Θεωρείται πως η ανθρωπότητα έζησε βαθύτατα επώδυνες στιγμές θυσιών και αβεβαιότητας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στον απόηχο του τερματισμού του, και με νωπές ακόμη τις μνήμες της καταστροφικής Μεγάλης Ύφεσης, θέλησε να δείξει πως είχε μάθει το μάθημά της και προσπάθησε να σχεδιάσει ένα νέο, λειτουργικό υπόδειγμα εθνικών προτεραιοτήτων και διεθνών σχέσεων.

Κύριοι άξονες ήταν η ανάπτυξη, η κοινωνική συνοχή και η διεθνής συνεργασία. Η υφέρπουσα αρχή ήταν ο σεβασμός στους κανόνες — γι’ αυτό και ο Ψυχρός Πόλεμος είχε κι αυτός τους κανόνες του, που τύγχαναν λίγο-πολύ κοινής αποδοχής.

Σήμερα, η ανθρωπότητα ζει σε μια νέα εποχή όπου κανόνες δεν υπάρχουν. Η συνειδητοποίηση της νέας αβεβαιότητας είναι γενική. Αυτό που δεν είναι ορατό είναι αν και πώς ο κόσμος θα επανέλθει σε ένα καθεστώς όπου ο έστω και μερικός έλεγχός της θα είναι εφικτός. Αυτό το τοπίο παραμένει μακρινό και ομιχλώδες.

Αξίωμα είναι πλέον ότι η ισχύς που οδηγεί στη νίκη φέρνει μαζί της τη διαφθορά της έπαρσης. Πρωταρχικό θύμα αυτής της πνευματικής παγίδας υπήρξαν οι ΗΠΑ. Ο Τραμπ εκπροσωπεί το απόγειό της. Οι επιπτώσεις, ήδη εκτεταμένες στην ίδια την Αμερική, είναι ακόμη πιο επικίνδυνες παγκόσμια.

Ένας εντελώς απρόβλεπτος άνθρωπος, που πιστεύει τυφλά στην ορθότητα της δικής του κρίσης επί παντός επιστητού, έχει βάλει τη σφραγίδα του στη νέα εποχή του παγκόσμιου μπάχαλου.

Η Ρωσία ακολουθεί πλέον τον δρόμο που της φωτίζει το δικό της αστέρι. Εξάλλου, στο τέλος-τέλος, λίγο διαφέρει ο Πούτιν από τον Τραμπ. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει ανατρέψει ακόμη και τις αισιόδοξες προβλέψεις που είχαν προηγηθεί για μια νέα Γιάλτα. Αυτό τουλάχιστον θα συνεπαγόταν κάποια μορφή σταθερότητας.

Με τη σύγκρουση, όμως, οι γεωπολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις θα είναι μακρόχρονες και, σήμερα τουλάχιστον, σχεδόν εντελώς απρόβλεπτες. Η Κίνα μπορεί να παραμένει ουσιαστικά σιωπηλή στο παρασκήνιο, αλλά η άνοδός της στο παγκόσμιο οικονομικό και πολιτικό στερέωμα συντελείται πολύ πιο γρήγορα και καθοριστικά απ’ ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί — με όποιες συνέπειες θα έχει αυτή η εξέλιξη στη νέα πραγματικότητα.

Το παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης έχει καταρρεύσει. Ωραία αντηχούν οι καλοπροαίρετες προτάσεις για τη συσπείρωση των μεσαίων δυνάμεων, μόνο που δεν είναι ρεαλιστικές. Εδώ καλά-καλά δεν μπορεί η ίδια η Ε.Ε. να προσδιορίσει την κοινή της ταυτότητα. Θα το κάνουν, π.χ., η Ινδία ή η Ινδονησία μέσα σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο έντονου οικονομικού ανταγωνισμού και θρησκευτικών συγκρούσεων που παραπέμπουν στον Μεσαίωνα;

Μαζί του έχουν καταρρεύσει πολλοί από τους θεσμούς και μηχανισμούς που για λίγα χρόνια διασφάλιζαν ένα ελάχιστο επίπεδο διεθνούς συνεργασίας. Στην εποχή του κορονοϊού ίσα που διασώθηκαν τα προσχήματα. Η γύμνια θα φανεί αν ξεσπάσει μια νέα εποχή χανταϊού. Κι αν αυτή δεν θα είναι η νέα αφορμή, σύντομα θα υπάρξει άλλη, διότι ο Άνθρωπος έχει βιάσει τη Φύση και εκείνη, με τη σειρά της, εκδικείται.

Στην κλιματική κρίση προστίθεται τώρα η ενεργειακή και, ευρύτερα, γεωπολιτική κρίση που φέρνει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η απροβλεψιμότητα της συντριπτικής πλειοψηφίας των ηγετών, τα πρώτα βήματα στη διαδικασία απώλειας της αμερικανικής ηγεσίας, η μεγάλη οικονομική κρίση που, λόγω της φύσης του σύγχρονου καπιταλισμού, θα συσσωρευτεί μαζί με τις άλλες εστίες αναταραχής,  οι πολιτισμικές συγκρούσεις που ήδη διαφαίνονται στον άμεσο ορίζοντα.

Η εποχή του χάους είναι εδώ. Θα απαιτηθεί σοφία, που μέχρι τώρα σπάνια επιδείξαμε, για να την ξεπεράσουμε. Η αυτοκαταστροφή, εξάλλου, είναι γνώριμο φαινόμενο.

Διαβάστε επίσης:

Ποιοι οδήγησαν τη χώρα στη χρεοκοπία – και ποιοι πλήρωσαν τον λογαριασμό

Η Intrum και το νέο προειδοποιητικό σήμα των αγορών

Η χρεοκοπία που φαινόταν και η αλήθεια που κρύφτηκε