Ένα πολιτικό κίνημα που σέβεται την αποστολή του και τους πολίτες στους οποίους απευθύνεται δεν γεννιέται για να προστεθεί απλώς στο υπάρχον σκηνικό. Γεννιέται για να καλύψει ένα υπαρκτό κενό και να το μετατρέψει σε συγκεκριμένη πρόταση δράσης.

Αυτή η επίγνωση της ευθύνης είναι που λείπει τόσο από την κριτική που ασκεί ο Κώστας Καραμανλής στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη όσο και από την πρόθεση του Αντώνη Σαμαρά να ιδρύσει κόμμα. Οι δύο περιπτώσεις μπορεί να μην ταυτίζονται ακριβώς, πάντως όμως συγκλίνουν προς ένα κρυφό σκοπό: την απομάκρυνση του Κυριάκου Μητσοτάκη από την ηγεσία της Ν.Δ. και, ως επακόλουθο, από την πρωθυπουργία.

Ο Κώστας Καραμανλής έχει επιλέξει να καλύψει κυρίως το κενό του λεγόμενου ηθικού ελλείμματος της κυβέρνησης – μεταφραζόμενο ως την κυριαρχία της διαφθοράς. Η έμμεση – ενίοτε και άμεση—κριτική που ασκεί δεν προσδιορίζει αν αναφέρεται σε ενδημικό φαινόμενο ή αν κατηγορείται προσωπικά ο πρωθυπουργός. Επειδή, όμως, δεν είχαμε ποτέ στην Ελλάδα τόσο εκτεταμένη και τόσο πετυχημένη μάχη κατά της διαφθοράς, εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα πως είτε ο πρώην πρωθυπουργός δεν παρακολουθεί τα καθημερινά γεγονότα (π.χ. ακτές, πολεοδομίες, ρευματοκλοπές, απάτες, εγκλήματα, φοροδιαφυγή που όλα κυνηγούνται ανελέητα) είτε πως η επίθεση είναι προσωπική.

Στο σημείο αυτό προκύπτει ένα θέμα. Ο Κώστας Καραμανλής είχε, εντελώς άδικα, αποκαλέσει τον Κώστα Σημίτη «αρχιερέα της διαφθοράς» και είχε προτάξει ως προεκλογικό πρόγραμμα το διαφημιστικό σύνθημα «μηδέν ανοχή στην διαφθορά». Στα επόμενα έξη χρόνια η χώρα δεν είδε καμία πράξη που να αποδεικνύει τις ακραίες κατηγορίες ή να λαμβάνει μέτρα που να υλοποιούν το «μηδέν ανοχή». Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μάλλον το αντίθετο συνέβη (π.χ. Βατοπέδιο, ανεξιχνίαστες υποκλοπές). Για ποιο λόγο, λοιπόν, σήμερα ο Κώστας Καραμανλής επιδεικνύει ιδιαίτερη ευαισθησία αν όχι επειδή το θέμα είναι τελικά πράγματι προσωπικό και καλύπτεται πίσω από τον μανδύα της ηθικολογίας;

Ο Αντώνης Σαμαράς έχει επιλέξει να καλύψει το λεγόμενο πατριωτικό έλλειμμα, με την διαφορά πως ενώ ο Καραμανλής αφήνει ανοιχτό το ερώτημα για το ποιο είναι το υποκείμενο της διαφθοράς, ο Σαμαράς σχεδόν ανοιχτά επιτίθεται στον ίδιο τον Πρωθυπουργό και στον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Η κριτική είναι εξ’ αρχής προσωπική.

Το θέμα είναι πως στο πεδίο των ελληνοτουρκικών, η διαφορά Σαμαρά και Μητσοτάκη δεν είναι τόσο η εγκατάλειψη της αποτροπής όσο η ιεράρχησή της. Για τον Σαμαρά, η αποτροπή ήταν ο πυρήνας της πολιτικής έναντι μιας Τουρκίας που εκλαμβανόταν ως διαρκής αναθεωρητικός κίνδυνος. Για τον Μητσοτάκη, η αποτροπή παραμένει, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαλόγου, διαχείρισης κρίσεων και ελεγχόμενης προσέγγισης με την Άγκυρα. Το κρίσιμο σημείο είναι πως για τον Σαμαρά η έννοια της αποτροπής συνιστούσε την υιοθέτηση σκληρής ρητορικής και πιο επιφυλακτικής στρατηγικής απέναντι στην Τουρκία, χωρίς να συνοδεύει αυτήν τη γραμμή μ’ ένα συγκρίσιμο πρόγραμμα υλικής ενίσχυσης της αποτροπής. Αντιθέτως, η περίοδος Μητσοτάκη–Δένδια χαρακτηρίζεται από την πιο συστηματική και εκτεταμένη επένδυση σε εξοπλισμούς, στρατηγικές συμμαχίες και αναδιοργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων που έχει γνωρίσει η χώρα στα τελευταία 50 χρόνια.

Εν ολίγοις: ο Σαμαράς εκφράζει την αποτροπή κυρίως ως πολιτική στάση, ενώ ο Μητσοτάκης και ο Δένδιας την μετέτρεψαν σε εξοπλιστικό και θεσμικό πρόγραμμα. Η κριτική Σαμαρά αφορά, έτσι, την ρητορική – επιβεβαιώνοντας την προσωπική διάσταση της επίθεσης στον Πρωθυπουργό.

Δεν υπάρχει, λοιπόν, πολιτικό κενό που έρχονται να καλύψουν οι Καραμανλής και Σαμαράς. Εφόσον το θέμα είναι προσωπικό το ερώτημα είναι σε τι αποβλέπουν και οι δύο;

Ο Κώστας Καραμανλής εμφανίζεται να υπερασπίζεται την παράδοση και την πολιτική κληρονομιά του Εθνάρχη. Όλες οι πολιτικές παραδόσεις, όμως, οφείλουν να αναμετρώνται με τις αλλαγές του πολιτικού περιβάλλοντος– διαφορετικά παύουν να λειτουργούν ως ζωντανές αναφορές και μετατρέπονται σε άκαμπτα ιδεολογήματα. Η λαϊκή μορφή του Καραμανλισμού της περιόδου 1974-1981 ξεπεράστηκε από το Ανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ, δέχτηκε ένα πρώτο σχεδόν θανατηφόρο πλήγμα από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και θάφτηκε από τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό που τροχοδρόμησε η κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή με υπουργούς οικονομικών τους Γιώργο Αλογοσκούφη και Γιάννη Παπαθανασίου. Η επίθεση Καραμανλή δεν έχει ουσιαστικό ιδεολογικό βάθος. Αλλαγή ηγεσίας επιδιώκει.

Ο Σαμαράς δεν κρύβει τον στόχο του. Η διαφωνία ενός έμπειρου πολιτικού δεν μπορεί να περιορίζεται στο θέμα της ρητορικής έντασης, ιδιαίτερα όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προσδώσει ριζική πρακτική ισχύ στην έννοια της αποτροπής. Τι θα ήθελε, λοιπόν, ο Σαμαράς; Να μην μιλάει η μία πλευρά με την άλλη; Ακόμη και στην κορυφαία εποχή του Ψυχρού Πολέμου οι ΗΠΑ συνομιλούσαν με την ΕΣΣΔ. Αλλαγή ηγεσίας επιδιώκει.

Πως θα προκύψει, όμως, η αλλαγή της ηγεσίας και με τι επιπτώσεις στη διακυβέρνηση; Διότι, ενώ για τα προσχήματα υποστηρίζουν και οι δύο επικριτές πως καλύπτουν ένα πολιτικό κενό, η πραγματική επιδίωξη τους δεν τους αφήνει να προτείνουν και σχέδιο δράσης. Κι αυτό είναι το πραγματικό, τεράστιο κενό που αφήνουν και οι δύο. Διότι, ρεαλιστικό σενάριο αντικατάστασης του Μητσοτάκη χωρίς επικίνδυνους κλονισμούς δεν υπάρχει.

Με την κριτική του και την υποχρεωτική απουσία του Αχιλλέα Κ. Καραμανλή από τα ψηφοδέλτια, ο Κώστας Καραμανλής φαίνεται να οδηγεί μέρος του «καραμανλικού» κόσμου σε αποχή. Με την ίδρυση κόμματος ο Αντώνης Σαμαράς επιδιώκει να ανακόψει την πορεία του Κυριάκου Μητσοτάκη προς την τρίτη τετραετία, στερώντας του ψήφους. Έστω ότι το πετυχαίνουν και η Ν.Δ. παίρνει στις εκλογές κάτω από μαγικό 30%. Τι θα συμβεί μετά;

Είτε οικειοθελής είτε προϊόν ενδοκομματικής πίεσης, μια παραίτηση Μητσοτάκη θα αποκάλυπτε τα προσωπικά κίνητρα των δύο πρώην πρωθυπουργών, θα νομιμοποιούσε την εικόνα βαθύτατου εσωκομματικού διχασμού και θα έφερνε στην ηγεσία της Ν.Δ. μια λύση εκ των πραγμάτων αμφίσημη και ηθικά αμφισβητήσιμη. Σε συνθήκες ήδη οξυμένης πολιτικής αντιπαράθεσης, η επικράτηση της Ν.Δ. στον δεύτερο γύρο κάθε άλλο παρά δεδομένη θα ήταν. Αντιθέτως, η αλλαγή ηγεσίας θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές και απρόβλεπτες εξελίξεις, καθώς το κομματικό σύστημα δεν προσφέρει ρεαλιστικές εναλλακτικές κυβερνητικών συμμαχιών. Αν το ΠΑΣΟΚ περιοριστεί στην τρίτη θέση, η ηγεσία Ανδρουλάκη θα έχει πρακτικά τελειώσει, ενώ μια δεύτερη θέση του Τσίπρα δεν θα του εξασφαλίζει πολιτική βάση διακυβέρνησης χωρίς τη Ν.Δ. Το αποτέλεσμα θα ήταν ένα βαρύ πλήγμα στην κυβερνησιμότητα της χώρας, σε μια περίοδο αυξημένης εθνικής επικινδυνότητας.

Καραμανλής και Σαμαράς δεν δείχνουν έναν άλλο δρόμο για τη Ν.Δ. Δείχνουν απλώς την έξοδο στον Κυριάκο Μητσοτάκη, χωρίς να μπορούν να περιγράψουν ποιος, με ποια νομιμοποίηση και με ποιο σχέδιο θα αναλάβει την επόμενη ημέρα. Αυτή είναι η ουσία του πολιτικού αδιεξόδου που προκαλούν: δεν αμφισβητούν μόνο έναν πρωθυπουργό, αλλά αποσταθεροποιούν το μοναδικό σήμερα υπαρκτό κυβερνητικό κέντρο χωρίς να προσφέρουν βιώσιμη εναλλακτική. Η παρέμβαση τους, επομένως, δεν καλύπτει κενό—το δημιουργεί.