Το πρόσφατο περιστατικό τραυματισμού μέλους πληρώματος σε Επιβατηγό–Οχηματαγωγό πλοίο δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα επιχειρησιακό συμβάν της καθημερινότητας της ελληνικής ακτοπλοΐας.

Αποτελεί μια ηχηρή υπενθύμιση ότι η ναυτική εργασία εξακολουθεί να συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον απαιτητικών και επικίνδυνων επαγγελματικών δραστηριοτήτων, όπου η ασφάλεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως διαδικαστική υποχρέωση, αλλά ως αδιαπραγμάτευτη επιχειρησιακή αρχή και θεμελιώδης αξία ναυτοσύνης.

Στη θάλασσα, το λάθος δεν έχει πάντοτε δεύτερη ευκαιρία.

Η παράλειψη, η βιασύνη, η ελλιπής εκπαίδευση, η κόπωση, η επιχειρησιακή πίεση, η εσφαλμένη εκτίμηση κινδύνου ή η χαλάρωση των πρωτοκόλλων μπορούν, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, να οδηγήσουν σε σοβαρό τραυματισμό ή ακόμη και σε απώλεια ανθρώπινης ζωής.

Το ναυτικό ατύχημα ως κρίσιμος δείκτης επιχειρησιακής ασφάλειας

Κάθε τραυματισμός μέλους πληρώματος εν ώρα υπηρεσίας συνιστά, κατά το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, ναυτικό ατύχημα και ενεργοποιεί συγκεκριμένες διαδικασίες διερεύνησης, λογοδοσίας και αξιολόγησηςτου συνολικού πλαισίου ασφαλείας επί του πλοίου.

Ωστόσο, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στον νομικό χαρακτηρισμό. Βρίσκεται στο ερώτημα:

Τι δεν λειτούργησε όπως όφειλε;

Ήταν ζήτημα ανθρώπινου λάθους;
Ήταν οργανωτική αστοχία;
Υπήρξε ελλιπής εποπτεία;
Τηρήθηκαν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας;
Υπήρχε πλήρης επιχειρησιακή ετοιμότητα;
Είχε προηγηθεί ουσιαστική εκπαίδευση;

Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι εκείνη που διαχωρίζει μια πραγματική κουλτούρα ασφάλειας από μια τυπική συμμόρφωση «στα χαρτιά».

Η ασφάλεια δεν είναι ατομική υπόθεση – είναι αλυσίδα ευθύνης

Η ασφάλεια στην ναυτιλία αποτελεί συλλογική επιχειρησιακή ευθύνη με σαφή κατανομή ρόλων:

• Ο Πλοίαρχος φέρει την ανώτατη επιχειρησιακή ευθύνη για την εφαρμογή των διαδικασιών ασφαλείας και την εμπέδωση πειθαρχίας επί του πλοίου.

• Οι Αξιωματικοί οφείλουν να εποπτεύουν, να καθοδηγούν, να παρεμβαίνουν προληπτικά και να εξασφαλίζουν ασφαλή εκτέλεση εργασιών.

• Το πλήρωμα υποχρεούται να εφαρμόζει πιστά τις οδηγίες, να χρησιμοποιεί τα προβλεπόμενα μέσα ατομικής προστασίας και να αναφέρει άμεσα κάθε επικίνδυνη συνθήκη.

Παράλληλα όμως, υπάρχει και ένας κρίσιμος παράγοντας που συχνά υποτιμάται:

Η ευθύνη της εταιρείας

Η διαχειρίστρια εταιρεία δεν περιορίζεται σε διοικητικό ρόλο. Οφείλει να διασφαλίζει:

• επαρκή στελέχωση,

• ορθολογικά ωράρια εργασίας και ανάπαυσης,

• αποτροπή φαινομένων κόπωσης,

• επάρκεια εξοπλισμού ασφαλείας,

• συστηματική εκπαίδευση,

• διαρκή αξιολόγηση κινδύνων,

• ουσιαστική εφαρμογή του Συστήματος Ασφαλούς Διαχείρισης.

Διότι ένα πλήρωμα εξαντλημένο, ανεπαρκώς εκπαιδευμένο ή επιχειρησιακά πιεσμένο λειτουργεί μέσα σε συνθήκες αυξημένης πιθανότητας ατυχήματος.

Η εκπαίδευση: ο σημαντικότερος πολλαπλασιαστής ασφάλειας

Στη σύγχρονη ναυτιλία, η εμπειρία από μόνη της δεν αρκεί.

Απαιτείται συνεχής, στοχευμένη και ρεαλιστική εκπαίδευση:

• στις διαδικασίες ασφαλούς εργασίας,

• στη χρήση εξοπλισμού ασφαλείας,

• στη διαχείριση κινδύνου,

• στην αναγνώριση επισφαλών συνθηκών,

• στη διαχείριση ανθρώπινου λάθους,

• στην επιχειρησιακή επικοινωνία μεταξύ γεφύρας, μηχανοστασίου και καταστρώματος,

• στη λήψη αποφάσεων υπό πίεση.

Τα προβλεπόμενα γυμνάσια (drills) δεν πρέπει να αποτελούν τυπική διαδικασία καταγραφής σε έντυπα συμμόρφωσης.

Πρέπει να αποτελούν ρεαλιστική επιχειρησιακή προσομοίωση, ικανή να δημιουργεί αντανακλαστικά ασφαλείας.

Η ασφάλεια μαθαίνεται, καλλιεργείται και εδραιώνεται μέσα από συνεχή εκπαίδευση.

ISM Code: από τη θεωρία στην πράξη

Ο International Maritime Organization Διεθνής Κώδικας Ασφαλούς Διαχείρισης (ISM Code) δεν σχεδιάστηκε για να αποτελεί γραφειοκρατικό φάκελο πιστοποιήσεων.

Σχεδιάστηκε για να δημιουργήσει κουλτούρα πρόληψης.

Αυτό σημαίνει:

• πραγματικό Risk Assessment πριν από κάθε επικίνδυνη εργασία,

• Permit to Work όπου απαιτείται,

• ενεργή επιτήρηση από υπεύθυνο αξιωματικό,

• σαφή αλυσίδα επικοινωνίας,

• καταγραφή Near Misses,

• ανάλυση συμβάντων χωρίς συγκάλυψη,

• διορθωτικές παρεμβάσεις πριν υπάρξει νέο ατύχημα.

Η ασφάλεια στην ναυτιλία δεν κρίνεται όταν όλα λειτουργούν ομαλά.
Κρίνεται όταν προκύπτει το απρόοπτο.

Το πραγματικό διακύβευμα

Κάθε ναυτικό ατύχημα είναι μήνυμα ευθύνης.
Μήνυμα προς τη διοίκηση, προς τις εταιρείες, προς τα πληρώματα, προς τους ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Και το μήνυμα είναι σαφές:

Η ασφάλεια δεν εξαντλείται στην κανονιστική συμμόρφωση — απαιτεί επαγγελματισμό, επιχειρησιακή εγρήγορση, ηγεσία, διαρκή εκπαίδευση και απόλυτο σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή.

Στη θάλασσα δεν υπάρχει περιθώριο για πρόχειρες λύσεις.

Δεν υπάρχει χώρος για εφησυχασμό.

Δεν υπάρχει δικαιολογία για έκπτωση στα μέτρα ασφαλείας.

Γιατί στο τέλος κάθε επιχειρησιακής ανάλυσης, κάθε πορίσματος και κάθε διερεύνησης, παραμένει μία αδιαμφισβήτητη αλήθεια:

Καμία αποστολή, κανένα δρομολόγιο και καμία εμπορική πίεση δεν αξίζει περισσότερο από την ανθρώπινη ζωή.