Όλοι οι πολιτισμοί σε έναν: Μινωική Κρήτη και Μυκηναϊκή Ελλάδα στην Κύπρο της αρχαιότητας

Χρυσά διαδήματα, χρυσά καλύμματα στόματος και πλήθος χρυσά στολίδια 3.400 ετών έχει φέρει στο φως η μεγάλη ανασκαφή που γίνεται κοντά στην Λάρνακα της Κύπρου, όπου στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού άνθιζε μία πλούσια πόλη – λιμάνι.

Κάποια από αυτά μάλιστα, βρέθηκαν στην ταφή ενός παιδιού τεσσάρων ή πέντε χρονών, που αποκαλύφθηκε με χρυσό διάδημα στο μέτωπό του και ακόμη ένα περιδέραιο φτιαγμένο από 68 χρυσές χάντρες και τέσσερα χρυσά σκουλαρίκια. Δίπλα του, ένα ασημένιο μενταγιόν που απεικόνιζε μια ανατολική θεότητα, ασημένιο δαχτυλίδι διακοσμημένο με τριπλή σπείρα και μια σκαλιστή κυλινδρική σφραγίδα.

Ένα εντυπωσιακό και ασυνήθιστα πλούσιο ταφικό σύνολο δηλαδή, που υποδηλώνει, την καταγωγή του παιδιού και το γεγονός, ότι η υψηλή κοινωνική θέση δεν περιοριζόταν στους ενήλικες αλλά κληρονομούνταν μέσω οικογενειακών δεσμών. Πέραν αυτών μάλιστα, η μελέτη τους από τον επικεφαλής της ανασκαφής, καθηγητή Peter M. Fischer του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ δημοσιευμένη στο Oxford Journal of Archaeology αποκαλύπτει, ότι τα αντικείμενα συνδυάζουν καλλιτεχνικές παραδόσεις που σχετίζονται με την Αίγυπτο, τη Μινωική Κρήτη, τη Μυκηναϊκή Ελλάδα και την Εγγύς Ανατολή, αλλά παρά τις διεθνείς επιρροές, πιθανότατα κατασκευάστηκαν από κύπριους τεχνίτες που είχαν αναπτύξει το δικό τους ύφος.

Τα ευρήματα προέρχονται από επτά θαλαμωτούς τάφους και έναν λακκοειδή, με χρονολόγηση μεταξύ του 15ου και του 13ου αιώνα π.Χ. που ανασκάπτονται στην περιοχή των αλυκών της Λάρνακας στη θέση Δρομολαξιά – Βυζακιά (ή Χαλά Σουλτάν Τεκκέ).

Ταύροι και ρόδακες

Η μελέτη επικεντρώνεται ιδιαίτερα σε εννέα διαδήματα και δύο μικρότερα αντικείμενα που περιγράφονται ως επιστόμια. Ορισμένα από αυτά τα διαδήματα, μακριές χρυσές ταινίες με τρύπες στα άκρα τους για να στερεώνονται γύρω από το κεφάλι με κορδόνια ή να συνδέονται με άλλο στήριγμα φέρουν, τα βαρύτερα από αυτά σημάδια φθοράς, που φανερώνει, ότι δεν κατασκευάστηκαν αποκλειστικά για ταφή.

Προτείνεται μάλιστα, ότι μπορεί να χρησιμοποιούνταν σε τελετουργικές πράξεις πριν τοποθετηθούν σε τάφους για συνεχή χρήση στη μετά θάνατον ζωή. Αντίθετα, τα μικρότερα και ελαφρύτερα με την λιγότερη φθορά μπορεί να έχουν κατασκευαστεί ειδικά ως ταφικά αντικείμενα. Τα δύο απλά επιστόμια εξάλλου, χρησιμοποιούνταν προφανώς αποκλειστικά σε νεκρικές τελετές.

Μυκηναϊκοί ρόδακες και αιγυπτιακοί ταύροι κοσμούσαν όμως, το μεγαλύτερο διάδημα, μήκους 34,2 εκατοστών που συνδέθηκε με μια γυναίκα ηλικίας μεταξύ 35 και 40 ετών. Η ταινία είναι διακοσμημένη με επτά μετωπικές κεφαλές ταύρων, μια μορφή που μοιάζει με ηλιακό δίσκο εμφανίζεται ανάμεσα στα καμπύλα κέρατά τους ενώ στοιχεία που μοιάζουν με περούκες δίπλα στα πρόσωπα αντανακλούν αιγυπτιακές καλλιτεχνικές συμβάσεις.

Οι ταύροι όμως, περιβάλλονται επίσης από φυτικά σχέδια με φοίνικες και ρόδακες με οκτώ πέταλα, μοτίβα γνωστά από τη μυκηναϊκή κεραμική και τους τάφους των ηγεμόνων στην Ελλάδα. Πρόκειται δηλαδή, για έναν μοναδικό συνδυασμό αιγυπτιακής και αιγαιακής παράδοσης σε ένα μόνο αντικείμενο.

Η εισαγωγή χρυσού

Ένα ακόμη διάδημα εξάλλου, το βαρύτερο στη συλλογή με 23,14 γραμμάρια περιλαμβάνει τέσσερα αγριοκάτσικα που τρέχουν, φυτικά στοιχεία, ροζέτες, σύμβολα σε σχήμα κλεψύδρας και κεφάλια αιλουροειδών -πιθανώς λιονταριών- τοποθετημένα και στα δύο άκρα. Εικονογραφία, που δεδομένου, ότι λιοντάρια δεν υπήρχαν στην Κύπρο, απηχεί την επιρροή καλλιτεχνικών παραδόσεων από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Εγγύς Ανατολή.

Η διακόσμηση δημιουργήθηκε, σύμφωνα με την έρευνα από τους ντόπιους τεχνίτες πιέζοντας λεπτά φύλλα χρυσού πάνω σε σκαλιστές μήτρες, πιθανώς κατασκευασμένες από πέτρα, μπρούντζο ή οστό. Οι διαφορές μάλιστα, μεταξύ φαινομενικά παρόμοιων ροζετών και φυτικών σχεδίων υποδηλώνουν, ότι χρησιμοποιήθηκαν αρκετές μήτρες, πιθανώς από διαφορετικούς τεχνίτες ή εργαστήρια. Χωρίς ωστόσο να έχουν βρεθεί ακόμη τα αντίστοιχα καλούπια ή σφραγίδες στις ανασκαφές ή κάποια εργαστήρια, παρ΄ότι θραύσματα φύλλων χρυσού έχουν εντοπισθεί στον οικισμό.

Η ακριβής προέλευση του χρυσού παραμένει επίσης άγνωστη, αν και πιθανές πηγές περιλαμβάνουν τις περιοχές παραγωγής χρυσού της Νουβίας στην Αίγυπτο και το ορυχείο της Εποχής του Χαλκού στο Άντα Τεπέ στη σημερινή Βουλγαρία.

Διεθνές κέντρο εμπορίου

Περί το 1650/30 π.Χ. κατά τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, επί πέντε σχεδόν αιώνες άνθισε αυτό το κέντρο διεθνούς εμπορίου πριν καταστραφεί και εγκαταλειφθεί γύρω στο 1150 π.Χ. Κατά την Εποχή του Χαλκού η σύγχρονη αλυκή συνδεόταν με τη Μεσόγειο και σχημάτιζε ένα προστατευμένο φυσικό λιμάνι, ιδανικό για αγκυροβόλιο διαδραματίζοντας έτσι, κρίσιμο ρόλο στη διευκόλυνση του εμπορίου μεγάλων αποστάσεων.

Το πλούσιο σύνολο των εισηγμένων αντικειμένων και τα υψηλής ποιότητας τοπικά τεχνουργήματα που εντοπίστηκαν στους τάφους υποδηλώνουν, ότι ανήκαν σε οικογένειες της άρχουσας τάξης, οι οποίες δραστηριοποιούνταν στην εξαγωγή χαλκού και στο εμπόριο.

Τα κατάλοιπα δραστηριοτήτων επεξεργασίας του χαλκού, όπως σωροί σκωρίας, μεταλλεύματα, καμίνια και χωνευτήρια επιβεβαιώνουν την εκτεταμένη, σχετική δραστηριότητα. Οι πρώτες ύλες έφθαναν από την οροσειρά του Τρόοδος και υποβάλλονταν σε τοπική επεξεργασία, προκειμένου να διακινηθούν μέσω αυτού του καλά προστατευμένου λιμανιού καθιστώντας την πόλη ελκυστικό κόμβο για εμπόρους από ολόκληρη τη Μεσόγειο και πέραν αυτής, ιδίως από τα μέσα του 15ου έως τα τέλη του 13ου αιώνα π.Χ.

Οι προτιμήσεις εξάλλου, σε συγκεκριμένα ξένα αγαθά, όπως βρίσκονται σε ορισμένους τάφους ενδέχεται να υποδηλώνουν εξειδικευμένους εμπορικούς ρόλους ή όμως, την παρουσία μεταναστευτικών κοινοτήτων εντός της πόλης.