Αυτήν ήταν η πρώτη επαγγελματίας γυναίκα αρχιτέκτονας στην Ευρώπη

Η γυναίκα με το χλωμό δέρμα και τα σκούρα, σγουρά μαλλιά με χωρίστρα στη μέση, δεμένα με μικρές κόκκινες κορδέλες έχει μια ήρεμη και σοβαρή έκφραση, καθώς κοιτάζει προς τον θεατή. Φοράει ένα καφέ φόρεμα με τετράγωνο ντεκολτέ και έξω τους ώμους ενώ το λαιμό και τα χέρια της στολίζουν χάντρες. Και το πιο σημαντικό, στο ένα της χέρι κρατά έναν διαβήτη πάνω από ένα φύλλο χαρτιού με γεωμετρικά διαγράμματα, υποδηλώνοντας ότι ασχολείται με μαθηματικά ή τεχνικά σχέδια.

Το πορτρέτο της Πλαυτίλα Μπρίτσι είναι δηλωτικό της ιδιότητάς της. Γιατί αυτή η γυναίκα υπήρξε η πρώτη επαγγελματίας αρχιτέκτονας της Ρώμης και ενδεχομένως όλης της Ευρώπης. Δικό της έργο είναι το παρεκκλήσι, που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Λουδοβίκο της εκκλησίας Σαν Λουίτζι ντέι Φραντσέζι στη Ρώμη στο οποίο ζωγράφισε και το τέμπλο του βωμού.

Δικός της όμως, και ένας ακόμη, εμβληματικός πίνακας η «Γέννηση της Παρθένου» (1660), στο παρεκκλήσι της Σάντα Μαρία στο Κάμπο Μάρτσιο της Ρώμης πάντα.

Τώρα, ένα έργο αποκατάστασης αυτού του πίνακα φέρνει το όνομά της και πάλι στο προσκήνιο.

Εξαιρετικά ταλαντούχα και με πολλαπλές δεξιότητες η Πλαυτίλα Μπρίτσι (1616-1705) υπήρξε μπαρόκ ζωγράφος, γλύπτρια και αρχιτέκτονας, διάσημη για την κατασκευή της Βίλας Μπενεντέτι (ή Βίλα ιλ Βασέλο) στη Ρώμη (κατεστραμμένη σήμερα), όπως επίσης και ερασιτέχνης μουσικός. Κόρη επίσης καλλιτέχνη, του Τζιοβάνι Μπρίτσι πήρε τα πρώτα μαθήματα από τον ίδιο στο εργαστήρι του ξεκινώντας την καριέρα της με έναν πρώιμο πίνακα, την Σάντα Μαρία στο Μοντεσάντο (1640), ο οποίος απέκτησε τη φήμη, ότι ήταν θαυματουργός αφού θεωρείτο, ότι είχε ζωγραφιστεί εν μέρει από την ίδια την Παναγία. Συγκεκριμένα ότι η Μπρίτσι αποκοιμήθηκε ενώ εργαζόταν σ΄αυτόν και όταν ξύπνησε, το πρόσωπο της Παναγίας ήταν ανεξήγητα ολοκληρωμένο.

Αυτό το επεισόδιο ώθησε την καλλιτέχνιδα να δώσει όρκο αγνότητας, είτε από αφοσίωση είτε όμως, όπως πιστεύεται ως πιο πιθανό, σαν βολική δικαιολογία για να αποφύγει τον γάμο και να της δώσει την ελευθερία να ζωγραφίζει. Δεν είναι γνωστό ωστόσο, πώς έγινε αρχιτέκτονας αν και υπάρχει η πιθανότητα να βοηθήθηκε από τον λόγιο και προστάτη των τεχνών Κασσιάνο νταλ Πόσο.

Η «Γέννηση της Παρθένου»

Η καριέρα της Μπρίτσι έφτασε στο απόγειό της γύρω στο 1660, όταν ήταν πενήντα ετών, χάρη εν μέρει, στην υποστήριξη του κύριου προστάτη της, του ηγουμένου Ελπίδιο Μπενεντέτι (καλλιτεχνικού πράκτορα του ισχυρού Καρδινάλιου Μαζαρίν).

Αυτή την εποχή δημιούργησε και τη «Γέννηση της Παρθένου», πίνακα μεγάλης κλίμακας, που απεικονίζει ένα εσωτερικό χώρο, με τη νεογέννητη Παναγία στο προσκήνιο και μία μαία. Η μητέρα της, η Αγία Άννα, εξακολουθεί να αναρρώνει σε ένα κρεβάτι στο βάθος με το βλέμμα στραμμένο προς τα πάνω, προς την κατεύθυνση κάποιου αγγέλου. Μικρότερα πορτρέτα με κορνίζα κρέμονται στους μπλε τοίχους γύρω από το δωμάτιο, το οποίο διαθέτει διακοσμητικά γείσα και ένα παράθυρο που αφήνει να μπει φυσικό φως.

Ο πίνακας ζωγραφίστηκε για την εκκλησία όπου βρίσκεται και σήμερα, αν και μπορεί να έχει μετακινηθεί μεταξύ παρεκκλησίων αλλά απαιτεί σοβαρότατες εργασίες καθαρισμού και συντήρησης ώστε να επανέλθει στην αρχική μορφή του. Πιστεύεται μάλιστα ότι είχε ανατεθεί στην Πλαυτίλα Μπρίτσι από την ηγουμένη της εκκλησίας, Άννα Μαρία Ματσαρίνο, η οποία ήταν ανιψιά του Καρδινάλιου Μαζαρίν. Και στην περίπτωση αυτή σημειώνεται ιδιαίτερα το μάλλον ασυνήθιστο γεγονός μιας μπαρόκ καλλιτέχνιδας που ζωγραφίζει ένα γυναικείο θέμα, κατόπιν αιτήματος μιας γυναίκας προστάτη. Η αποκατάστασή του τώρα γίνεται με επικεφαλής τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Artemisia Gold.

Η έκθεση

Σύμφωνα με πηγές της εποχής μακροχρόνια ήταν η σχέση της Μπρίτσι με την Μαρία-Ευφράντια Μπενεντέτι, ζωγράφο επίσης, χωρίς ωστόσο να αποσαφηνίζεται αν ήταν ρομαντικής ή φιλικής φύσης. Το 1677 είχε μετακομίσει με τον αδερφό της Μπαζίλιο σε ένα σπίτι που τους παρείχε ο Ελπίδιο Μπενετέτι και όταν ο αδερφός της έφυγε από τη ζωή εκείνη κατέφυγε στο μοναστήρι της Σάντα Μαργαρίτα στο Τραστέβερε, όπου και πέθανε, χωρίς να έχει παντρευτεί ποτέ.

Η πρώτη μονογραφία του έργου της δημοσιεύτηκε στα ιταλικά το 2017 από την ιστορικό τέχνης Κονσουέλο Λολομπρίτζιντα ενώ ακολούθησε το 2019 μία μυθοπλαστική βιογραφία της από την Μελάνια Ματσούκο με τίτλο «L’architettrice» επικεντρωμένη στο αρχιτεκτονικό της έργο και ιδιαίτερα στον σχεδιασμό της Βίλα ιλ Βασέλο, η οποία έμοιαζε με πλοίο.

Σημαντική όμως ήταν η μονογραφική έκθεση για την Μπρίτσι που οργανώθηκε το 2021-22, στο Παλάτσο Κορσίνι στη Ρώμη, με τίτλο «Μια σιωπηλή επανάσταση, Πλαυτίλα Μπρίτσι, ζωγράφος και αρχιτέκτονας».

Διαβάστε επίσης;

Οι φωτογραφίες της Καισαριανής στο ελληνικό κράτος – Ολοκληρώθηκε η αγορά

Δέσποινα Κατσώχη: Δημιουργικός διάλογος ιατρικής και τέχνης μέσα από τη φωτογραφία

Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης: Περιήγηση στην τέχνη του 20ού αιώνα