Μπορεί ως επικεφαλής του Eurogroup ο Κυριάκος Πιερρακάκης να έχει κατά νου το σύνολο των κρατών-μελών της ευρωζώνης, αλλά η απόφασή του να αναδείξει ως κεντρικό θέμα την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα.

Όπως σημείωσε η έκθεση Draghi, το ευρωπαϊκό επενδυτικό κενό ανέρχεται σε 750-800 δισ. ευρώ ετησίως, χωρίς μάλιστα να υπολογίζονται πλήρως οι αυξημένες αμυντικές ανάγκες. Την ίδια στιγμή, η συνολική ιδιωτική χρηματοοικονομική αποταμίευση στην Ευρώπη είναι τεράστια, ενώ περίπου 10 τρις. ευρώ βρίσκονται σε τραπεζικές καταθέσεις χαμηλής απόδοσης.

Το ελληνικό ετήσιο επενδυτικό κενό είναι της τάξης των 14 δισ. ευρώ, αν συγκρίνουμε τις επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν, λοιπόν, η Ευρώπη καταφέρει να κινητοποιήσει κεφάλαια μέσω της Savings and Investments Union, τα οφέλη για την Ελλάδα μπορεί να είναι σαφή και μεγάλα.

Σήμερα, μέρος της ευρωπαϊκής αποταμίευσης παραμένει στις τράπεζες με χαμηλή απόδοση, μέρος κατευθύνεται εκτός Ευρώπης και μέρος, προφανώς, ήδη επενδύεται. Το πρόβλημα, όμως, είναι διπλό. Πρώτον, δεν κινητοποιούνται αρκετά κεφάλαια. Δεύτερον, όσα κινητοποιούνται χρηματοδοτούν κυρίως τραπεζική πίστη και όχι επαρκώς επενδύσεις σε μετοχικό κεφάλαιο, καινοτομία και επιχειρηματικό ρίσκο. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη αποταμιεύει πολύ, αλλά επενδύει συντηρητικά. Γερμανική νοοτροπία, με Ελβετική μέθοδο.

Η Κομισιόν δεν είναι αδιάφορη. Αν όχι σε επίπεδο πολιτικής βούλησης, πάντως σε επίπεδο τεχνοκρατικής επεξεργασίας, οι εκθέσεις Draghi και Letta έχουν διαβαστεί, αναλυθεί και ενσωματωθεί στη νέα στρατηγική. Στο πλαίσιο αυτό έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες όπως η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού προτύπου για εύχρηστους επενδυτικούς λογαριασμούς για ιδιώτες — τα λεγόμενα savings and investment accounts. Η ιδέα είναι ο πολίτης να μπορεί, με απλό και ψηφιακό τρόπο, να τοποθετεί μέρος των αποταμιεύσεών του σε επενδυτικά προϊόντα, με διαφάνεια, χαμηλότερα κόστη και, ενδεχομένως, φορολογικά κίνητρα σε εθνικό επίπεδο.

Μια δεύτερη κρίσιμη πρωτοβουλία αφορά την καταπολέμηση του χρηματοπιστωτικού αναλφαβητισμού. Χωρίς εκπαίδευση, ενημέρωση και κοινά πρότυπα πληροφόρησης, τα νοικοκυριά θα συνεχίσουν να αποφεύγουν τα επενδυτικά προϊόντα. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στην απλούστευση και εξάπλωση του πανευρωπαϊκού συνταξιοδοτικού προϊόντος,  (Pan-European Personal Pension Product). Στο Ecofin του Φεβρουαρίου, ο Πιερρακάκης στήριξε την απλούστευση των κανόνων του, την ενίσχυση της προστασίας του, τη μεγαλύτερη διαφάνεια και  φορολογική μεταχείριση που θα είναι συγκρίσιμη μ’ εκείνη των εθνικών προϊόντων.

Οι πρωτοβουλίες αυτές αφορούν την πλευρά του νοικοκυριού: τον αποταμιευτή, τον μικροεπενδυτή, τον μελλοντικό συνταξιούχο. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά: η επάρκεια και το βάθος της αγοράς. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μία μεγάλη, ενιαία και βαθιά κεφαλαιαγορά. Γι’ αυτό μπορούν να καλύπτουν με σχετική ευκολία τεράστιες αυξήσεις κεφαλαίου, όπως αυτές που χρειάζονται οι μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι – ή ο Elon Musk!  Η Ευρώπη δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε ανάλογες προκλήσεις όσο οι κεφαλαιαγορές της παραμένουν κατακερματισμένες.

Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της συζήτησης για την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών και της εποπτείας τους. Γιατί, άραγε, η ελληνική κυβέρνηση προώθησε την εξαγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών από το Euronext; Διότι η ένταξη σε μεγαλύτερη ευρωπαϊκή χρηματιστηριακή υποδομή δεν είναι απλώς τεχνική κίνηση. Είναι προσπάθεια απόκτησης κλίμακας. Ο ίδιος ο Πιερρακάκης έχει περιγράψει το ευρωπαϊκό πρόβλημα ως scale deficit — έλλειμμα κλίμακας. Κι όταν αυτό ισχύει για την κεφαλαιαγορά, τότε αυτό προκαθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την κλίμακα των επιχειρήσεων που μπορεί να χρηματοδοτήσει.

Η στρατηγική είναι σωστή: οι επιμέρους πρωτοβουλίες πιάνουν διαφορετικά σημεία της ίδιας αλυσίδας — τον πολίτη που αποταμιεύει, το προϊόν στο οποίο επενδύει, την αγορά που διοχετεύει τα κεφάλαια, την εποπτεία που προσφέρει εμπιστοσύνη και, τελικά, την επιχείρηση που χρηματοδοτείται. Το πρόβλημα είναι αλλού:  η αργή υλοποίηση, εν μέρει γραφειοκρατική και εν μέρει αποτέλεσμα οικονομικού εθνικισμού. Η Επιτροπή βρίσκεται ακόμη, σε μεγάλο βαθμό, στο στάδιο των συστάσεων και των διαπραγματεύσεων, αντί στο στάδιο δεσμευτικών κανονισμών και νομοθετημάτων.

Γι’ αυτό και δεν είναι τυχαίο ότι και ο Γιάννης Στουρνάρας πιέζει προς την ίδια κατεύθυνση, συχνά με αφορμή το ζήτημα της μελλοντικής βιωσιμότητας των συντάξεων. Η σύνδεση είναι προφανής: χωρίς βαθύτερες κεφαλαιαγορές, χωρίς συμπληρωματικές συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις και χωρίς μακροπρόθεσμα επενδυτικά προϊόντα, η Ευρώπη θα δυσκολευτεί να χρηματοδοτήσει τόσο την ανάπτυξη όσο και την κοινωνική της σταθερότητα.

Το επόμενο κρίσιμο θέμα αφορά τα ποσά που μπορούν να κινητοποιηθούν για να καλύψουν το κενό που επισήμανε ο «Super Mario». Εδώ, σημασία έχει και η μόχλευση.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι ο ιδιωτικός χρηματοοικονομικός πλούτος των ευρωπαϊκών νοικοκυριών ανέρχεται περίπου σε 35 τρις. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 10 τρις. βρίσκονται σε καταθέσεις χαμηλής απόδοσης. Ζούμε, βεβαίως, σε εποχή μεγάλης αβεβαιότητας. Η μετακίνηση αποταμιεύσεων προς επενδύσεις μεγαλύτερου ρίσκου δεν θα είναι εύκολη, ακόμη και αν συνοδεύεται από εγγυήσεις, διαφάνεια και καλύτερη εποπτεία. Ωστόσο, ορισμένα σενάρια στην Ευρώπη θεωρούν ότι μπορεί να κινητοποιηθεί 10% έως 20% αυτού του αποθέματος προς επενδύσεις σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, υποδομές, άμυνα, πράσινη μετάβαση και τεχνολογία.

Μια μόχλευση της τάξης του 2 έως 4 θεωρείται ρεαλιστική για επενδύσεις χαμηλού έως μεσαίου ρίσκου. Συντελεστής 5 έως 8 είναι θεωρητικά δυνατός, αλλά ενέχει μεγαλύτερο ρίσκο και απαιτεί ενισχυμένη εποπτεία. Αν, για παράδειγμα, ανακατευθυνθεί το 15% των 10 τρις. ευρώ προς επενδύσεις μεσαίου ρίσκου, με μόχλευση 3, τότε μπορεί να δημιουργηθεί πρόσθετη επενδυτική ισχύς της τάξης των 4,5 τρις. ευρώ σε βάθος τετραετίας. Πρόκειται ασφαλώς για σενάριο. Αλλά δεν είναι παράλογο σενάριο.

Τι μπορεί να διεκδικήσει από αυτή τη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική η Ελλάδα;

Το ετήσιο επενδυτικό κενό των περίπου 14 δισ. ευρώ απλώς μας φέρνει κοντά στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν αρκεί από μόνο του για να ανακτήσουμε το παραγωγικό δυναμικό που χάθηκε στην κρίση. Αν θέλουμε να καλυφθεί το στενό παραγωγικό έλλειμμα — δηλαδή περίπου 25 δισ. ευρώ, εξαιρώντας την κατοικία, όπως υπολογίζει η Eurobank — τότε σε ορίζοντα πενταετίας χρειαζόμαστε, με έναν απλό υπολογισμό, τουλάχιστον 5 δισ. ευρώ πρόσθετες παραγωγικές επενδύσεις κάθε χρόνο.

Το ποσό αναφέρεται ως τάξη μεγέθους. Δεν χρειάζονται περίπλοκες παρουσιάσεις για να γίνει κατανοητή η ουσία: η Ελλάδα πρέπει να αυξήσει τον λόγο επενδύσεων προς ΑΕΠ κατά περίπου δύο ποσοστιαίες μονάδες, αλλά αυτή η αύξηση πρέπει να είναι καθαρή πρόσθετη παραγωγική επένδυση. Όχι απλώς περισσότερες κατοικίες. Αλλά επενδύσεις σε βιομηχανία, τεχνολογία, ενέργεια, logistics, εξαγωγικές επιχειρήσεις, έρευνα, ψηφιακές υποδομές και άυλα περιουσιακά στοιχεία.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό ελληνικό διακύβευμα. Η SIU δεν είναι μια ακόμη ευρωπαϊκή τεχνική συζήτηση. Είναι πιθανώς το πιο σημαντικό χρηματοοικονομικό εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει την Ελλάδα να περάσει από την ανάκαμψη στη συστηματική παραγωγική ανασυγκρότηση.

Αν η Ελλάδα κινηθεί γρήγορα, μπορεί να κερδίσει πρόσβαση σε φθηνότερα και βαθύτερα κεφάλαια, μεγαλύτερη συμμετοχή θεσμικών επενδυτών, καλύτερη χρηματοδότηση για μεσαίες και εξαγωγικές επιχειρήσεις, ισχυρότερη κεφαλαιαγορά, περισσότερες επενδύσεις σε τεχνολογία και υποδομές, και τελικά υψηλότερο δυνητικό ΑΕΠ. Μπορεί, με άλλα λόγια, να μην περιοριστεί στο να ακολουθεί τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά να χρησιμοποιήσει την ευρωπαϊκή ενοποίηση των κεφαλαιαγορών ως μοχλό επιτάχυνσης.

Αυτός είναι ο λόγος που Πιερρακάκης και Στουρνάρας επιμένουν. Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων δεν αφορά μόνο το πού θα βρουν κεφάλαια οι Βρυξέλλες. Αφορά το αν χώρες όπως η Ελλάδα θα μπορέσουν να χρηματοδοτήσουν το επόμενο παραγωγικό τους άλμα. Και για την Ελλάδα, το κέρδος δεν θα είναι απλώς περισσότερο χρήμα. Θα είναι περισσότερη κλίμακα, περισσότερη παραγωγικότητα, περισσότερες επενδύσεις υψηλής αξίας και μια πραγματική ευκαιρία να κλείσει το τραύμα της αποεπένδυσης της προηγούμενης δεκαετίας.

Διαβάστε επίσης

Η αριστερά των διασπάσεων και η στρατηγική Τσίπρα