Επειδή δεν ανήκω στη συνομοταξία των συνωμοσιολόγων, δέχομαι τις δημοσκοπήσεις ως αυτό που είναι: μια ατελή, αλλά όχι κατ’ ανάγκην ανακριβή, αποτύπωση των εκλογικών τάσεων σε μια συγκεκριμένη και σύντομη χρονική περίοδο. Οι πρόσφατες μετρήσεις δείχνουν με αρκετή σαφήνεια ότι το πάλαι ποτέ κραταιό ΠΑΣΟΚ αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα. Και το πρόβλημα αυτό έχει ονοματεπώνυμο: Νίκος Ανδρουλάκης.

Η διαπίστωση ότι «η βελόνα δεν ξεκολλάει» έχει πια γίνει κοινοτοπία. Πίσω της, όμως, κρύβεται ένα βαθύτερο πολιτικό γεγονός: το ΠΑΣΟΚ βρέθηκε στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης περισσότερο ερήμην του, λόγω της κατάρρευσης του ΣΥΡΙΖΑ, παρά ως αποτέλεσμα μιας δικής του δυναμικής ανόδου. Παρά τη φθορά της Νέας Δημοκρατίας, δεν καταφέρνει να την καρπωθεί. Και επειδή τα υπόλοιπα κόμματα βρίσκονταν εξαρχής στο πολιτικό περιθώριο, η αποτυχία αυτή αποκτά διπλή διάσταση: εσωτερικής ανισορροπίας και εξωτερικής απόστασης από την κοινωνία.

Αποδεικνύεται έτσι ότι η κατάρρευση ενός πολιτικού κέντρου μπορεί μεν να αφήσει χώρο για την τυπική αναρρίχηση ενός άλλου, δεν του προσφέρει όμως αυτομάτως και τη νομιμοποίηση της ευρείας αποδοχής. Αυτή πρέπει να κατακτηθεί. Και αυτό δεν το κατάφερε ούτε το ΠΑΣΟΚ της Φώφης Γεννηματά ούτε το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι απλό: ενώ το ΠΑΣΟΚ έχει θέσεις, και μάλιστα συχνά θεσμικές και ρεαλιστικές, κι ενώ η κυβέρνηση λυγίζει υπό το βάρος σωρευμένων προβλημάτων, γιατί δεν αντιμετωπίζεται ως κόμμα εξουσίας; Το ερώτημα δεν είναι καινούργιο. Συνοδεύει το ΠΑΣΟΚ τουλάχιστον εδώ και μία δεκαετία.

Μια θεμιτή ερμηνεία είναι ότι, στο γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον του 21ου αιώνα, η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία δεν έχει καταφέρει να προσφέρει έναν ορατό δρόμο προς την εξουσία. Δεν έχει πείσει ότι διαθέτει τις ιδέες, τη δυναμική και τη βούληση να σταθεί αποτελεσματικά απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής: την αβεβαιότητα, την ανισότητα, την κλιματική κρίση, την τεχνητή νοημοσύνη, την υγειονομική ανασφάλεια.  Αυτό εξηγεί, ίσως, και τα όρια της προσπάθειας της αείμνηστης Φώφης Γεννηματά.

Η έλευση του Νίκου Ανδρουλάκη δεν έλυσε αυτό το πρόβλημα. Από την πρώτη στιγμή, το ΠΑΣΟΚ μπήκε στην κούρσα της διαδοχής με μειονέκτημα. Η ανάδειξή του σε πρώτο διάδοχο του καταρρεύσαντος ΣΥΡΙΖΑ συγκάλυψε προσωρινά αυτό το μειονέκτημα, προσφέροντάς του την αίγλη της αξιωματικής αντιπολίτευσης χωρίς όμως και την ουσία της υπέρβασης. Εξάλλου, η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία εξακολουθεί να φυτοζωεί. Θα ήταν έλλειψη ρεαλισμού να περιμένει κανείς ότι ειδικά το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε, μόνο του και απότομα, να προσφέρει τη μεγάλη λύση-διέξοδο.

Παρά ταύτα, δημιουργήθηκαν προσδοκίες. Μόνο που στηρίχθηκαν σε φρούδες προϋποθέσεις. Μια ιδεολογικά φτωχή σοσιαλδημοκρατία βρίσκεται σήμερα στο προσκήνιο όχι επειδή επέστρεψε πειστικά, αλλά επειδή οι αντίπαλοί της αποδυναμώθηκαν. Περιμένει να ανακηρυχθεί ηγέτιδα δύναμη με τη λογική του ώριμου φρούτου: επειδή ο πρωταγωνιστής κουράστηκε, φθείρεται, αποτυγχάνει.

Σαν να μην έφτανε αυτό το μειονέκτημα, ο Νίκος Ανδρουλάκης δημιουργεί ένα δεύτερο. Αντί να προβάλλει τη θεσμικότητα και τον ρεαλισμό των θέσεων του ΠΑΣΟΚ, υιοθετεί συχνά πολιτικά αδιέξοδες θέσεις, όπως ο απόλυτος αποκλεισμός κάθε μετεκλογικής συνεργασίας με οποιοδήποτε κόμμα. Ο λόγος του γίνεται τοξικός, το ύφος του αυταρχικό, η πολιτική του εκφορά παραπέμπει όλο και περισσότερο σε κακέκτυπο του Αλέξη Τσίπρα της περιόδου 2012-2015.

Η εμμονή του σε ζητήματα που τον αφορούν προσωπικά, όπως οι υποκλοπές, αφαιρεί από την ισχύ των επιχειρημάτων του. Η προσπάθεια να αποκοπούν σκάνδαλα όπως ο ΟΠΕΚΕΠΕ από τη διαχρονικότητα των παθογενειών του πολιτικού συστήματος αφήνει έλλειμμα πειστικότητας. Αντί να εμφανίζεται το ΠΑΣΟΚ ως θεσμική εναλλακτική, καταλήγει να εμφανίζεται Ο Νίκος Ανδρουλάκης ως θυμωμένος μιμητής ενός μοντέλου που η κοινωνία έχει ήδη δοκιμάσει και απορρίψει.

Στα μάτια της κοινωνίας, άλλο είναι το παραδοσιακό ΠΑΣΟΚ και άλλο το κακέκτυπο του Τσίπρα. Ο διχασμός ανάμεσα στην ιστορία και τις θέσεις του κόμματος, από τη μία, και στην τυφλή, διαρκή οργή που εκπέμπει η ηγεσία του, από την άλλη, δεν πείθει. Αντιθέτως, απορρίπτεται. Και όποιος αμφιβάλλει ας ξαναδεί ένα από τα ευρήματα της πρόσφατης δημοσκόπησης της Metron Analysis για την καταλληλότητα πρωθυπουργού: πρώτος ο «κανένας», αμέσως μετά ο Κυριάκος Μητσοτάκης και τρίτος ο… Αλέξης Τσίπρας.

Με την κυβέρνηση κολλημένη στα κάγκελα, τη βελόνα του ΠΑΣΟΚ κολλημένη κοντά στο 10% και τον Αλέξη Τσίπρα —πριν ακόμη ανακοινώσει επισήμως το νέο του πολιτικό εγχείρημα— να υποσκελίζει τον Νίκο Ανδρουλάκη, το συμπέρασμα είναι σαφές: το πρόβλημα της βελόνας δεν είναι συγκυριακό. Ονομάζεται Νίκος Ανδρουλάκης.

Διαβάστε επίσης:

Η επιστολή των πέντε και η αθόρυβη κρίση της δημοκρατίας