Φοβάμαι πως οι εκλογές, με τα νέα προσωποκεντρικά κόμματα και τα ελλειμματικά τους προγράμματα, τείνουν να αποπροσανατολίσουν τους πολίτες από μία πικρή αλήθεια: εκτός κι αν θέλουμε να ξαναβρεθούμε στις ημέρες της δεκαετίας του 2010-2019, όποιο κόμμα και αν κληθεί να κυβερνήσει δεν θα έχει καμία πραγματική εναλλακτική παρά να εφαρμόσει όλες εκείνες τις μεταρρυθμίσεις που συζητούμε, αλλά είτε δεν υλοποιούμε είτε μισοεφαρμόζουμε, εδώ και τουλάχιστον 25 χρόνια.

Τρεις είναι οι κύριοι λόγοι για τους οποίους κανένα κόμμα δεν διαθέτει τους βαθμούς ελευθερίας στις κινήσεις του που φαντασιώνεται.

Πρώτον, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αποτελεί και πάλι το μεγάλο φόβητρο, ιδιαίτερα καθώς το γνωστό πρόβλημα του μη ενιαίου ευρώ παραμένει: άλλο το γαλλικό, άλλο το ιταλικό, άλλο το γερμανικό, άλλο το ελληνικό ευρώ.

Ήδη, όπως επισημαίνει το «μισητό» ΔΝΤ, ένα μεγάλο μέρος της προσαρμογής που επιτελέστηκε κατά τη διάρκεια των μνημονίων έχει εξανεμιστεί.

Η ιδιωτική ζήτηση για εισαγωγές παραμένει υψηλή, οι επενδύσεις απαιτούν αυξημένες εισαγωγές, οι εξαγωγές είναι επικεντρωμένες σε λίγα προϊόντα και η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι η συνεχιζόμενη – θα την έλεγα σχεδόν μόνιμη μεταπολεμικά – ανισορροπία ανάμεσα στις αναγκαίες για την ανάπτυξη επενδύσεις και την ιδιωτική αποταμίευση.

Μπορεί ο φόβος της αρνητικής δημόσιας αποταμίευσης να έχει απομακρυνθεί, αλλά το πρόβλημα αναδύεται πλέον εμφαντικά στον ιδιωτικό τομέα.

Πουλάμε, βέβαια, σχεδόν ό,τι έχουμε – σπίτια, ξενοδοχεία, επιχειρήσεις, δημόσια αγαθά.

Αυτό, όμως, δεν αλλάζει τη μορφή της παραγωγικής βάσης, έχει φυσικά αριθμητικά όρια και, τελικά, αφαιρεί ολοένα και περισσότερο από το εγχώρια διαθέσιμο εισόδημα.

Τρίτο θέμα είναι το δημογραφικό. Σε βαθμό ακόμη μεγαλύτερο από αυτόν της υπόλοιπης Ευρώπης, η σημερινή γενιά, αφού εξασφάλισε τη δική της ευημερία, καλείται τώρα να παραδώσει μία ισορροπία του αναδιανεμητικού συστήματος που δεν απέχει πολύ από το να φτάσει στο 1 προς 1.

Δηλαδή, ένας εργαζόμενος να στηρίζει έναν συνταξιούχο, αντί για την αναλογία 5 προς 1 που απαιτεί η υγιής επιβίωση του συστήματος. Όσο για την εισαγωγή μεταναστών, το παραμύθι πρέπει να τελειώσει.

Οι Έλληνες, εξάλλου, μόνο στα λόγια δέχονται την πολυπολιτισμικότητα.

Το βασικό ζήτημα που θα αντιμετωπίσει οποιαδήποτε κυβέρνηση εστιάζεται στη διαρραγείσα κοινωνική συνοχή, λόγω της αύξησης της οικονομικής ανισότητας και της υποβάθμισης του κοινωνικού κράτους.

Η Καρυστιανού δεν έχει τίποτα να προσφέρει εκτός από την ταμπέλα της αντισυστημικής. Τα υπόλοιπα είναι φούμαρα. Ο Τσίπρας δεν έχει τίποτα να προσφέρει πέρα από την ταμπέλα του αγανακτισμένου.

Τα υπόλοιπα είναι γενικές διακηρύξεις. Ο Ανδρουλάκης δεν έχει τίποτα να προσφέρει εκτός από τον θυμό του. Υπόλοιπα δεν υπάρχουν – εκτός κι αν τα δικαστήρια είναι η δική του μέθοδος διακυβέρνησης.

Στην κυβέρνηση Μητσοτάκη θα εναπόκειται να θέσει σε εκκίνηση τη διαδικασία κατάργησης της γραφειοκρατίας – ποιος δεν γνωρίζει πως, παρά το ψηφιακό κράτος, αυτή ζει και βασιλεύει; – με την κατάργηση της μονιμότητας, την επιβολή της αξιολόγησης και την ακύρωση σωρείας διαδικασιών.

Στην κυβέρνηση Μητσοτάκη θα εναπόκειται να προχωρήσει στην αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου, επιστρέφοντας στις παραινέσεις του Κυριάκου Βαρβαρέσου του 1947 ως βάση εκκίνησης.

Στην κυβέρνηση Μητσοτάκη θα εναπόκειται, επίσης, να κατανοήσει πως το νεοφιλελεύθερο δόγμα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, στις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης, στην κυριαρχία της γεωπολιτικής αβεβαιότητας και στην απώλεια της αίσθησης ασφάλειας που διακατέχει τις κοινωνίες – και όχι μόνο τη δική μας.

Ο κατάλογος των μεταρρυθμίσεων είναι μακρύς και πασίγνωστος. Η ανάγκη τους μη αμφισβητήσιμη. Όποιος τον αγνοήσει θα πληρώσει το κόστος. Ας το έχουν αυτό υπόψη τους οι υποψήφιοι μνηστήρες της εξουσίας, που μόνο να εθελοτυφλούν ξέρουν.

Και η Ν.Δ. ας προσπαθήσει να μάθει από τα πολλά λάθη της, ας αναγνωρίσει την αδήριτη ανάγκη αυτοκριτικής κι ας ακούσει περισσότερο τον πολίτη και λιγότερο τον κυνηγό του κέρδους, εγκαταλείποντας την ιδεολογική της ακαμψία. 

Το οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό σκηνικό έχει ήδη μπει σε μη αντιστρεπτή διαδικασία ριζικής αλλαγής.

Η χώρα δεν έχει πλέον την πολυτέλεια ούτε της αναβολής ούτε της αυταπάτης. Τα βράχια είναι πολύ πιο κοντά απ’ όσο εκτιμούμε — και αυτή τη φορά δεν θα μπορούμε να πούμε ότι δεν τα βλέπαμε.

Διαβάστε επίσης:

Η έξοδος από τα μνημόνια: Μύθος και προειδοποίηση

Στο καθαριστήριο με τον Αλέξη Τσίπρα

Η Ευρώπη και τα σκουπίδια του Γκαίτε