Και το όνομα αυτών: Σμαραγδή και Ωκεανός – Δύο κατοικίδια 1800 ετών

Μια αρχαία ελληνική πόλη με έλληνες κατοίκους ως τη Μικρασιατική καταστροφή και τα πειστήρια της ιστορίας να έρχονται στο φως, ενίοτε απρόσμενα: Με τα ονόματα δύο κατοικιδίων, της Σμαραγδής και του Ωκεανού, μιας γάτας και ενός σκύλου, αποτυπωμένα, στα ελληνικά βεβαίως, σ΄ ένα εξαιρετικό ψηφιδωτό, που απεικονίζει και τα μικρά ζώα.

Στην πόλη Αδραμμύτιο –ή στα νεώτερα χρόνια Αδραμμύτι- στις ακτές της σημερινής Τουρκίας απέναντι από τη Λέσβο αυτό το μωσαϊκό του 2ου -3ου μ.Χ. αιώνα ήρθε στο φως από τις ανασκαφές που γίνονται σε μία αρχαία έπαυλη και το συγκεκριμένο εύρημα από την αίθουσα υποδοχής της. Εκεί, όπου οι νοικοκυραίοι αποφάσισαν να περιλάβουν ακόμη και τα ονόματα των μικρών ζώων τους.

Πρόκειται για ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό δάπεδο, χωρισμένο σε 15 τετράγωνα, που περιβάλλονται από γεωμετρικά κοσμήματα και μια συνεχή γιρλάντα, περικλείοντας εκτός από τις παραστάσεις της γάτας και του σκύλου, επίσης πουλιών, ψαριών, ενός φτερωτού νέου που πιθανότατα είναι ο Έρωτας, μιας φιγούρας πυγμαίου, της Μέδουσας, ενός αιλουροειδούς, καθώς κι ενός φτερωτού αλόγου. Με το τελευταίο να αποτελεί αναφορά στο σύμβολο της αρχαίας πόλης, το οποίο μάλιστα είχε χρησιμοποιηθεί στα νομίσματά της αιώνες πριν.

Συγκεκριμένα στα νομίσματα του 4ου π.Χ. αιώνα βρίσκεται η παράσταση του φτερωτού ίππου, φανερώνοντας έτσι, ότι στο πέρασμα των αιώνων που ακολούθησαν, το έμβλημα της πόλης διατήρησε τη σημασία του, προσφέροντας στους ιδιοκτήτες αυτής της οικίας τη σύνδεση με την ιστορία τους και το παρελθόν.

Πολυτέλεια και εξέλιξη

Η έπαυλη εξάλλου, καθώς βρισκόμαστε στη Ρωμαϊκή εποχή πλέον, είναι τεράστια καταλαμβάνοντας περί τα 730 τετραγωνικά μέτρα. Αναπτυσσόταν γύρω από ένα επίμηκες κεντρικό αίθριο, διαστάσεων περίπου 11 επί 6,5 μέτρων, το οποίο έλεγχε την κίνηση μέσα στο κτήριο, καθώς συνέδεε τις κύριες αίθουσες υποδοχής με τους βοηθητικούς χώρους καθώς και με τους χώρους που σχετίζονταν με τη χρήση και τη διαχείριση του νερού. Η οικία ήταν πλούσια διακοσμημένη αλλά η πιο περίτεχνη διακόσμηση, το πολύχρωμο ψηφιδωτό, σώζεται στη βόρεια αίθουσά της, που ορίζεται ως η επίσημη αίθουσα υποδοχής, διαστάσεων περίπου 7,7 επί 4,7 μέτρων.

Μια νότια αίθουσα επίσης, που αποτελούσε μεταγενέστερη προσθήκη στην κατοικία, διαθέτει και αυτή ψηφιδωτό δάπεδο με απλοποιημένο ωστόσο διακοσμητικό σχέδιο, που περιλαμβάνει έναν κεντρικό κάνθαρο με κληματίδες και ζωικές φιγούρες.

Πολυτέλεια από πάνω, μηχανική από κάτω, ωστόσο, καθώς τα ψηφιδωτά ήταν μόνο ένα στοιχείο της κατοικίας. Και αυτό, γιατί οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν πήλινους σωλήνες, κανάλια αποστράγγισης, δάπεδα από κονίαμα σχεδιασμένα για χώρους υγρής χρήσης, καθώς και άλλες εγκαταστάσεις ακριβώς δίπλα στους επίσημους χώρους υποδοχής. Στη βόρεια πτέρυγα της έπαυλης μάλιστα, κάθετοι σωλήνες και μια υποδαπέδια γραμμή αποστράγγισης επιβεβαιώνουν ότι οι υποδομές που σχετίζονταν με το νερό είχαν ενσωματωθεί απευθείας στο αρχιτεκτονικό σχέδιο.

Οι ερευνητές λοιπόν υποστηρίζουν ότι η κατοικία συνδύαζε αυτό που μπορούσαν να δουν οι επισκέπτες – διακοσμημένους χώρους υποδοχής – με τεχνικά συστήματα που απαιτούνταν για τον καθαρισμό, τη διαχείριση του νερού και την καθημερινή οικιακή δραστηριότητα. Το ίδιο το κεντρικό αίθριο φαίνεται επίσης να συμμετείχε στον έλεγχο του νερού. Η πέτρινη πλακόστρωσή του, οι διαφοροποιήσεις στη στάθμη του δαπέδου, μία λεκάνη και μια επιμήκης κοιλότητα υποδηλώνουν ότι το νερό της βροχής ή άλλα ύδατα, θα μπορούσαν να συλλέγονται και να διοχετεύονται κατευθύνονταν μέσα από τον χώρο.

Η οικογένεια

Ποιοι μπορεί να ήταν όμως οι κάτοικοι αυτής της βίλας; Σπανίως φυσικά υπάρχουν στοιχεία που να οδηγούν σε τέτοιες ταυτοποιήσεις και μόνον υποθέσεις διατυπώνονται καμιά φορά, στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως, ορμώμενες ακριβώς από τα δύο κατοικίδια, Κι αυτό, γιατί όπως λένε οι ερευνητές, τα ζώα αυτά δεν είναι απλώς ανώνυμα διακοσμητικά θέματα, όπως αυτά που συνηθίζονταν σε κάθε εποχή. Συνδέοντας μεμονωμένα ονόματα με τις εικόνες τους όμως, το ψηφιδωτό εισάγει ένα πολύ πιο προσωπικό στοιχείο σε ένα σπίτι που είχε σχεδιαστεί για να αναδεικνύει την κοινωνική θέση, μυθολογικές αναφορές τη μυθολογία και την αστική ταυτότητα. Παρ΄όλα αυτά θεωρείται πρόωρη η οποία ανακατασκευή της σχέσης μεταξύ αυτών των ζώων και της οικογένειας.

Μια άλλη προσέγγιση εξάλλου, παραπέμπει σε πιθανούς δεσμούς του ιδιοκτήτη με την Αφρική. Ή γενικότερα του Αδραμμυτίου με περιοχές πέρα από το βόρειο Αιγαίο. και εδώ είναι οι απεικονίσεις πυγμαίων και πτηνών στο ψηφιδωτό, καθώς η συγκεκριμένη θεματολογία απαντάται ιδιαίτερα στο θεματολόγιο της βόρειας Αφρικής. Να σημειωθεί άλλωστε, ότι η πόλη διέθετε δύο λιμάνια και είχε ενεργό ρόλο στο εμπόριο, που εκτινόταν στην ανατολική Μεσόγειο. Έτσι μια υπόθεση ότι ο ιδιοκτήτης της βίλας, μπορεί να ήταν ένας από τους εμπόρους που είχε σχέση με την Αφρική δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Το Αδραμύττιο ως τη Μικρασιατική καταστροφή

Ως αποικία των Αθηναίων αναφέρεται από τις πηγές το Αδραμύττιο, κτισμένο σε έναν μικρό λόφο μιας καίριας θέσης ανάμεσα στη θάλασσα και τους γύρω ορεινούς όγκους αλλά και επί της οδού που συνέδεε τον Ελλήσποντο με τις πόλεις της Αιολίας και της Ιωνίας. Σύμφωνα με άλλη άποψη ωστόσο, εξελληνίσθηκε επί Κροίσου και κυρίως επί Μεγάλου Αλεξάνδρου και των διαδόχων του. Η ιστορία του ακολούθησε φυσικά όλα τα στάδια της γενικότερης ιστορίας της περιοχής περνώντας στους Ρωμαίους και στη συνέχεια ως μέρος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όπως όλη η Μικρά Ασίας. Σύμφωνα με τις πηγές καταστράφηκε όμως από πειρατές, το 1100 αλλά γρήγορα ξανακτίσθηκε στο σημείο όπου έγινε γνωστό στους νεώτερους χρόνους, σε μια θέση αρκετά προστατευμένη από τους πειρατές.

Στη νεώτερη εποχή, το 1912 το Αδραμύττι είχε 1200 έλληνες κατοίκους -από τους 6.200 συνολικά- ενώ η περιοχή διέθετε 19 ελληνικά σχολεία. Δύο χρόνια αργότερα ωσόσο, μουσουλμάνοι πρόσφυγες που έφθασαν από τα Βαλκάνια εκτός από λεηλασίες της ελληνικής κοινότητας προχώρησαν σε σφαγιασμούς και εκτοπισμούς των Ελλήνων, κάποιοι από τους οποίους κατόρθωσαν να φθάσουν στη Λέσβο.

Στις 19 Ιουνίου του 1920, κατά τη διάρκεια της Μικρασιάτικης εκστρατείας η Στρατιά Μικράς Ασίας κατέλαβε την πόλη, που κράτησε ως τα τέλη Αυγούστου 1922 με την ελληνική υποχώρηση. Κατόπιν αυτού οι εναπομείναντες Έλληνες σκοτώθηκαν οι περισσότεροι από τον τουρκικό στρατό είτε κάποιοι λιγότεροι κατόρθωσαν να διαφύγουν προς την Ελλάδα.

Διαβάστε επίσης:

Άνθρωπος και λεοπάρδαλη – Ένα απροσδόκητο εύρημα με αναπάντητα ερωτήματα

Ακύρωση έκθεσης John Galliano: Η τέχνη στον βωμό του χρήματος και της cancel culture

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Τον Κωνσταντίνο Νικολέντζο προκρίνει ως διευθυντή η Επιτροπή Αξιολόγησης