Για το Ιράν είναι θέμα πίστης: το Ισραήλ δεν έχει λόγο ύπαρξης. Αυτή είναι η δική του ηθική αξία. Για το Ισραήλ είναι θέμα ύπαρξης: Άουσβιτς δεν θα υποστεί ξανά. Αυτή είναι η δική του ηθική αξία.

Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη — και πρόκειται για σύγκρουση ηθικών αξιών, άρα για σύγκρουση πολιτισμών αλά Huntington. Στη μέση βρέθηκε ένας μεγαλομανής της κοπής της «ελέω Θεού απολυταρχικής μοναρχίας» που κυριάρχησε στα χίλια χρόνια του χριστιανικού σκοταδισμού. Πάλι καλά που μεσολάβησε ο Διαφωτισμός — και μάλιστα ο ριζοσπαστικός Διαφωτισμός. Σήμερα, όπως εξελίσσονται τα πράγματα, θα είμαστε τυχεροί αν το αποτέλεσμα λάβει μορφή εφάμιλλη της Μεγάλης Ύφεσης του 1929-1930 — με τη διαφορά ότι, ως προς την ένταση, η νέα κρίση θα είναι τόσο χειρότερη ώστε η προηγούμενη να μοιάζει με… πάρτι τσαγιού.

Διανύουμε την πιο επικίνδυνη στιγμή της γνωστής ιστορίας μας. Οι παρομοιώσεις με το παρελθόν, αν δεν είναι αστείες, δείχνουν σημαντικό έλλειμμα ιστορικής γνώσης. Δεν έχει καμία σχέση, π.χ., η Βιομηχανική Επανάσταση με τις ανατροπές που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη (Τ.Ν.) — απλώς διότι σήμερα δεν ελέγχουμε ούτε την ανάπτυξη, ούτε την εξάπλωση, ούτε την αυτομάθησή της. Ακόμη πιο επικίνδυνο: δεν ελέγχουμε ούτε τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, διότι ουδείς πλέον γνωρίζει ακριβώς πώς λειτουργεί η Τ.Ν. Η αναφορά στο λεγόμενο «μαύρο κουτί» (black box) του αλγορίθμου δεν είναι ούτε κατά διάνοια τυχαία. Κι όταν δεν γνωρίζουμε τι «περιέχει» το μαύρο κουτί, πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι η Τ.Ν. δεν έχει αποκτήσει, π.χ., «συνείδηση»; Από μόνη της, η τεχνητή νοημοσύνη αρκεί για να επιφέρει μια κρίση πρωτόγνωρη για την ανθρωπότητα.

Διανύουμε, όμως, την πιο επικίνδυνη στιγμή και για έναν επιπρόσθετο λόγο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ενός εκ των δύο κορυφαίων συμβουλευτικών οργανισμών στον κόσμο, η υπερβάλλουσα ρευστότητα του συστήματος έχει ξεπεράσει το ένα τετράκις δολάρια. Κι αυτό, σε ένα σύστημα που λειτουργεί χωρίς ουσιαστική εποπτεία και έλεγχο. Χωρίς παρέμβαση, η επερχόμενη οικονομική κρίση δεν θα έχει καμία σχέση, ως προς τη δομική μορφή, την ένταση και την έκταση, με τις ιστορικές φούσκες — από τη Φούσκα των Τουλιπών μέχρι εκείνη του 2008-10.

Χωρίς καν να αναφερθεί κανείς στο παγκόσμιο θέμα της κλιματικής κρίσης ή στο πιο ειδικό ζήτημα της μορφής και της εργαλειοποίησης ενός δημόσιου αγαθού όπως η ενέργεια, η ανθρωπότητα έτσι κι αλλιώς βάδιζε με βήμα γοργό προς τη διπλή κρίση της οικονομίας και της Τ.Ν. Σε αυτές προστίθεται τώρα και η σύγκρουση πολιτισμών. Ας εξαγάγουν οι αναγνώστες της στήλης τα δικά τους συμπεράσματα.

Πόσο γελοία, αδιάφορα, ανιστόρητα μοιάζουν, έτσι, οι εξελίξεις στη δική μας μικρή γωνιά της Ελλάδος; Με δυσκολία, και υπό το βάρος των λαθών της στο άμεσο παρελθόν, η κυβέρνηση δείχνει τουλάχιστον να αναγνωρίζει μερικώς τη σοβαρότητα της κρίσης που ζούμε. Για τα κόμματα της αντιπολίτευσης — υπάρχουσας και εκκολαπτόμενης — και για ορισμένα συνδικάτα, η μόνη λέξη που ταιριάζει είναι μικρόνοια.

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το ελληνικό πρόβλημα: όχι ότι είμαστε μικρή χώρα, αλλά ότι συμπεριφερόμαστε μικρόψυχα σε μια ιστορική στιγμή που απαιτεί διανοητικό μέγεθος, ιστορική γνώση, απόλυτη αίσθηση κινδύνου. Όταν γύρω μας συγκρούονται υπαρξιακά δόγματα, αποσταθεροποιούνται οι αγορές, η τεχνολογία ξεπερνά την πολιτική και η γεωπολιτική επιστρέφει με όρους ωμής ισχύος, η εμμονή της ελληνικής δημόσιας ζωής στη μικροκομματική φασαρία δεν είναι απλώς επαρχιωτισμός– είναι μορφή εθνικής τύφλωσης. Η ιστορία δεν θα περιμένει να τελειώσουμε τις μικρότητές μας. Και όποιος δεν καταλαβαίνει το μέγεθος της ώρας, θα συνθλιβεί από αυτήν.

Διαβάστε επίσης

Όχι μόνο μέτρα: Η κυβέρνηση κρίνεται στη δίκαιη κατανομή των βαρών