Η απαγόρευση πρόσβασης ανηλίκων έως 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι εύκολη πολιτική επιλογή. Αγγίζει ευαίσθητες ισορροπίες μεταξύ ελευθερίας, τεχνολογίας και κρατικής παρέμβασης. Αν όμως πάρουμε αποστάσεις από την παρορμητική κριτική περί απαγορεύσεων και εξετάσουμε την ουσία, γίνεται σαφές ότι πρόκειται για μια αναγκαία ρύθμιση σε έναν χώρο που έχει εξελιχθεί ταχύτερα από τους κανόνες που τον διέπουν.

Τα τελευταία χρόνια, πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το Facebook αποτελούν σύνθετα οικοσυστήματα, σχεδιασμένα με βάση αλγορίθμους που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής του χρήστη. Το λεγόμενο «doom scrolling» δεν είναι τυχαίο φαινόμενο. Είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων σχεδιαστικών επιλογών που αξιοποιούν ψυχολογικούς μηχανισμούς ανταμοιβής, όπως τα likes, τα σύντομα βίντεο και η ατέρμονη ροή περιεχομένου.

Ο γονιός που ξυπνάει και πιάνει το κινητό για να δει την ώρα και μένει στο κρεβάτι χαζεύοντας, ξέρει περί τίνος πρόκειται. Για έναν ενήλικα, η διαχείριση αυτών των ερεθισμάτων είναι δύσκολη. Πόσω μάλλον για έναν ανήλικο, του οποίου ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης. Η παρατεταμένη αποχαύνωση στο κινητό έχει συνδεθεί με μειωμένη συγκέντρωση, αυξημένο άγχος και διαταραχές ύπνου.

Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρξει παρέμβαση, αλλά ποια μορφή θα έχει. Γιατί εδώ μιλάμε για εξάρτηση σαν αυτή του τζόγου ή της πρέζας.

Η εμπειρία από το εξωτερικό είναι ενδεικτική. Στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφονται νομικές ενέργειες εναντίον μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. Στόχος να αποδειχθεί, με μελέτες αλλά και μαρτυρίες, ότι οι αλγόριθμοι έχουν σχεδιαστεί για να προκαλούν εθισμό, ιδίως σε νεαρές ηλικίες.

Η Αυστραλία προχωρά ένα βήμα παραπέρα, επιβάλλοντας αυστηρούς περιορισμούς και μεταφέροντας την ευθύνη από τους χρήστες στις ίδιες τις πλατφόρμες. Αυτό είναι ίσως και το πιο κρίσιμο σημείο της συζήτησης: η μετατόπιση της ευθύνης. Η ευθύνη που έχει ο χρήστης ή το βαποράκι είναι μικρότερη από την ευθύνη των βαρόνων του εθισμού.

Για χρόνια, η κυρίαρχη αφήγηση βασίστηκε στην ατομική ευθύνη και την αυτορρύθμιση. Οι γονείς καλούνταν να ελέγχουν τη χρήση, τα παιδιά να επιδεικνύουν αυτοσυγκράτηση και οι εταιρείες να βελτιώνουν εθελοντικά τις πρακτικές τους. Στην πράξη, όμως, αυτό το μοντέλο απέτυχε.

Δεν μπορεί κανείς κηδεμόνας να βάλει την πειθαρχία ενός παιδιού απέναντι από την υπολογιστική ισχύ και την ψυχολογική στόχευση πολυεθνικών κολοσσών.

Η προτεινόμενη ελληνική νομοθεσία, με όριο ηλικίας και ενδεχόμενους χρονικούς περιορισμούς, δεν θα πρέπει να ιδωθεί ως τιμωρητικό μέτρο. Ίσα ίσα, μπορεί να λειτουργήσει ως ένα θεσμικό δίχτυ ασφαλείας που ενισχύει τους γονείς και θέτει σαφή όρια στην αγορά.

Παράλληλα, η απαίτηση για αυστηρή πιστοποίηση ηλικίας και η επιβολή κυρώσεων στις εταιρείες στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η προστασία των ανηλίκων δεν είναι διαπραγματεύσιμη.

Βεβαίως, καμία νομοθετική παρέμβαση δεν είναι πανάκεια. Όπως βρίσκουν το μπαφάκι, το χάπι, τη δόση, έτσι θα βρίσκουν τρόπους πρόσβασης, ενώ η τεχνολογία θα ξεπερνά τη ρυθμιστική ικανότητα των κρατών. Τούτο δεν αποτελεί επιχείρημα υπέρ της αδράνειας. Τουναντίον αναδεικνύει την ανάγκη για συνεχή προσαρμογή και διεθνή συνεργασία.

Η ουσία δεν είναι αν εμπιστευόμαστε τα παιδιά ή αν φοβόμαστε την τεχνολογία. Είναι αν αποδεχόμαστε ότι μια ανεξέλεγκτη ψηφιακή αγορά μπορεί να διαμορφώνει ανενόχλητα τις συνήθειες και την ψυχολογία μιας ολόκληρης γενιάς. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα καθορίζει και τη στάση μας απέναντι στον υπό συζήτηση νόμο.

Η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να εξαντλείται σε ευχολόγια. Απαιτεί συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις, ακόμη κι αν αυτές είναι αμφιλεγόμενες. Όποιος διαφωνεί με τα προτεινόμενα μέτρα, ας φέρει άλλες προτάσεις. Όποιος διαφωνεί με τα μέτρα γενικά, ας φτιάξει ένα θυμωμένο reel, να μαζέψει τις χιλιάδες λάικς που τον στέλνουν σε Paradis artificiel, όπως θα έλεγε κι ο ποιητής.

Διαβάστε επίσης:

Η αγορά των voucher θέλει κανόνες, όχι Κέντρα Δια Βίου Μάθησης «της γειτονιάς»

Η κρίση εμπιστοσύνης είναι κρίση ηγεσίας

Τα υποζύγια του ΕΝΦΙΑ