Πολλά γράφτηκαν τις τελευταίες ημέρες για την ομιλία που επρόκειτο να εκφωνήσει ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής στην παρουσίαση του βιβλίου των κ.κ. Αρβανιτόπουλου και Φίλη, «Η νέα παγκόσμια τάξη — το δίκαιο της ισχύος».

Το ενδιαφέρον, μάλιστα, εντάθηκε ακόμη περισσότερο, καθώς στην ίδια εκδήλωση θα παρευρισκόταν και ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς.

Η δημοσιότητα αυτή δεν ήταν τυχαία. Οι παρουσιάσεις βιβλίων έχουν μετατραπεί, ιδίως τους τελευταίους μήνες, σε πολιτικούς άμβωνες, σε χώρους όπου διατυπώνονται αιχμές, καταγράφονται αποστάσεις και δοκιμάζονται εσωτερικές ισορροπίες. Οι διαφωνίες των δύο πρώην πρωθυπουργών με τον νυν πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη είχαν ήδη άπλετα δημοσιοποιηθεί, οπότε οι προσδοκίες για πολιτικά «πυροτεχνήματα» δεν ήταν αβάσιμες.

Πυροτεχνήματα, ωστόσο, δεν υπήρξαν. Ο Αντώνης Σαμαράς περιορίστηκε στο να μοιράζει αινιγματικά χαμόγελα, όταν ρωτήθηκε —όπως ήταν αναμενόμενο— αν προτίθεται να εξαγγείλει την ίδρυση νέου κόμματος. Ο Κώστας Καραμανλής, από την άλλη, αφιέρωσε σχεδόν το σύνολο της ομιλίας του στην ανάλυση της νέας παγκόσμιας τάξης, στην ανάγκη μιας αυτοδύναμης και ανεξάρτητης Ευρώπης και, στο τέλος, στην απόρριψη της πολιτικής των «ήπιων νερών». Παράλληλα, κάλεσε την κυβέρνηση να αναλάβει διεθνή εκστρατεία ενημέρωσης για τις ακραία αναθεωρητικές θέσεις που υιοθετεί η Τουρκία.

Το πολιτικό συμπέρασμα, ειδικά για τον Κώστα Καραμανλή, είναι σαφές. Μπορεί να διαφωνεί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, αλλά δεν δείχνει διατεθειμένος να μετατρέψει τη διαφωνία αυτή σε θεσμική ή κομματική αντιπαράθεση. Μπορεί συχνά να συμπίπτει με τον Αντώνη Σαμαρά, αλλά δεν φαίνεται πρόθυμος να φτάσει στο σημείο να υπονομεύσει την ενότητα της παράταξης και να οδηγήσει, έτσι, τη χώρα σε περίοδο πολιτικής αστάθειας. Χάραξε, όμως, με απόλυτη σαφήνεια τη δική του κόκκινη γραμμή: αν οι διαρροές περί «Γαλάζιας Πατρίδας» επαληθευθούν, δεν θα ανεχθεί καμία μορφή υποχωρητικότητας εκ μέρους της κυβέρνησης.

Η επισήμανσή του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς δεν παρέλειψε να επικροτήσει το εξοπλιστικό πρόγραμμα του Κυριάκου Μητσοτάκη. Ήταν σαν να υπογράμμιζε ότι η χώρα διαθέτει πλέον τα μέσα για να ακυρώσει, εφόσον χρειαστεί, πράξεις και διεκδικήσεις της γειτονικής χώρας που στρέφονται εναντίον των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Με άλλα λόγια, η κριτική του Κώστα Καραμανλή δεν είχε χαρακτήρα αποδόμησης. Δεν στόχευε στην εσωκομματική φθορά ούτε στη δημιουργία πολιτικού ρήγματος. Έμοιαζε περισσότερο με προειδοποίηση στρατηγικού χαρακτήρα, ενώ εμπεριείχε και υπόδειξη συγκεκριμένης κατεύθυνσης.

Η προτροπή του Κώστα Καραμανλή προς την κυβέρνηση να αναλάβει διεθνή εκστρατεία ενημέρωσης για την παράνομη, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριφορά της Τουρκίας δείχνει ότι δεν περιορίστηκε σε γενικόλογη κριτική. Υπέδειξε μια πολιτική γραμμή: ενημέρωση της διεθνούς κοινής γνώμης, ανάδειξη του τουρκικού αναθεωρητισμού και σαφή υπεράσπιση των εθνικών δικαιωμάτων. Δεν μπορεί, όμως, να ειπωθεί το ίδιο για τον Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος ασκεί δριμεία κριτική στην εξωτερική πολιτική  χωρίς να αποσαφηνίζει με ακρίβεια πού ακριβώς διαφωνεί, ποια επιλογή θεωρεί λανθασμένη και τι διαφορετικό θα έπραττε ο ίδιος.

Ο Κώστας Καραμανλής ήταν σαφής: ενημερώστε την παγκόσμια κοινή γνώμη κι, αν χρειαστεί, έχουμε τα μέσα για να υπερασπιστούμε τα αναφαίρετα δικαιώματά μας. Ο Αντώνης Σαμαράς, όμως, πού ακριβώς διαφωνεί και τι ακριβώς προτείνει; Εκτός κι αν συντάσσεται με τον Κώστα Καραμανλή — οπότε αμφιβάλλω πολύ αν η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει διαφορετική άποψη και θέση. Υπό το βάρος, μάλιστα, της αναπόφευκτης σύγκρισης ανάμεσα στη φημολογία περί ίδρυσης νέου κόμματος και την κατηγορία της προδοσίας του 1993, ο Αντώνης Σαμαράς οφείλει να αποσαφηνίσει το πεδίο της διαφωνίας του, να εξειδικεύσει την κριτική του και να παρουσιάσει τις εναλλακτικές του προτάσεις. Διαφορετικά, κινδυνεύει να χαρακτηριστεί ως πολιτικός που κινείται περισσότερο από προσωπικές αντιπάθειες παρά από συγκροτημένη στρατηγική αντίληψη.

Σε μια περίοδο όπου η χώρα χρειάζεται καθαρές γραμμές, σοβαρότητα και εθνική αυτοπεποίθηση, οι υπαινιγμοί δεν αρκούν. Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να ασκείται με μισόλογα, ούτε η εσωκομματική αντιπαράθεση να συγκαλύπτεται πίσω από πατριωτικές ρητορείες. Όποιος διαφωνεί, οφείλει να μιλήσει καθαρά. Και όποιος φιλοδοξεί να εκφράσει μια διαφορετική πολιτική πορεία, οφείλει πρώτα να την περιγράψει με ευθύνη, ακρίβεια και πολιτικό κόστος.