Ένα μάθημα από το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν θα όφειλε να απασχολήσει σοβαρά την κυβέρνηση.

Το 1988, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του περιοδείας, ο George H.W. Bush εκστόμισε τη φράση που έμελλε να τον στοιχειώσει: «Read my lips: no new taxes»– διάβασε τα χείλη μου: όχι φόροι. Δύο χρόνια αργότερα οι φόροι αυξήθηκαν και το 1992 ο Bush έχασε τις εκλογές, όχι λόγω έλλειψης διεθνούς κύρους, αλλά λόγω απώλειας εσωτερικής αξιοπιστίας.

Στην προεδρική καμπάνια του 1992, ο επικεφαλής στρατηγικής των Δημοκρατικών James Carville είχε γράψει σ’ έναν μαυροπίνακα τη φράση «The economy, stupid». Δεν ειπώθηκε ποτέ δημόσια –ούτε από τον ίδιο ούτε από τον Bill Clinton– αλλά έμεινε στην ιστορία μέσα από την παραλλαγή «It’s the economy, stupid»– είναι η οικονομία ηλίθιε.  Και έμεινε επειδή περιέγραφε με ακρίβεια την συνθήκη: οι ψηφοφόροι κρίνουν πρωτίστως με βάση την καθημερινότητά τους.

Αργότερα, σχεδόν ειρωνικά, οι δύο φράσεις συγχωνεύτηκαν σε μία υβριδική διατύπωση: «Read my lips: it’s the economy, stupid». Μια φράση που δεν ειπώθηκε ποτέ, αλλά αποτύπωσε μια αμείλικτη πολιτική αλήθεια: οι γεωπολιτικές και διεθνείς επιτυχίες δεν αρκούν όταν ανοίγει βαθύ κοινωνικοοικονομικό ρήγμα στο εσωτερικό.

Αυτό ακριβώς το ρήγμα φαίνεται σήμερα να υποτιμά –αν όχι να μην αντιλαμβάνονται– ο Πρωθυπουργός και οι υπουργοί του: οι πολίτες τιμωρούν τους ηγέτες που εμφανίζονται αποκομμένοι από την οικονομική πραγματικότητα Όπως το έθεσε εύγλωττα συνταξιούχος, παραδοσιακός ψηφοφόρος της Ν.Δ.: «το 1/5 της κοινωνίας διάγει βίο άριστο και τα 4/5 έχουν στριμωχτεί στο χιλιάρικο». Η αναφορά είναι βέβαια στο μηνιαίο εισόδημα.

Κανείς σοβαρός παρατηρητής δεν αμφισβητεί τις επιτυχίες της κυβέρνησης –και προσωπικά του Κυριάκου Μητσοτάκη– στον εξωτερικό τομέα. Και ουδείς ψέγει τους Κωστή Χατζηδάκη και Κυριάκο Πιερρακάκη για την μακροοικονομική πορεία της οικονομίας, τον Χρυσοχοΐδη για την ασφάλεια, τον Κεφαλογιάννη για την προστασία, τον Δένδια για την άμυνα. Όταν όμως ο ατομικός ή οικογενειακός προϋπολογισμός τινάζεται στον αέρα από τις 20 του μηνός, τότε τα Rafale, το Eurogroup, οι επενδυτικές βαθμίδες και οι Bel@hara παύουν να λειτουργούν ως πολιτικό ανάχωμα. Παραμένουν εθνικά αναγκαία – αλλά πολιτικά ανεπαρκή.

Ας μην απορεί λοιπόν η κυβέρνηση γιατί πάνω από το 50% της κοινωνίας δείχνει ανοχή ή και στήριξη στις αγροτικές κινητοποιήσεις, αδιαφορώντας για την ταλαιπωρία. Ας μην ξαφνιάζεται από την απήχηση που βρίσκει η αυτόκλητη «εθνική εισαγγελέας» Ζωή Κωνσταντοπούλου, παρά τις θεσμικές εκτροπές της και τις πολιτικές υπερβολές της. Και ας μην εκπλήσσεται που τα σκάνδαλα επιμένουν στα πρωτοσέλιδα: η καθυστέρηση –ή η απροθυμία– αντιμετώπισης πασίγνωστων απατεωνιών δεν συγχωρείται πολιτικά.

Η κοινωνία είναι οργισμένη επειδή τα σημάδια «καλύτερων ημερών» της πρώτης τετραετίας Μητσοτάκη εξαφανίστηκαν στη δεύτερη. Και επειδή δεν αντέχει άλλο τη συνύπαρξη της γκλαμουριάς των λίγων –που αναπαράγεται ασταμάτητα και εκτεταμένα στα social media– με τη δική της καθημερινή, πνιγηρή μάχη επιβίωσης.

Ταυτόχρονα, η θεσμική αντιπολίτευση αδυνατεί να πείσει. Ο θυμός της δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε πολιτική αξιοπιστία. Το γιατί ας το αναζητήσει μόνη της. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η υπερβάλλουσα καταγγελτική ένταση δεν ισοδυναμεί με εναρμόνιση προς το κοινωνικό αίσθημα. Ίσως έτσι εξηγείται γιατί ο Αλέξης Τσίπρας  επιχειρεί να εμφανιστεί ως ήπιος εκφραστής του λαϊκού θυμού – σε αντίθεση με ένα Νίκο Ανδρουλάκη που είναι μόνιμα εγκλωβισμένος σε στείρα αντιπαράθεση.

Μέσα σε αυτό το αδιέξοδο –που αποτυπώνεται καθαρά στην απόσταση όλων των κομμάτων από την αυτοδυναμία– ο θυμός στρέφεται τελικά ξανά προς τον Πρωθυπουργό. Σαν να του λέει η κοινωνία: «εσύ που απέδειξες ότι μπορείς, γιατί μας άφησες εδώ;». Και ταυτόχρονα: «πού πήγε η κυβέρνηση που διαχειρίστηκε πανδημία, Τουρκία και μεταναστευτικό;».

Πώς ανατρέπεται μια κατάσταση που συνδυάζει απογοήτευση και οργή, την έλλειψη οράματος με την αίσθηση της προδοσίας; Τα mea culpa έχουν εξαντληθεί. Οι παροχές επίσης: τα πλούσια ποσοστά  πνίγηκαν στη φτώχεια των απόλυτων αριθμών. Το ψηφιακό κράτος διολισθαίνει σε απρόσωπη, ανεξέλεγκτη γραφειοκρατία. Το διπλό φιάσκο με τον ΕΛΓΑ –όπου ένα απλό διοικητικό πάτημα πλήκτρου θα αρκούσε για να αποφευχθεί– ανέδειξε τη χειρότερη εκδοχή τόσο του επιτελικού όσο και του ψηφιακού κράτους.

Στο τέλος του 2025, η εικόνα δεν δείχνει αναστρέψιμη.

Κάποιοι μιλούν για «ανθρωποθυσία». Καθόλου, μα καθόλου, βέβαιο ότι θα είναι και σωτήρια. Άλλοι ελπίζουν σε μια μεγάλη εξωτερική επιτυχία –είναι  ικανή ίσως να περιορίσει την καθίζηση, όχι όμως να θεμελιώσει πολιτικά βιώσιμη νίκη.

Στον Κυριάκο Μητσοτάκη απομένει ουσιαστικά ένας δρόμος: βαθιές τομές στη διαφθορά και στη γραφειοκρατία, αδιαφορώντας για το πολιτικό κόστος, και σοβαρός επανασχεδιασμός του αναπτυξιακού μοντέλου. Για να είμαστε σαφείς: ως προς την κατεύθυνση: ο κυβερνητικός απολογισμός για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων της έκθεσης Πισσαρίδη δεν είναι απλώς ανεπαρκής· είναι ντροπιαστικός. Ο πρωθυπουργός και οι υπουργοί του γνωρίζουν καλά τι οφείλουν να πράξουν.

Διαβάστε επίσης

Η άνοδος Κωνσταντοπούλου και το επικίνδυνο κενό ευθύνης της κυβέρνησης