Η ανακοίνωση της συγκρότησης μιας μεγάλης –άνω των 60 προσώπων– επιτροπής για τη «διεύρυνση» του ΠΑΣΟΚ, με στόχο τη δημιουργία Επιτροπών Συμπαράταξης και Διεύρυνσης και στις 13 περιφέρειες της χώρας, συνιστά μια οργανωτικά φιλόδοξη και πολιτικά προσεκτική κίνηση. Ο Κώστας Σκανδαλίδης έσπευσε να διευκρινίσει ότι η διαδικασία δεν θα γίνει με στενά κομματικούς όρους, δεν συνδέεται με υποχρεωτική ένταξη ούτε με βουλευτικές υποψηφιότητες. Θεσμικά, η διευκρίνιση είναι απολύτως εύλογη. Πολιτικά, όμως, αφήνει αναπάντητο το κρίσιμο ερώτημα: διεύρυνση με ποιο ακριβώς περιεχόμενο;

Απαιτείται εδώ ακρίβεια και όχι εύκολη ισοπέδωση. Το ΠΑΣΟΚ δεν στερείται θέσεων. Ο Νίκος Ανδρουλάκης πιθανώς ορθώς υποστηρίζει ότι υπάρχει πρόγραμμα, υπάρχουν αποφάσεις συνεδρίων, επεξεργασίες πολιτικής και θεσμικές παρεμβάσεις – ακόμη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Έστω ότι έτσι είναι.  Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι η απουσία προγραμματικού υλικού. Είναι ότι αυτό το υλικό δεν έχει μετατραπεί σε πολιτικά λειτουργικό αφήγημα εξουσίας, αναγνωρίσιμο από την κοινωνία ως εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.

Στην πολιτική αρένα, θέση που δεν είναι γνωστή, δεν ιεραρχείται και δεν υπερασπίζεται συγκρουσιακά σε επίπεδο επιλογών και κόστους, παύει να λειτουργεί. Στο πλαίσιο αυτό, ο ενημερωμένος πολίτης δυσκολεύεται να απαντήσει στο απλό ερώτημα: τι ακριβώς θα έκανε διαφορετικά το ΠΑΣΟΚ αν κυβερνούσε; Όχι επειδή δεν υπάρχουν απαντήσεις, αλλά επειδή αυτές δεν έχουν συμπυκνωθεί σε μια καθαρή, κοινή, έλλογη πολιτική γλώσσα.

Η σύγκριση με τους βασικούς ανταγωνιστές είναι, ίσως, αποκαλυπτική. Η Νέα Δημοκρατία, ανεξαρτήτως αξιολόγησης, διαθέτει σαφές αφήγημα εξουσίας: έμφαση στη διακυβέρνηση, στη συγκέντρωση αποφάσεων, στην ταχύτητα και στην εκτελεστική αποτελεσματικότητα. Η κριτική που της ασκείται σήμερα δεν αφορά τόσο την επικοινωνία, αλλά κυρίως τις προτεραιότητες που επέλεξε – ποια κοινωνικά προβλήματα ανέδειξε και ποια υποβάθμισε, ποια αντιμετώπισε και ποια αγνόησε (ηθελημένα ή όχι).  Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το γεγονός ότι εκπέμπει καθαρή εικόνα άσκησης εξουσίας, έστω και με θεσμικό και κοινωνικό κόστος.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, από την άλλη, αν και αποδυναμωμένος, εξακολουθεί να εκπέμπει αναγνωρίσιμο λόγο καταγγελίας και σύγκρουσης. Διατηρεί τα αντανακλαστικά της διαμαρτυρίας, χωρίς όμως να έχει πείσει ότι διαθέτει συνεκτικό και αξιόπιστο σχέδιο διακυβέρνησης. Η σύγκρουση, εδώ, λειτουργεί ως ταυτότητα, όχι ως εργαλείο εξουσίας.

Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο μοντέλα. Διαθέτει μεγαλύτερο θεσμικό βάθος και σοβαρότερη προγραμματική επεξεργασία από τον ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς όμως να έχει καταστήσει λειτουργικά σαφές το πολιτικό του πρόσημο διακυβέρνησης. Ταυτόχρονα, εμφανίζεται προγραμματικά συγκροτημένο — όπως ισχυρίζεται όσο και η ΝΔ–  αλλά χωρίς να έχει μετατρέψει αυτή τη σοβαρότητα σε καθαρή πολιτική πρόταση διακυβέρνησης με σαφείς προτεραιότητες και αποδοχή σύγκρουσης εκεί όπου απαιτείται.

Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση που συχνά θολώνει τη συζήτηση: άλλο η συγκρουσιακή γλώσσα εξουσίας και άλλο ο θυμικός, καταγγελτικός τόνος. Η πρώτη αφορά επιλογές, ρίσκα, θεσμικές τομές και πολιτικό κόστος. Η δεύτερη αφορά ύφος. Το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ –που εκπορεύεται προσωπικά από τον Ανδρουλάκη και το επιτελείο του —  δεν είναι ότι συγκρούεται «υπερβολικά» αλλά ότι συγκρούεται προσωπικά και όχι θεσμικά. Ακόμη πιο σημαντικό — δεν έχει καταστήσει σαφές για ποια συγκεκριμένη άσκηση εξουσίας συγκρούεται. Είναι πεδίο που ξεπερνά κατά πολύ τον ΟΠΕΚΕΠΕ κοκ.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η διεύρυνση αποκτά νόημα μόνο αν έπεται –και δεν υποκαθιστά– τη στρατηγική πρόταση. Διαφορετικά, κινδυνεύει να διευρύνει την ασάφεια αντί να συγκροτήσει πολιτικό ρεύμα. Η κοινωνία δεν κινητοποιείται μόνο από επιτροπές, αλλά από καθαρές δεσμεύσεις, ιεραρχήσεις και συγκρούσεις με περιεχόμενο.

Το ΠΑΣΟΚ μπορεί να διαθέτει το υλικό για να αρθρώσει σοβαρή εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Αυτό που ακόμη λείπει είναι η πολιτική απόφαση να το μετατρέψει σε κοινή, αναγνωρίσιμη και συγκρουσιακή –με την ουσιαστική έννοια– γλώσσα εξουσίας. Αν αυτό δεν προηγηθεί, καμία διεύρυνση, όσο καλοπροαίρετη κι αν είναι, δεν αρκεί για να καλύψει το κενό.

Διαβάστε επίσης

Μητσοτάκης vs Αντιπολίτευση: Δύο ή τρεις κινήσεις πριν το ρουά-ματ;

Εξωτερική πολιτική με εικασίες: Tο αδιέξοδο της κριτικής Σαμαρά

Κόφτης: Ο εφιάλτης της αντιπολίτευσης