Θα χρησιμοποιήσω δύο πολύ ευγενικές —για την περίπτωση— λέξεις για να χαρακτηρίσω τις διαρροές γύρω από την πλήρωση της θέσης του ενός υποδιοικητή στην Τράπεζα της Ελλάδος: «άκομψες και ανήθικες». Σέβομαι τους αναγνώστες —και τον εαυτό μου— αρκετά ώστε να αποφύγω άλλες εκφράσεις.

Το θέμα αφορά άμεσα τέσσερις ανθρώπους με αποδεδειγμένες ικανότητες και εμπειρία: τον Γιάννη Στουρνάρα, τον Θεόδωρο Πελαγίδη, τον Αλέξη Πατέλη και τον Δημήτρη Τσομώκο. Αφορά, επίσης, την κυβέρνηση, τον ίδιο τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη.

Η στήλη δεν προτίθεται να πάρει θέση υπέρ του ενός ή του άλλου εκ των δύο προσώπων που αναφέρονται ως υποψήφιοι. Θα εκφράσει, όμως, ξεκάθαρα τη θέση της για τον τραμπικό χαρακτήρα αυτών των διαρροών — απ’ όποιον κι αν προέρχονται.

Τυπικά, το Γενικό Συμβούλιο της Τράπεζας της Ελλάδος κάνει τη σχετική πρόταση για το πρόσωπο που θα αναλάβει τη θέση, δημιουργώντας έτσι το νομικό έρεισμα για το επόμενο βήμα: την εισήγηση του υπουργικού συμβουλίου προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για την έκδοση του προεδρικού διατάγματος διορισμού, το οποίο δημοσιεύεται στο ΦΕΚ με την προσυπογραφή του αρμόδιου υπουργού.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι αυτονόητο ότι το Γενικό Συμβούλιο έχει την ηθική και θεσμική υποχρέωση να ακούσει τη γνώμη του διοικητή της κεντρικής τράπεζας. Στο κάτω κάτω, οι δύο υποδιοικητές δικοί του στενοί συνεργάτες θα είναι. Θα ήταν ασύμφορο για τον ίδιο, για την Τράπεζα, αλλά και για το υπουργείο και την κυβέρνηση, να μην υπάρχει καλή συνεργασία και ομαδική λειτουργία ανάμεσα στα τρία πρόσωπα που συνθέτουν την ανώτατη ηγεσία της κεντρικής τράπεζας.

Είναι επίσης σαφές ότι στο υπουργικό συμβούλιο πρωτεύοντα ρόλο έχει ο πρωθυπουργός, σε συνεργασία με τον υπουργό Οικονομικών. Έτσι κλείνει ο τυπικός κύκλος για την έκδοση του προεδρικού διατάγματος. Προφανώς, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν φέρει πολιτική ευθύνη για την επιλογή.

Σε άλλες χώρες, το θέμα είτε δεν θα είχε συζητηθεί δημοσίως καθόλου είτε θα είχε ανακοινωθεί ένα και μόνο πρόσωπο, αφού θα είχαν προηγουμένως ολοκληρωθεί, αθόρυβα και θεσμικά, οι σχετικές συνεννοήσεις. Εδώ, αντιθέτως, οι σκόπιμες διαρροές έχουν ήδη θίξει, άμεσα και έμμεσα, υπολήψεις.

Ο απερχόμενος Θεόδωρος Πελαγίδης ολοκληρώνει τη θητεία του και επιστρέφει στη διακεκριμένη ακαδημαϊκή του καριέρα, έχοντας προφανώς προσφέρει στην Τράπεζα της Ελλάδος μία χρήσιμη μακροοικονομική σκοπιά για την ανάγνωση της ελληνικής οικονομίας.

Δίκαια και ορθά, ο Γιάννης Στουρνάρας έχει επαναδιοριστεί  και καθίσταται ο μακροβιότερος διοικητής της κεντρικής τράπεζας. Οι διαρροές, όμως, χωρίς δική του ευθύνη, τον επιβαρύνουν λειτουργικά και ηθικά. Είχε άποψη; Την είχε εκφράσει; Την έλαβαν υπόψη τους ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Οικονομικών; Και αν ναι, για ποιον λόγο επελέγη ο ένας ή ο άλλος; Αν όχι, πώς θα συνεργαστεί με κάποιον που ενδεχομένως δεν επιθυμούσε; Έωλα, στην ουσία ερωτήματα, πιασάρικα όμως στον δημόσιο χώρο.

Ας θεωρήσουμε, βέβαια, ότι λόγω του αποδεδειγμένου θεσμικού και προσωπικού του αναστήματος, ο Γιάννης Στουρνάρας μπορεί να ξεπεράσει αυτόν τον σκόπελο. Δεν ισχύει, όμως, αναγκαστικά το ίδιο για τα δύο πρόσωπα τα ονόματα των οποίων ενεπλάκησαν σε μία δημόσια κούρσα εικασιών, με έντονες πολιτικές και προσωπικές αποχρώσεις.

Τόσο ο Δημήτρης Τσομώκος όσο και ο Αλέξης Πατέλης διαθέτουν ακαδημαϊκή διαδρομή, θέσεις και δημοσιεύσεις που δεν αφήνουν περιθώριο για αμφισβήτηση της σοβαρότητάς τους. Δεν είχαν κανέναν απολύτως λόγο να συρθούν σε μία δημόσια αντιπαράθεση που τελικά θίγει και τους δύο. Η όποια επιλογή ανοίγει την πόρτα για κριτική και των δύο.

Ιδιαίτερα θιγμένος, όμως, είναι ο Αλέξης Πατέλης, λόγω της απαράδεκτης σύνδεσης της πιθανής υποψηφιότητάς του με τον νόμο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών. Μπορεί μέρος της κοινωνίας να αποκηρύσσει την συμπεριληπτικότητα, αλλά η ανθρωποθυσία ανοίγει άλλα επικίνδυνα απρόβλεπτα μονοπάτια.

Η συγκεκριμένη διαρροή είχε σαφέστατα κομματική —αν όχι ευρύτερα πολιτική— χροιά. Χροιά βαμμένη με ταβανόβουρτσα. Η βολή κατά του Πατέλη ήταν άμεση. Η βολή κατά του πρωθυπουργού ήταν έμμεση, πλην σαφής. Τον εμπλέκει σε μία υπόθεση αποδίδοντας του προσωπικά κίνητρα παρέμβασης σ’ ένα θέμα καθαρά θεσμικό. Το πόσο θίγεται ο Πιερρακάκη δεν είναι σαφές—εμπλέκεται αλλά ο πρωθυπουργός παραμένει ως ο κύριος αποδέκτης.  Προσωπικά αμφιβάλλω αν η επίπτωση στον διοικητή της Τράπεζας ελήφθη καν υπόψη. Από τη μορφή της διαρροής συνάγεται και το χοντροκομμένο πνευματικό επίπεδο της παρέμβασης.

Πέρα, όμως, από το προσωπικό θέμα, η διαρροή θίγει εμμέσως την πολύτιμη ανεξαρτησία της Τράπεζας της Ελλάδος, εμπλέκοντας τον κρίσιμο θεσμικό διορισμό σ’ έναν κυκεώνα πολιτικών, εσωκομματικών και προσωπικών σκοπιμοτήτων, τη στιγμή ακριβώς που η ανεξαρτησία αυτή θα έπρεπε να διαφυλαχθεί με κάθε τρόπο.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία: δεν είναι μόνο ότι η διαρροή ήταν άκομψη. Ήταν και ανήθικη, διότι χρησιμοποίησε ανθρώπους με διαδρομή και υπόληψη ως αναλώσιμα πιόνια σ’ ένα παιχνίδι σκοπιμοτήτων. Ήταν μη θεσμική, διότι επιχείρησε να προκαταλάβει, να πιέσει ή να υπονομεύσει μία διαδικασία που οφείλει να διεξάγεται με σοβαρότητα, διακριτικότητα και σεβασμό στους ρόλους. Και ήταν επικίνδυνη, διότι όταν οι θεσμικές επιλογές μετατρέπονται σε παρασκηνιακά σημειώματα, οι θεσμοί δεν φθείρονται αφηρημένα– φθείρονται μπροστά στα μάτια μας και υπονομεύονται με δόλο.

Η Τράπεζα της Ελλάδος δεν είναι πεδίο για διαρροές, υπαινιγμούς και εσωτερικούς λογαριασμούς. Είναι θεσμός. Και όσοι επικαλούνται τους θεσμούς όταν τους βολεύει, οφείλουν να τους σέβονται ακριβώς όταν η σιωπή, η ευπρέπεια και η θεσμική τάξη δεν τους βολεύουν.

Διαβάστε επίσης

Σαμαράς-Καραμανλής: Απέναντι στο πολιτικό κενό που δημιουργούν