Στα άκρα – Η αρχαία μόδα στα παπούτσια πριν 2000 χρόνια σε ένα φρούριο

Η απώλεια ενός παπουτσιού δεν είναι κάτι καινούργιο, το αντίθετο, συχνά επαναλαμβανόμενο «ατύχημα» ανά τους αιώνες, με βάση και τα αρχαιολογικά ευρήματα. Αρχαιολόγοι σε όλο τον κόσμο –και στην Ελλάδα φυσικά- έχουν φέρει στο φως αρχαία υποδήματα, επί της ουσίας βέβαια τα υπολείμματά τους δίνοντας μια σαφή εικόνα του σχήματος, της κατασκευής και των υλικών τους. Μερικά μάλιστα, που έχουν βρεθεί σε σπηλιές, αλατωρυχεία ή πηγάδια με περιβάλλον χαμηλού οξυγόνου έχουν την καλύτερη διατήρηση.

Η ανακάλυψη πολλών μαζί υποδημάτων ωστόσο, είναι ένα σπάνιο εύρημα αλλά συνέβη και αυτό κατά τις ανασκαφές στο προωθημένο ρωμαϊκό φρούριο της Βιντολάντα κοντά στο Τείχος του Αδριανού στο Νορθάμπερλαντ της Αγγλίας.

Εκεί οι ρωμαίοι στρατιώτες και οι οικογένειές τους έχασαν τόσα πολλά παπούτσια, πριν από περίπου 2.000 χρόνια, περί τις 5000 έχουν βρεθεί ως τώρα, που οργανώνεται μία ολόκληρη μουσειακή έκθεση αφιερωμένη σε αυτά.

Είναι συγκεκριμένα, η έκθεση «Ανακαλύπτοντας τη Βιντολάντα: Υποδήματα από την άκρη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας», που εγκαινιάστηκε στο Μουσείο Υποδημάτων Bata στο Τορόντο αποκαλύπτοντας μέσα από τα περίπου 100 εκθέματά της περισσότερες ιστορίες απ’ όσες μπορεί απλώς να πει ένα παλιό παπούτσι.

Η φρουρά της Βιντολάντα

Τα σανδάλια των γυναικών της ανώτερης τάξης, τα παπούτσια που φορούσαν τα μικρά παιδιά, οι στιβαρές και πρακτικές μπότες των στρατιωτών, όλα αυτά τα καθημερινά αντικείμενα που ήρθαν στο φως από τις ανασκαφές συμβάλλουν στην κατανόηση της ζωής μέσα στα στρατιωτικά ρωμαϊκά οχυρά και τους οικισμούς σ’ αυτό το τελευταίο δυτικό όριο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, που κρατήθηκε με μεγάλο κόπο επί τρεις περίπου αιώνες. Από το 85μ.Χ. περίπου ως το 370 μ.Χ. ή και λίγο αργότερα.

Καθώς οι ανασκαφικές εργασίες συνεχίζονται μάλιστα, στη Βιντολάντα οι πληροφορίες γίνονται όλο και πιο σαφείς για την ζωντανή κοινότητα που περιέβαλε τη στρατιωτική φρουρά με άνδρες, γυναίκες και παιδιά σε σημαντικούς αριθμούς. Έτσι τα παπούτσια που φορούσαν μας προσφέρουν μια σπάνια και ιδιαίτερη ματιά στις ζωές τους σ’ αυτό το άκρο της ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Τσόκαρα για όλους

Στον αριθμό των 41 φθάνουν μέχρι στιγμής τα ξύλινα τσόκαρα, κατ΄αρχάς, που έχουν βρεθεί στην Βιντολάντα, μια περιοχή λασπώδη και με απαιτήσεις, προκειμένου να διατηρείται κάποιος καθαρός. Πρόκειται για τσόκαρα λουτρών, όπως επεξηγεί η Elizabeth Semmelhack, διευθύντρια και ανώτερη επιμελήτρια στο Μουσείο Υποδημάτων Bata. «Τα τσόκαρα αυτά φοριόνταν σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, καθώς ήταν πολύ χρήσιμα στα βρεγμένα και συχνά θερμαινόμενα δάπεδα των ρωμαϊκών λουτρών», λέει.

Με τις ψηλές ξύλινες σόλες τους, καθώς και τα δερμάτινα λουράκια για να τα κρατούν σταθερά στο πόδι ήταν τα απολύτως ενδεδειγμένα για την περίσταση, χωρίς να απουσιάζει όμως, και το διακοσμητικό κομμάτι. Πράγματι, όπως σημειώνει η ίδια, πολλά από αυτά φέρουν διάφορα διακοσμητικά σχέδια χαραγμένα στο ξύλο, ακόμη και στο δέρμα από το οποίο ήταν φτιαγμένα τα λουράκια.

Τα «δικτυωτά» παπούτσια

Ιδιαίτερα όμως, φαίνεται ότι ήταν τα «δικτυωτά» παπούτσια, με το επάνω μέρος τους φτιαγμένο με κορδόνι, που δημιουργούσε πολλά σχέδια με οπές. Ένα κομψό αξεσουάρ σε κάθε περίπτωση ενώ πιθανή είναι και η χρήση κάλτσας. «Τα ανοίγματα επέτρεπαν να φαίνονται πολύχρωμες κάλτσες μέσα από το δικτυωτό του παπουτσιού, προσθέτοντας οπτικό ενδιαφέρον στη συνολική εμφάνιση του κατόχου του», λέει μάλιστα, η επιμελήτρια της έκθεσης. Μη παραλείποντας ωστόσο και τη χρηστικότητα του συγκεκριμένου σχεδίου, καθώς τα ίδια τα ανοίγματα θα παρείχαν και μια καλύτερη εφαρμογή του παπουτσιού στο πόδι.

Όσον αφορά το κάτω μέρος ωστόσο, τη σόλα δηλαδή, σπανίως έχει βρεθεί ολόκληρη αφού συνήθως έχουν απομείνει μόνον τα καρφιά με την χοντρή κεφαλή.

Παρ΄όλα αυτά στη Βιντολάντα έχει διασωθεί και μία πλήρης σόλα, με το δέρμα και τα καρφιά της, τα οποία ήταν απολύτως απαραίτητα για να βελτιώνουν την ανθεκτικότητα των υποδημάτων και να παρέχουν αυξημένη πρόσφυση, ειδικά σε λασπώδεις περιοχές ή σε μέρη με ανώμαλο έδαφος.

«Η παντόφλα της Λεπιδίνας»

Φιλάρεσκη Ρωμαία της ανώτερης τάξης θα πρέπει να φορούσε εξάλλου, το μαύρο δερμάτινο σανδάλι σε στυλ σαγιονάρας με το περίπλοκο σχέδιο, που βρέθηκε από τις ανασκαφές στο φρούριο. Σήμερα έχει πάρει την ονομασία «Η παντόφλα της Λεπιδίνας» από τη σύζυγο του ρωμαίου στρατηγού Κόιντου Πετίλιου Κεριάλις, αφού βρέθηκε στο σπίτι του ζευγαριού. Το ενδιαφέρον είναι, ότι το σανδάλι διατηρεί ακόμη το σήμα του κατασκευαστή Λεύκιου Αεβούτιου Θαλή ενώ είναι διακοσμημένο με «φύλλα αμπέλου και δύο κέρατα της Αμάλθειας που μπλέκονται σε ένα στάχυ καλαμποκιού», σύμφωνα με το Vindolandia Charitable Trust, το οποίο αναφέρει τα υποδήματα ως μέρος της συλλογής του.

Αλλά και παιδικά παπούτσια έχουν βρεθεί σ΄αυτή τη ρωμαϊκή στρατιωτική βάση στη Βρετανία. Το συγκεκριμένο είναι ένα δερμάτινο σανδάλι με περίπλοκο σχέδιο, τόσο μικρό όμως, που θα φοριόταν από ένα βρέφος αν και βασισμένο κατασκευαστικά στα ανδρικά υποδήματα.

Σε γενικές γραμμές άλλωστε, η κοινωνική θέση ήταν μια πολύ σημαντική πτυχή στη διαστρωμάτωση του πληθυσμού στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και η επιλογή των ενδυμάτων και της αμφίεσης γενικότερα, των ανθρώπων ήταν ένας τρόπος με τον οποίο επιδείκνυαν τον πλούτο τους. Κάτι που μπορεί να φανεί και σε ένα ζευγάρι μικρά παπούτσια, που προορίζονταν για βρέφη.

Διαβάστε επίσης:

Αρχάνες: Ένα παλιό εμφιαλωτήριο κρασιού γίνεται μουσείο

Θεόδωρος Στάμος: Η τέχνη είναι ο εορτασμός του αγνώστου

Τι φοράνε οι ντίβες; Η μία και μοναδική Μαρία Κάλλας πρότυπο κομψότητας και στυλ