Η παρουσία του Αρχηγού ΓΕΕΘΑ Στρατηγού Δημητρίου Χούπη στο Prague Defence Summit του IISS έφερε την Ελλάδα στο επίκεντρο μιας συζήτησης που επιστρέφει δυναμικά στην ευρωπαϊκή αμυντική ατζέντα: πόσο γρήγορα μπορεί ένα κράτος να κινητοποιήσει όχι μόνο τις Ένοπλες Δυνάμεις του, αλλά την εφεδρεία, τις υποδομές, την οικονομία και τελικά την ίδια την κοινωνία του.

Η πρόσκληση του Έλληνα Αρχηγού ΓΕΕΘΑ να συμμετάσχει στην ολομέλεια του IISS Prague Defence Summit με θέμα «Rethinking Military Mobilisation in Europe» έχει ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά fora αμυντικής πολιτικής, που συγκεντρώνει περίπου 250 πολιτικούς, στρατιωτικούς, ανώτατα κυβερνητικά στελέχη, εκπροσώπους της βιομηχανίας και αναλυτές.

Η σύνθεση του ίδιου του πάνελ λέει πολλά για τη βαρύτητα του θέματος. Μαζί με τον Στρατηγό Χούπη συμμετείχαν ο Στρατηγός Seán Clancy, Πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ο Arnold Kammel, Γενικός Γραμματέας του αυστριακού υπουργείου Άμυνας, υπό τον συντονισμό του Γενικού Διευθυντή του IISS Bastian Giegerich.

Η επιλογή του θέματος δεν είναι τυχαία.

Για σχεδόν τρεις δεκαετίες, μεγάλο μέρος της Ευρώπης σχεδίαζε τις Ένοπλες Δυνάμεις του για έναν κόσμο διαφορετικό από τον σημερινό: μικρότερες επαγγελματικές δυνάμεις, περιορισμένες επιχειρήσεις και αποστολές εκτός εθνικού εδάφους.

Η Ουκρανία ανέτρεψε αυτή τη βεβαιότητα.

Ο πόλεμος υψηλής έντασης επανέφερε στο προσκήνιο την ανάγκη αναπλήρωσης μεγάλων απωλειών προσωπικού και υλικού, τη δημιουργία εκπαιδευμένων εφεδρειών και την ικανότητα ενός κράτους να διατηρεί στρατιωτικές επιχειρήσεις όχι για ημέρες ή εβδομάδες, αλλά για μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Για πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ήταν το σοκ που επανέφερε τη συζήτηση περί εθνικής ετοιμότητας. Η Ελλάδα έχει διαφορετική αφετηρία. Η γεωγραφία της και το διαχρονικά απαιτητικό περιβάλλον ασφαλείας της δεν της επέτρεψαν ποτέ να εγκαταλείψει πλήρως τη θητεία, την εφεδρεία και τη λογική της εδαφικής άμυνας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το ελληνικό σύστημα είναι τέλειο. Σημαίνει όμως ότι υπάρχει ήδη μια κουλτούρα κινητοποίησης πάνω στην οποία μπορεί να οικοδομηθεί ένα πιο σύγχρονο μοντέλο.

Κινητοποίηση δεν σημαίνει μόνο επιστράτευση

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάκριση. Η επιστράτευση αφορά κυρίως την ενεργοποίηση ανθρώπινου δυναμικού. Η σύγχρονη στρατιωτική κινητοποίηση είναι πολύ ευρύτερη: η δυνατότητα του κράτους να μεταβεί γρήγορα από την ειρηνική λειτουργία σε κατάσταση αυξημένης αμυντικής ετοιμότητας.

Σημαίνει εφέδρους, αλλά και μεταφορές. Λιμάνια και αεροδρόμια. Ενεργειακά δίκτυα και τηλεπικοινωνίες. Νοσοκομεία, βιομηχανία και εφοδιαστικές αλυσίδες. Σημαίνει επίσης αξιοποίηση ανθρώπων με κρίσιμες δεξιότητες — από γιατρούς και μηχανικούς μέχρι ειδικούς κυβερνοασφάλειας, αναλυτές δεδομένων και χειριστές drones.

Αυτό ακριβώς ανέδειξε και ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ στην Πράγα. Περιέγραψε τη στρατιωτική κινητοποίηση ως κοινωνική και όχι αποκλειστικά στρατιωτική διαδικασία, βασισμένη στη σύγχρονη θητεία και εφεδρεία, στην τεχνολογική και εκπαιδευτική υποδομή, στην πολιτικοστρατιωτική συνεργασία και στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Έδωσε ιδιαίτερο βάρος στις ψηφιακές πλατφόρμες, στην αξιοποίηση των επαγγελματικών δεξιοτήτων των εφέδρων και στις υποδομές διττής χρήσης.

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται πλέον στον πυρήνα τόσο της ευρωπαϊκής όσο και της νατοϊκής συζήτησης. Η στρατηγική της ΕΕ για την ετοιμότητα υιοθετεί ρητά τις έννοιες της συνολικής κρατικής και κοινωνικής προσέγγισης, ενώ το ΝΑΤΟ χαρακτηρίζει την πολιτική ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα απαραίτητη βάση για αξιόπιστη αποτροπή και άμυνα.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι σύγχρονες απειλές δεν αρχίζουν απαραίτητα με άρματα που περνούν τα σύνορα.

Μια κυβερνοεπίθεση που θέτει εκτός λειτουργίας ενεργειακές ή τηλεπικοινωνιακές υποδομές, μία εκστρατεία δολιοφθοράς, η διακοπή κρίσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων ή συντονισμένες υβριδικές ενέργειες μπορούν να επιτύχουν σημαντικά στρατηγικά αποτελέσματα χωρίς να υπάρχει κλασική στρατιωτική σύγκρουση. Το ΝΑΤΟ, μάλιστα, συνδέει πλέον ρητά την ανθεκτικότητα των κοινωνιών με την αντιμετώπιση τόσο ένοπλων όσο και υβριδικών επιθέσεων.

Τι έχει κάνει η Ελλάδα

Η «Ατζέντα 2030» επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να εκσυγχρονίσει αυτό ακριβώς το ανθρώπινο σκέλος της άμυνας. Το νέο μοντέλο θητείας επιδιώκει πιο ουσιαστική εκπαίδευση, απόκτηση σύγχρονων δεξιοτήτων και καλύτερη σύνδεση του στρατεύσιμου με την επιχειρησιακή μονάδα και τη μετέπειτα εφεδρεία. Παράλληλα θεσμοθετήθηκε ο ενεργός εθελοντής έφεδρος, με δυνατότητα συμμετοχής σε πρόσθετες ασκήσεις και μετεκπαιδεύσεις, ενώ τον Ιούνιο άρχισε να λειτουργεί στον Αυλώνα το πρώτο Κέντρο Μετεκπαίδευσης Εφεδρείας.

Το 2026 έγινε και ένα ακόμη βήμα: στη Λαμία κατατάχθηκαν οι πρώτες Εθελόντριες Οπλίτες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Η πρωτοβουλία έχει σημασία πέρα από τον αρχικό μικρό αριθμό συμμετεχουσών. Σε μια χώρα που, όπως και μεγάλο μέρος της Ευρώπης, αντιμετωπίζει δυσμενείς δημογραφικές τάσεις, η διεύρυνση της διαθέσιμης δεξαμενής προσωπικού είναι ένα από τα εργαλεία που μπορούν να εξεταστούν. Δεν αποτελεί από μόνη της λύση στο δημογραφικό πρόβλημα, αλλά μπορεί να ενταχθεί σε μια ευρύτερη πολιτική καλύτερης αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού.

Το δύσκολο μέρος, όμως, αρχίζει τώρα. Η πραγματική αξία της εφεδρείας δεν μετριέται από το πόσα ονόματα υπάρχουν σε έναν κατάλογο. Μετριέται από το πόσοι μπορούν να ειδοποιηθούν, να παρουσιαστούν, να εξοπλιστούν, να ενταχθούν στη μονάδα τους και να καταστούν επιχειρησιακά διαθέσιμοι σε σύντομο χρόνο.

Και ακόμη περισσότερο, από το αν το κράτος γνωρίζει τι μπορεί να προσφέρει ο καθένας. Ένας 40χρονος ειδικός κυβερνοασφάλειας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο με βάση τη στρατιωτική ειδικότητα που απέκτησε στα 20 του. Το ίδιο ισχύει για έναν γιατρό, έναν μηχανικό τηλεπικοινωνιών, έναν πιλότο drone ή έναν ειδικό logistics. Εδώ βρίσκεται το επόμενο βήμα: από μια εφεδρεία αριθμών σε μια εφεδρεία δεξιοτήτων.

Η ανθεκτικότητα ως αποτροπή

Υπάρχει τέλος και μία διάσταση που συχνά χάνεται στη συζήτηση. Το να μιλά μια κοινωνία για κινητοποίηση δεν σημαίνει ότι προετοιμάζεται για πόλεμο επειδή επιθυμεί τον πόλεμο. Το αντίθετο.

Μια χώρα που μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί υπό πίεση, να κινητοποιήσει γρήγορα προσωπικό, να προστατεύσει κρίσιμες υποδομές και να διατηρήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις της επιχειρησιακές αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε επιθετικής ενέργειας εναντίον της. Αυτή ακριβώς είναι η σύνδεση ανάμεσα στην ανθεκτικότητα και την αποτροπή που αναγνωρίζει πλέον και το ΝΑΤΟ. Ίσως γι’ αυτό η ελληνική παρουσία στη συγκεκριμένη συζήτηση της Πράγας είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Η Ευρώπη επανεξετάζει σήμερα μια στρατηγική κουλτούρα που σε μεγάλο βαθμό είχε ατονήσει μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφίας και περιβάλλοντος ασφαλείας, δεν είχε ποτέ την ίδια πολυτέλεια.

Το ζητούμενο τώρα είναι να μετατρέψει αυτή την εμπειρία σε κάτι πολύ πιο σύγχρονο: όχι απλώς σε επιστράτευση, αλλά σε πραγματική εθνική κινητοποίηση και ανθεκτικότητα.

Γιατί στον πόλεμο του 21ου αιώνα δεν κινητοποιείται μόνο ο στρατός.

Κινητοποιείται το κράτος. Και τελικά, η ίδια η κοινωνία.