Αναμενόμενο ήταν. Η ύστατη έκκληση του Πρωθυπουργού να ξεπεραστούν οι μικροκομματικές σκοπιμότητες στο θεμελιώδες θέμα της συνταγματικής αναθεώρησης έπεσε στο κενό. Η απάντηση του Θυμωμένου Νίκου ήταν να οδηγήσει το κόμμα του ένα μεγάλο βήμα κοντύτερα προς την εκλογική ήττα και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε ακόμη κι αν με πλήρη ανατροπή έφτανε στην εξουσία να μην μπορεί  αυτό το ίδιο να κυβερνήσει. 

Ο πρωθυπουργός ήταν θεσμικός. Άφησε, βέβαια, τις αιχμές του ειδικά για το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, και με την ευκαιρία γι’ αυτό της ΕΛΑΣ, αλλά επικεντρώθηκε στο γεγονός πως με την στάση της το σύνολο της αντιπολίτευσης τορπίλισε την αναθεώρηση 33 άρθρων του Συντάγματος αφήνοντας την χώρα θεσμικά ανοχύρωτη απέναντι στις πρωτόγνωρες προκλήσεις του 21ου αιώνα, που τώρα πια ξεδιπλώνονται μπροστά της με ιλιγγιώδη ταχύτητα και μεγαλύτερη σαφήνεια. 

Τυπικά, το νήμα δεν κόπηκε. Πολιτικά, όμως, έγινε πολύ δυσκολότερο να ξαναπιαστεί. Η επόμενη Βουλή θα χρειαστεί 180 ψήφους για να προχωρήσει στις αλλαγές. Με τα σημερινά δεδομένα, αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα θα έχει ήδη χάσει έναν ολόκληρο πολιτικό κύκλο πριν μπορέσει να προσαρμόσει το θεσμικό της πλαίσιο στις απαιτήσεις μιας εποχής που δεν περιμένει κανέναν. Ο πραγματικός χρόνος της υλοποίησης της αναθεώρησης μετατίθεται στην πολιτική περίοδο μετά το 2031. Κι αυτή είναι υπεραισιόδοξη πρόβλεψη.  

Ποτέ δεν έχει δείξει η ηγεσία ενός κόμματος που αρέσκεται να αποκαλείται συστημικό μεγαλύτερη εθνική  ανευθυνότητα, ποτέ δεν έχει υπάρξει τόσο πολιτικά κοντόφθαλμη, ποτέ δεν έχει βυθιστεί τόσο βαθιά στον μικροκομματισμό. Παρά τα όποια λάθη και αστοχίες του, ο ιδρυτής του Ανδρέας Παπανδρέου αναδείκνυε πολιτική  μεγαλοπρέπεια, ενέπνεε προσωπικό σεβασμό, έδειχνε ιστορική διορατικότητα μέχρι το τέλος. 

Κακέκτυπο το αντίγραφο

Ο Νίκος Ανδρουλάκης για μία ακόμη φορά πέταξε την μπάλα στην εξέδρα. Δεν είχε τίποτα να απαντήσει στα συγκεκριμένα θέματα που έθεσε ο πρωθυπουργός. Κάλυψε την αλαλιά του επαναλαμβάνοντας ad nauseam (μέχρι αηδίας) όσα έχει πει στο παρελθόν. Μία λιτανεία από τις υποκλοπές μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ και την υποβαθμισμένη υγεία μέχρι την χαμηλή αγοραστική δύναμη του πολίτη. 

Πολλά από αυτά είναι υπαρκτά προβλήματα. Αλλά, άλλο η καταγραφή των προβλημάτων και άλλο η πρόταση εξουσίας. Λες, δηλαδή, να μπορεί να καλυφθεί μέσα σε 5-6 χρόνια μία απώλεια της τάξης του 25% του εισοδήματος. Εκτός κι αν ο Θυμωμένος Νίκος πιστεύει στην μαγεία. Η δημοσιονομική αριθμητική του, βέβαια, σ’ αυτήν παραπέμπει. 

Οι διαγνώσεις είναι κατά κανόνα εύκολες και προσφέρονται για κριτική. Υπάρχει, εξάλλου, ανά την υφήλιο κυβέρνηση που δεν κατηγορείται για λάθη και ανεπάρκεια; Το ερώτημα δεν είναι, λοιπόν, απλώς αν ο αντίπαλος κάνει διορθωτικές κινήσεις. Το ερώτημα είναι: τι ακριβώς προτείνεις εσύ ως εφικτή λύση; Με ποιο κόστος; Με ποια μέσα; Και με ποια επίγνωση των πραγματικών περιορισμών;

Στην Θεσσαλονίκη ο Νίκος Ανδρουλάκης απέδειξε πως δεν έχει λύση. Χθες (16/9) στην Βουλή απέδειξε πως το δικό του ΠΑΣΟΚ είναι γυμνό και ηθικά. 

Η πολιτική ηθική, δεν εξαντλείται στην απαγγελία κατηγοριών –όσο σωστές κι αν τυχόν μπορεί να είναι. Εμπεριέχει την διάσταση της αυτοκριτικής όπως και τη μεγαλοφροσύνη να αναγνωρίζεται μια επιτυχία του αντιπάλου. Η συνολική, άνευ όρων αποδόμηση της άλλης πλευράς δεν ενισχύει την πειστικότητα της αντίθετης επιχειρηματολογίας—στις ώριμες κοινωνίες την αποδυναμώνει. 

Η ελληνική κοινωνία που τόσο πολύ υποτιμάται  με την στάση της αντιπολίτευσης γενικά και του ΠΑΣΟΚ ειδικά — το οποίο θεωρείται εκ του υπολοίπου και όχι επειδή την κατάκτησε αξιωματική αντιπολίτευση– έχει ωριμάσει. Ωρίμασε μέσα από την κρίση και δια της κρίσης. «Μεσαιωνικά» κατάλοιπα υπάρχουν, φυσικά. Η πλειοψηφία, όμως, έχει ήδη κάνει την φυγή της προς τα εμπρός. 

Η κολλημένη βελόνα το αποδεικνύει

Είναι απορίας άξιον, πως ένας πολιτικός με μακρά προϋπηρεσία στις Βρυξέλλες, δεν μπορεί να ελέγξει τις προσωπικές του αντιπάθειες, να αποτινάξει τον μικροκομματισμό, να υπηρετήσει την αλήθεια, να αναγνωρίσει ότι υπάρχουν στιγμές όπου το εθνικό συμφέρον δεν μπορεί να αποτελεί ένα ακόμη όπλο στο κομματικό οπλοστάσιο. 

Διότι, είναι ακόμη περισσότερο απορίας άξιον πως ο Νίκος Ανδρουλάκης κατάφερε να διολισθήσει επιλέγοντας ο ίδιος να μεταφράσει την τοποθέτηση του Πρωθυπουργού στο κατάπτυστο «Μητσοτάκης ή Ερντογκάν».  

Είτε το έπραξε συνειδητά, είτε έχει το ακαταλόγιστο, ένα πράγμα απέδειξε με αυτήν την φράση του και μόνο: πως δεν είναι άξιος να κυβερνήσει.  

Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Δεν έχει σημασία μόνο τι είπε ο Μητσοτάκης. Έχει σημασία τι επέλεξε να ακούσει ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης και, ακόμη περισσότερο, τι επέλεξε να μεταφέρει στο δημόσιο ακροατήριο. Διότι τη στιγμή που ένας Έλληνας πολιτικός εισάγει τον Ερντογάν ως όρο της εσωτερικής εκλογικής αντιπαράθεσης, ανοίγει μόνος του μία πόρτα που σε σοβαρά κράτη παραμένει κλειστή: την εργαλειοποίηση ενός εξωτερικού, υπαρξιακού για τη χώρα ζητήματος στον κομματικό ανταγωνισμό.

Η σύγχρονη θεωρία της φιλελεύθερης δημοκρατίας έχει προ πολλού εγκαταλείψει την αφελή αντίληψη ότι για την διαφύλαξη της αρκούν οι εκλογές, ένα Σύνταγμα και η τυπική τήρηση των διαδικασιών. Από τον Habermas και τη σημασία του δημόσιου λόγου έως τις νεότερες αναλύσεις για τη δημοκρατική αυτοσυγκράτηση και την αμοιβαία νομιμοποίηση των αντιπάλων, το συμπέρασμα συγκλίνει: οι δημοκρατίες δεν καταρρέουν μόνο όταν παραβιάζονται οι κανόνες– διαβρώνονται και όταν καταστρέφεται το πνεύμα που επιτρέπει στους κανόνες να λειτουργούν.

Η φιλελεύθερη δημοκρατία προϋποθέτει αντιπαλότητα. Δεν προϋποθέτει εμφύλιο. Απαιτεί σύγκρουση ιδεών, όχι κατάργηση της νομιμοποίησης του άλλου. Απαιτεί σκληρότητα στην κριτική αλλά και αυτοσυγκράτηση — εκεί όπου διακυβεύονται οι θεσμοί και το εθνικό συμφέρον.

Όταν κάθε συναίνεση βαφτίζεται συναλλαγή, κάθε επιτυχία του αντιπάλου πρέπει να αποσιωπηθεί και κάθε εθνικό ζήτημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πυρομαχικό, τότε το πρόβλημα δεν είναι πια ποιος θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές. Το πρόβλημα είναι τι είδους δημοκρατία θα απομείνει για να κυβερνήσει ο νικητής.

Διαβάστε επίσης 

Ελλάδα: Eνεργειακή επάρκεια χωρίς εθνική στρατηγική

Ακροδεξιά: Το τίμημα της εγκατάλειψης

Ο ρηχός κ. Ανδρουλάκης