Τα σχολεία της Αριστείας, τα τόσο περιφρονημένα από την ιντελιγκέντσια των προοδευτικών, έχουν γίνει εξαιρετικά δημοφιλή. Περισσότερες από εικοσιπέντε χιλιάδες οικογένειες διεκδίκησαν μια θέση πέρσι και αναμένεται ότι φέτος το ενδιαφέρον θα είναι μεγαλύτερο. Οι γονείς στρέφονται μαζικά σε σχολεία που εξασφαλίζουν ποιότητα και πραγματικές ευκαιρίες για τα παιδιά τους. Και το κάνουν μέσα από το σύστημα της δωρεάν παιδείας.

Διίστανται, λοιπόν, οι απόψεις. Υπάρχουν εκείνοι που βλέπουν στα Πρότυπα Σχολεία τη θετική διάκριση, την ευκαιρία για τα παιδιά που είναι πιο μελετηρά, ίσως πιο έξυπνα και πιο ταλαντούχα. Όπως στον αθλητισμό γίνονται αγώνες και οι καλύτεροι παίρνουν μετάλλιο και επιλέγονται για την εθνική ομάδα, έτσι και στα σχολεία οι επίλεκτοι διακρίνονται: εκείνοι που έχουν περισσότερες δυνάμεις και έκαναν καλύτερη προπόνηση. Στο πνεύμα όπως και στο σώμα.

Τα Πρότυπα Σχολεία υπήρξαν για δεκαετίες θύματα μιας ιδεολογικής εμμονής. Κατηγορήθηκαν ως φυτώρια ελίτ και απειλή για την εκπαιδευτική ισότητα. Με αυτό το σκεπτικό, καταργήθηκαν από το ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του ’80, στο όνομα μιας ισότητας που υποτίθεται ότι θα εξομάλυνε τις διαφορές. Μόνο που η ισότητα αυτή ήταν επιφανειακή και αντιφατική. Ενώ τα Πρότυπα καταργήθηκαν, τα ιδιωτικά σχολεία, ο πραγματικός μηχανισμός αναπαραγωγής ανισοτήτων,  έμειναν ανέγγιχτα. Εκεί όπου η πρόσβαση εξαρτάται αποκλειστικά από το εισόδημα, όχι από την προσπάθεια ή την ικανότητα του παιδιού.

Η κατάργηση των Προτύπων μείωσε τις επιλογές για όσους δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να στραφούν στον ιδιωτικό τομέα ή δεν συμφωνούσαν με την καταβολή διδάκτρων. Αντί, λοιπόν, να ενισχυθεί η δημόσια αριστεία, τιμωρήθηκε. Αντί να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες, περιορίστηκαν. Αντί να δοθεί στα παιδιά ένα δημόσιο περιβάλλον υψηλών απαιτήσεων, τους αφαιρέθηκε.

Σήμερα, η πραγματικότητα διαψεύδει εκείνη τη λογική. Οι χιλιάδες αιτήσεις, ο ανταγωνισμός που φτάνει μέχρι και τους δεκαεννέα υποψηφίους για μία θέση, η εμπιστοσύνη των γονιών, η επιμονή των μαθητών, όλα δείχνουν ότι τα Πρότυπα Σχολεία αποτελούν κοινωνική ανάγκη. Είναι η απόδειξη ότι η δημόσια εκπαίδευση μπορεί να προσφέρει ποιότητα χωρίς δίδακτρα. Ότι μπορεί να καλλιεργήσει φιλοδοξία χωρίς να παράγει αποκλεισμούς. Ότι μπορεί να λειτουργήσει με αξιολόγηση χωρίς να χάνει τον κοινωνικό της χαρακτήρα.

Ακόμη και το ζήτημα της προετοιμασίας με φροντιστήρια δεν αναιρεί την αξία των Προτύπων. Αντιθέτως, αναδεικνύει την ανάγκη να ενισχυθεί η δημόσια υποστήριξη, ώστε η πρόσβαση να μη εξαρτάται από το πορτοφόλι. Το πρόβλημα δεν είναι οι εξετάσεις. Είναι η απουσία ενός οργανωμένου δημόσιου μηχανισμού προετοιμασίας. Και αυτό είναι κάτι που μπορεί να διορθωθεί, χωρίς να θυσιαστεί η ποιότητα.

Οι γονείς που έχουν αποφασίσει να στηρίξουν τον θεσμό φτάνουν και περισσεύουν. Όποιος δεν θέλει, ας μη στείλει το παιδί του, όπως δεν στέλνουν όλοι το παιδί στην κολύμβηση, στο ωδείο ή στο θεατρικό παιχνίδι. Τα Πρότυπα Σχολεία είναι η πιο δημοκρατική μορφή αριστείας που διαθέτουμε. Είναι δημόσια, ανοιχτά, προσβάσιμα σε κάθε παιδί που θέλει να προσπαθήσει. Κυρίως είναι η απόδειξη ότι η αριστεία δεν είναι ταξικό προνόμιο.