«Φεύγουνε από μόνοι τους» είπε ο υπουργός Μετανάστευσης για τους παράνομους μετανάστες. Δεν ξέρουμε αν ήθελε να πει «ξεκουμπίζονται». Αυτό ήταν κάποτε το λεξιλόγιό του. Ο Θάνος Πλεύρης υπήρξε ακροδεξιός αλλά είναι άστοχο να επιμένουμε στον χαρακτηρισμό καθώς έχει αλλάξει ο ορισμός της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη.

Για δεκαετίες, ο πολιτικός χάρτης ήταν ξεκάθαρος. Η αυστηρή μεταναστευτική πολιτική, η έμφαση στην ασφάλεια, η προστασία των συνόρων και οι μπόλικες απελάσεις ήταν θέσεις που συναντούσε κανείς στα δεξιά και ακόμη περισσότερο στα άκρα της Δεξιάς.

Σήμερα το τοπίο είναι διαφορετικό. Πολιτικές που πριν από είκοσι χρόνια θα κατατάσσονταν στην ακροδεξιά ατζέντα, εφαρμόζονται από κυβερνήσεις του κέντρου. Η Δανία, η χώρα που συχνά προβάλλεται ως υπόδειγμα ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους, ακολουθεί μια από τις αυστηρότερες μεταναστευτικές πολιτικές στην Ευρώπη. Η Γερμανία ενισχύει τις απελάσεις απορριφθέντων αιτούντων άσυλο. Η Ολλανδία και η Αυστρία ζητούν σκληρότερη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων. Η Ιταλία αναζητεί λύσεις εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.

Δεν πρόκειται για κυβερνήσεις που αυτοπροσδιορίζονται ως ακροδεξιές. Κι ας φλερτάρουν ορισμένες με τα άκρα. Πρόκειται για κυβερνήσεις που προσαρμόζονται στην πραγματικότητα. Συνδέουν τις στατιστικές με τους πληθυσμούς.

Το μεταναστευτικό του 2026 δεν είναι το μεταναστευτικό του 2015. Στο νέο περιβάλλον, ο Θάνος Πλεύρης εμφανίζεται λιγότερο ως εξαίρεση και περισσότερο ως εκφραστής μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται οι ιδεολογικές διαφορές. Υπάρχουν ακόμη πολιτικοί που προσεγγίζουν το μεταναστευτικό πρωτίστως ως ανθρωπιστικό ζήτημα και άλλοι που το αντιμετωπίζουν κυρίως ως ζήτημα ασφάλειας. Υπάρχουν ακόμη κόμματα που ζητούν περισσότερη ενσωμάτωση και άλλα που ζητούν περισσότερες επιστροφές.

Η διαφορά είναι ότι το σημείο αναφοράς έχει μετακινηθεί.

Όταν ένας υπουργός δηλώνει ότι όσοι δεν δικαιούνται άσυλο πρέπει να επιστρέφονται στις χώρες τους, η θέση αυτή δεν θεωρείται πλέον ακραία στις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η συζήτηση δεν γίνεται γύρω από το αν πρέπει να υπάρχουν επιστροφές, αλλά γύρω από το πόσο γρήγορα και με ποιον τρόπο θα πραγματοποιούνται.

Ο χαρακτηρισμός «ακροδεξιός» δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη σκληρότητα μιας πολιτικής. Εξαρτάται και από το συνολικό πολιτικό πλαίσιο. Από τη στάση απέναντι στους δημοκρατικούς θεσμούς. Από τον σεβασμό στα ατομικά δικαιώματα. Από το αν μια πολιτική εφαρμόζεται στο πλαίσιο του κράτους δικαίου ή αν μετατρέπεται σε ιδεολογική στοχοποίηση ανθρώπων λόγω καταγωγής, θρησκείας ή εθνικότητας.

Γι’ αυτό και το ερώτημα «είναι ακροδεξιός ο Πλεύρης;» δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα απλό ναι ή όχι. Αν χρησιμοποιήσουμε τα πολιτικά μέτρα της δεκαετίας του 1990, θα απαντήσουμε καταφατικά. Αν χρησιμοποιήσουμε τα σημερινά ευρωπαϊκά δεδομένα, αρκετές από τις θέσεις που εκφράζει είναι αποδεκτές στον κυρίαρχο ευρωπαϊκό διάλογο.

Ίσως τελικά το ερώτημα να μην είναι αν άλλαξε ο Πλεύρης αλλά πόσο έχει αλλάξει η ήπειρος.

Είναι άραγε ακροδεξιά η Ευρώπη;

Διαβάστε επίσης

Ψάχνοντας ψεγάδι για την Κουφονικολάκου