Ο νεοελληνικός πολιτισμός πάσχει σήμερα από μια βαθιά αισθητική ανασφάλεια. Δεν πιστεύει πια ούτε στη σοβαρότητα ούτε στη μορφή της.

Κυρίως δεν πιστεύει ότι μπορεί να είναι άξιος συνεχιστής του διαχρονικού ελληνικού πολιτισμού. Όχι μόνο του αρχαίου κλέους που επικαλούμαστε χωρίς να είμαστε άξιοι, αλλά και του σύγχρονου. Με τους μεγάλους ζωγράφους μας, τους μεγάλους ποιητές μας, τους σπουδαίους συνθέτες μας και τραγουδιστές που πέρασαν από αυτό τον τόπο τα τελευταία 80 χρόνια.

Γι’ αυτό και ειδικά στο χώρο της μουσικής καταφεύγει διαρκώς στην ειρωνεία, στην πρόκληση, στο κιτς και στον θόρυβο. Σαν να φοβάται μήπως θεωρηθεί «παλιομοδίτικη» αν μιλήσει με μέτρο, πειθαρχία ή αληθινό βάθος. Έτσι καταλήγει να μετατρέπει τα πάντα σε θέαμα: Από την αρχαία τραγωδία μέχρι τη λαϊκή πίστα και τη pop κουλτούρα.

Θα πει κανείς γιατί τα λέω όλα αυτά και γιατί τα μπερδεύω όλα αυτά. Τα λέω με αφορμή τρεις ειδήσεις που απασχολούν ιδιαίτερα την τα μουσικά δρώμενα, αν κι έχουν εντελώς διαφορετική αφετηρία.

Μιλάω για την συμμετοχή του Akylas στην Eurovision το επόμενο Σάββατο, για τη μεγάλη συναυλία των Metallica που γέμισε το ΟΑΚΑ αλλά και τα social media (κοινώς μας πρήξατε με το content σας) και με την είδηση ότι ο Λευτέρης Πανταζής (ή ΛΕΠΑ) θα τραγουδήσει στις «Βάκχες» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία της Λένας Κιτσοπούλου.

Σε αυτόν, λοιπόν, τον μουσικό αχταρμά το πρόβλημα δεν είναι αν κάποιος ακούει metal, σκυλάδικο ή βλέπει Eurovision. Στο κάτω – κάτω ελευθερία έχουμε και ο καθένας μπορεί να βλέπει και να ακούει ό,τι θέλει. Να διασκεδάζει με ό,τι θέλει, ακόμη και με υπερβολές.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η υπερβολή αυτή γίνεται επίσημη αισθητική της χώρας. Όταν κάθε τι οφείλει να είναι «δήθεν ανατρεπτικό», φωνακλάδικο ή μεταμοντέρνος αχταρμάς για να τραβήξει προσοχή. Τότε η τέχνη παύει να παράγει πολιτισμό και αρχίζει να παράγει μόνο στιγμές κατανάλωσης.

Και όχι τίποτε άλλο, πολλά από αυτά τα πληρώνουμε και απ’ την τσέπη μας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μόνιμη ανάγκη αποδόμησης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Οι Βάκχες δεν θεωρούνται πλέον έργο που απαιτεί δέος, τραγικότητα ή πνευματικό βάρος, αλλά πρώτη ύλη για σκηνικά happening, ειρωνικές αναγνώσεις και σοκ.

Η Λένα Κιτσοπούλου εκφράζει ακριβώς αυτή τη νοοτροπία ενός πολιτισμού που πιστεύει ότι η βεβήλωση είναι από μόνη της δημιουργικότητα. Και η συμμετοχή μορφών όπως ο Λευτέρης Πανταζής σε τέτοιες παραγωγές δεν είναι το πρόβλημα επειδή είναι «λαϊκός», αλλά επειδή συχνά σαν ένα εύκολο παιχνίδι ανάμεσα στο «υψηλό» και το «χαμηλό» που εξαντλείται στο κόνσεπτ.

Με λίγα λόγια, η Ελλάδα έχει μπερδέψει εδώ και χρόνια τη λαϊκότητα με τη χυδαιότητα και την εξωστρέφεια με την υπερδιέγερση. Δεν παράγει πλέον εύκολα πολιτισμό με εσωτερική αυτοπεποίθηση, αλλά παράγει content που λένε και στο χωριό μου. Και το περιεχόμενο πρέπει να είναι άμεσα καταναλώσιμο, να γίνεται meme, να σοκάρει ή να προκαλεί αντιδράσεις στα social media. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πραγματική αισθητική καλλιέργεια μοιάζει σχεδόν αμήχανη.

Δεν έχω τίποτε με τον Λευτέρη Πανταζή. Ενας διαχρονικός λαϊκός διασκεδαστής είναι, και μάλιστα εξαιρετικά επιτυχημένος. Και μπράβο του.

Εχω πρόβλημα με το γεγονός ότι ο ΛΕΠΑ μπαίνει στις «Βάκχες» με μια δήθεν ανατρεπτική πρόταση της Κιτς-οπούλου και αυτό κάποιοι το θεωρούν νεοελληνικό πολιτισμό.

Ας πάμε και στον Akylas, αυτό το συμπαθητικό παιδί που ενδεχομένως είναι και σπουδαίος μουσικός, δεν ξέρω πραγματικά.

Επιλέγεται σε αυτό το λαϊκοπόπ πανηγυράκι της Eurovision αυτός ο νεαρός με ένα τραγούδι που ούτε λίγο ούτε πολύ αποθεώνει τη χλιδή, τον πλούτο, τα ωραία φαγητά και τα ακριβά γούστα. Ως μοναδική επιδίωξη της επιτυχίας.

Και όλο αυτό γίνεται με έναν τρόπο που περισσότερο προσομοιάζει με έναν εθνικό κλόουν ο οποίος κάνει σόου για να γελάσουν οι χαζοχαρούμενοι funs.

Και να ακούμε από το πρωί ως το βράδυ ότι ο Ακύλας εκπροσωπεί την Ελλάδα και την ελληνική μουσική μας παράδοση. Ε, όχι. Αυτό δεν είναι Ελλάδα και σίγουρα δεν μπορεί να πληρώνεται το κάθε πανηγυράκι με τα λεφτά του ελληνικού λαού.

Εν πάση περιπτώσει, καραγκιοζιλίκια είναι και θα περάσουν, όμως, μην το αναγάγουμε σε μείζον πολιτιστικό θέμα. Αντε το πολύ μια βραδιά με πίστα και μπίρες και να ακούμε χαζοχαρούμενα τραγουδιάκια είναι.

Πάμε τώρα και στην… ιστορική συναυλία των Metallica, για μένα μια μεγάλη αρπαχτή ενός συγκροτήματος στα βαθιά γεράματα.

Πιο πολύ με ενοχλεί το γεγονός ότι αποθεώνονται ξένα συγκροτήματα όταν «ανακαλύπτουμε» ελληνικά στοιχεία.

Οι Metallica δεν φταίνε επειδή έπαιξαν κάτι από Zorba’s Dance ή τραγούδησαν τις Τρύπες ή έκαναν αναφορές στον Πυθαγόρα. «Πουλάνε» τον εαυτό τους, λεφτά βγάζουν, λογικά όλα αυτά.

Το πρόβλημα είναι η σχεδόν επαρχιώτικη ανάγκη επιβεβαίωσης που έχουμε ως κοινό: Οτι νιώθουμε πολιτιστικά δικαιωμένοι μόλις κάποιος ξένος μας πετάξει ένα ελληνικό σύμβολο.

Σαν να έχουμε χάσει τόσο την πίστη στη δική μας παραγωγή, ώστε χρειαζόμαστε συνεχώς εξωτερική αναγνώριση.

Η λούμπεν υποκουλτούρα δεν είναι νέο φαινόμενο ούτε αποκλειστικά ελληνικό. Νέο είναι ότι σήμερα έχει σχεδόν εξαφανιστεί το αντίβαρο. Λείπει η σοβαρή κριτική, η αισθητική απαιτητικότητα, η πολιτιστική παιδεία και κυρίως η αίσθηση ότι κάποια πράγματα δεν χρειάζονται ειρωνεία για να σταθούν.

Όταν όλα μετατρέπονται σε ειρωνικό θέαμα, τότε τίποτα δεν μένει πραγματικά σπουδαίο.

Κι όταν εμείς οι Νεοέλληνες ικανοποιούμαστε με το να βγάζουμε φωτογραφίες στο παγκάκι του Κωνσταντίνου Καβάφη για να κάνουμε content στα social media, ενώ δεν έχουμε διαβάσει ούτε ένα ποίημά του, τότε απλά επιβεβαιώνουμε ότι η υποκουλτούρα έχει μπει στο DNA μας.

Και δεν θα ξεφύγουμε εύκολα από αυτό…