Η φορολόγηση του μεγάλου πλούτου είναι νόμιμο πολιτικό ζητούμενο, ακόμη και σε μεγάλες χώρες της Δύσης. Η συζήτηση υπάρχει, είναι τεκμηριωμένη, και έχει πρακτικά αποτελέσματα σε χώρες που αποφάσισαν να την αντιμετωπίσουν με σοβαρότητα. Αυτό που προβληματίζει στην πρόταση Τσίπρα δεν είναι η κατεύθυνση. Είναι οι λέξεις.

«Πατριωτική εισφορά». Δύο λέξεις που δεν περιέχουν  πλαίσιο εισοδήματος, φορολογικό συντελεστή, εκτίμηση εσόδων, ούτε ανάλυση κινδύνου κεφαλαιακής φυγής. Περιέχουν, όμως, κάτι άλλο: μια συναισθηματική φόρτιση που παρακάμπτει ακριβώς τις ερωτήσεις που πρέπει να γίνουν.

Για να καταλάβουμε γιατί, αξίζει να κάνουμε μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν.

Το γερμανικό Lastenausgleich του 1952, το οποίο ο κ. Τσίπρας φαίνεται να έχει κατά νου, ήταν μια εισφορά επί του πλούτου που χρηματοδότησε την αποκατάσταση των εκτοπισμένων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου – με εσωτερική ηθική συνοχή: η χώρα που παρήγαγε την καταστροφή χρεωνόταν για τις συνέπειές της. Επέβαλε εισφορά 50% επί των περιουσιακών στοιχείων που είχαν επιζήσει του πολέμου, καταβλητέα σε 30 χρόνια, για την αποζημίωση περίπου 12 εκατ. εκτοπισμένων.

Το μοντέλο αυτό είχε και εσωτερική συνέχεια: μετά την επανένωση του 1990, μετεξελίχθηκε στον Solidaritätszuschlag (Soli) για την ανοικοδόμηση της Ανατολικής Γερμανίας — και καταργήθηκε σταδιακά μετά το 2021, ακριβώς γιατί είχε εκπληρώσει τον σκοπό του. Κάθε φορά: συγκεκριμένος λόγος, συγκεκριμένος αποδέκτης, συγκεκριμένος ορίζοντας. Αυτή η λογική -εισφορά με αρχή, μέση και τέλος, με μετρήσιμο αποτέλεσμα- είναι το αντίθετο του «πατριωτική», που είναι από τη φύση της αόριστη, διαρκής και ανεξέλεγκτη.

Στην Ελλάδα του 2025, η λογική αντιστρέφεται. Δεν βγήκαμε από πόλεμο που εμείς κηρύξαμε -βγήκαμε από μια κρίση της οποίας η διαχείριση απαιτούσε διαπραγμάτευση με αντισυμβαλλομένους που δεν μοιράζονταν τις ίδιες αξίες και στόχους. Το τρίτο μνημόνιο ήταν τα «δίδακτρα» για την εκπαίδευση σε αυτή τη διαπραγμάτευση. Και ανάμεσα σε αυτούς που το υπέγραψαν ήταν ο ίδιος ο κ. Τσίπρας, με το λογαριασμό να πηγαίνει σε όλους τους Έλληνες πολίτες.

Εδώ εμφανίζεται αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε πολιτικό σύνδρομο Στοκχόλμης. Ο κ. Τσίπρας, εκλεγμένος να καταργήσει τα μνημόνια, υπέγραψε το σκληρότερο από αυτά. Αντί να επεξεργαστεί αυτό το τραύμα με ορθολογικά εργαλεία — έστω κι αν η ορθολογική ανάλυση τον αφήνει εκτεθειμένο — καταφεύγει στο μαγικό λεξιλόγιο της «εθνικής ευθύνης» που υπαγόρευε η ίδια η ευρωπαϊκή ρητορική της κρίσης. Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο: υιοθετεί τη λογική αυτών που κατήγγειλλε και την «ξαναπουλά» ως ριζοσπαστική πρόταση.

Ο Κορνήλιος Καστοριάδης είχε περιγράψει με ακρίβεια αυτή τη δυναμική: όταν ένας πολιτικός έχει εξαντλήσει το φαντασιακό του, αρχίζει να εμπορεύεται σύμβολα αντί για έννοιες. Η λέξη «πατριωτική» δεν είναι πολιτική πρόταση. Είναι ταυτοτική επανατοποθέτηση: δεν είμαι πλέον ο άνθρωπος των μνημονίων, είμαι ο άνθρωπος που ζητάει θυσία από τους πλούσιους για το έθνος. Ο διεθνισμός της παλιάς αριστεράς αντικαθίσταται από έναν λαϊκιστικό εθνικισμό ήπιας υφής — ακριβώς το μείγμα που ο κ. Τσίπρας ελπίζει ότι απαιτεί η σημερινή εκλογική «αγορά».

Για να γίνει ακόμη πιο ευδιάκριτη η αντίθεση, αρκεί να κοιτάξουμε τι κάνει αυτή την ίδια στιγμή, ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Zohran Mamdani — δημοκρατικός σοσιαλιστής, εκλεγμένος με το σύνθημα «tax the rich», και άρα ιδεολογικά «αδελφή ψυχή» του παλιού Α.Τσίπρα. Ο Mamdani πρότεινε συγκεκριμένο pied-à-terre tax σε κατοικίες αξίας άνω των 5 εκατ. δολαρίων που ανήκουν σε ιδιοκτήτες με κύρια κατοικία εκτός πόλης — δηλαδή στοχεύει ακριβώς εκείνους που χρησιμοποιούν ακίνητα ως αποθήκη πλούτου. Εκτιμώμενα έσοδα: 500 εκατ. δολάρια ετησίως. Αντιμετωπίζει ανοιχτά την αντίθεση των διεθνών οικονομικών στελεχών, δέχεται πίεση και από τους ίδιους τους συμμάχους του ότι δεν πηγαίνει αρκετά μακριά και δεν υποχωρεί. Πουθενά στο λεξιλόγιό του δεν εμφανίζεται η λέξη «πατριωτική».

Η διαφορά είναι χαρακτηριστική: ο ένας κάνει πολιτική, ο άλλος κάνει… αυτοθεραπεία.

Το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι η πρόταση Τσίπρα είναι κακή. Είναι ότι είναι κενή. Χωρίς θεσμικό πλαίσιο, χωρίς ευρωπαϊκή συνεννόηση για αποφυγή κεφαλαιακής φυγής, χωρίς ορισμό του τι σημαίνει «μεγάλος πλούτος» στην ελληνική πραγματικότητα, η λέξη «πατριωτική» κάνει ακριβώς αυτό που κάνουν τα ξόρκια: ακούγονται ωραία και δεν αλλάζουν τίποτα.

Μπορεί κανείς να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει με τον κ. Τσίπρα. Αλλά δεν μπορεί παρά να παραδεχθεί ότι ένας πολιτικός που έχει εκπαιδευτεί στην ήττα και μιλά τη γλώσσα αυτών που τον νίκησαν, έχει ήδη χάσει τη μάχη — χωρίς καν να υπάρχουν διαπραγματεύσεις.