Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει πάψει προ πολλού να είναι ένα ακόμη περιφερειακό ξέσπασμα.

Παίρνει πλέον τα χαρακτηριστικά μιας παρατεταμένης στρατηγικής αναμέτρησης, όπου το ζητούμενο δεν είναι απλώς η στρατιωτική υπεροχή, αλλά η οικονομική εξουθένωση, ο έλεγχος των ενεργειακών ροών και η αναδιανομή ισχύος σε ολόκληρη την Ευρασία. Το Ισραήλ δεν επιδιώκει μόνο να χτυπήσει το Ιράν. Επιδιώκει να το γονατίσει ιστορικά, να το στείλει —οικονομικά και κρατικά— στη νεολιθική εποχή, ώστε να μη μπορεί να ανακάμψει ως περιφερειακός παίκτης.

Ο χρόνος όμως, βέβαια, δεν εργάζεται υπέρ του Τελ Αβίβ ούτε υπέρ της Ουάσιγκτον. Γι’ αυτό και ο Νετανιάχου βιάζεται. Γνωρίζει ότι όσο παρατείνεται η σύγκρουση τόσο αυξάνεται η διεθνής πίεση για ειρήνευση, εντείνονται οι αμφιβολίες στο εσωτερικό των ΗΠΑ και βαθαίνει ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης γενίκευσης. Το αρχικό ζητούμενο ήταν φαινομενικά απλό: ταχεία νίκη με αλλαγή καθεστώτος. ¨Όταν αυτό δεν συνέβη αναδείχθηκαν οι αντινομίες: το νέο ζητούμενο είναι η ταχεία απεμπλοκή που δεν ερμηνευτεί ως ήττα και που, πάντως, δεν θα δίνει στο Ιράν, με όποιο καθεστώς, την δυνατότητα ανάκαμψης. Ακριβώς, δε, επειδή αυτό φοβάται ο Νετανιάχου, επεκτείνει τον πόλεμο στον Λίβανο και βομβαρδίζει πλέον τις παραγωγικές εγκαταστάσεις του Ιράν.  Έτσι, τουλάχιστον, μπορεί να απαλλαγεί σε μεγάλο βαθμό από την Χεζμπολά και ταυτόχρονα να δημιουργήσει μεγαλύτερο «ζωτικό χώρο» για τον Ισραήλ.

 Από την άλλη πλευρά, το Ιράν δεν εμφανίζει συμπαγή πολιτική ηγεσία. Παρουσιάζει σημάδια κατακερματισμού, αλλά αυτό δεν πρέπει να παρερμηνεύεται ως αδυναμία συμβιβασμού. Σε τέτοιες συνθήκες, σχεδόν πάντα υπερισχύουν οι πιο σκληροί. Και όταν υπερισχύουν οι πιο σκληροί, η λογική της αποκλιμάκωσης παραχωρεί τη θέση της στη λογική της επιβίωσης μέσω περαιτέρω κλιμάκωσης. Τώρα είναι οι Φρουροί της Επανάστασης θα κάνουν τα πάντα για να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα. Αν, μάλιστα, τα Εμιράτα προχωρήσουν στην κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων του Ιράν και σταματήσουν να λειτουργούν ως το εξωχώριο οικονομικό του κέντρο, τότε εσωτερικά στην πρώην Περσία η λύση θα δοθεί με κάποια «έκρηξη».

Οι ΗΠΑ του Τραμπ παλινδρομούν, τουλάχιστον σε επίπεδο δημόσιων τοποθετήσεων, επειδή ακριβώς δεν είναι σαφές ούτε ποιο είναι το τελικό τους όριο ούτε ποια είναι η πραγματική έκταση της στρατιωτικής τους εμπλοκής. Αυτό το θολό τοπίο είναι από μόνο του επικίνδυνο. Όταν σε ένα ενεργό μέτωπο δεν είναι σαφές ποιος αποφασίζει, μέχρι πού θέλει να φτάσει και τι θεωρεί νίκη, τότε ο πόλεμος αποκτά τη δική του αυτόνομη δυναμική. Αυτό έχει ήδη συμβεί σε σημαντικό βαθμό, καθώς ο Τραμπ βρίσκεται εσωτερικά εγκλωβισμένος ανάμεσα στο ακροατήριο του κινήματος MAGA και του Εβραίικού  λόμπι, εξωτερικά ανάμεσα στην Ρωσία και στην Κίνα από τη μία μεριά και της Ευρώπης και της Αραβίας από την άλλη.

Η Ρωσία βλέπει μέσα από τη σύγκρουση την ευκαιρία να αναβαθμίσει τον ρόλο της στους δρόμους ενέργειας και εμπορίου, να σφίξει τους δεσμούς εξάρτησης της Ασίας και να διατηρήσει τη Δύση σε κατάσταση στρατηγικής υπερέντασης—με όλα τα οφέλη που έτσι αποκομίζει στην Ουκρανία.  Η Κίνα, από την άλλη, δεν θέλει ούτε την κατάρρευση του Ιράν αλλά ούτε και αμερικανική επικράτηση που δεν θα της επιτρέψει να ελέγχει τους θαλάσσιους διαδρόμους και τις ενεργειακές ροές. Θέλει σταθερότητα, αλλά σταθερότητα υπό όρους δικής της γεωοικονομικής επιρροής. Με άλλα λόγια, ούτε η Μόσχα ούτε το Πεκίνο είναι παρατηρητές. Είναι παίκτες δεύτερης γραμμής σε μια αναμέτρηση πρώτης γραμμής.

Είμαστε, λοιπόν, στα πρόθυρα παγκοσμίου πολέμου; Όχι ακόμη. Αλλά έχουμε ήδη περάσει σε μια φάση πολέμου πολλαπλής εμπλοκής, όπου κράτη, πληρεξούσιοι, ενεργειακοί κόμβοι, θαλάσσιοι διάδρομοι και μεγάλες δυνάμεις συνδέονται σε μία αλυσίδα που μπορεί να σπάσει οπουδήποτε. Τρεις είναι οι άμεσα εμπλεκόμενοι στον πόλεμο—Ιράν, Ισραήλ, ΗΠΑ, τέσσερις αν υπολογιστούν οι Χούθι της Υεμένης.  Έμμεσα, με την έννοια πως έχουν δεχτεί επίθεση έχουμε τουλάχιστον 6 χώρες: Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Κατάρ, Ομάν. Αμφίρροπη η στάση της Βρετανίας—αλλά στέλνει στρατεύματα και υλικό. Σ’ αυτά τα 4 θα πρέπει να προσθέσουμε τέσσερα που εμπλέκονται διπλωματικά αλλά με άμεσα γεωπολιτική συμφέροντα—Ρωσία, Κίνα, Πακιστάν και Μπαχρέιν. Σε επίπεδο ευρύτερου συμφέροντος και ευρύτερης ασφάλειας έχουμε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Καναδάς, Νότια Κορέα, Ελλάδα, Τουρκία. Σύνολο, τουλάχιστον 21 κράτη—αν όχι περισσότερα.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, όπου η Μέση Ανατολή μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης με παγκόσμιες ενεργειακές, οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες, στην Ελλάδα εξακολουθούμε να φερόμαστε σαν να ζούμε σε πολιτικό θερμοκήπιο. Αντί να υπάρχει έστω ένα ελάχιστο μέτωπο εθνικής συνεννόησης, αντί η αντιπολίτευση να σταθμίσει το διεθνές βάρος της στιγμής και να αναλογιστεί τι σημαίνει για την ασφάλεια, την οικονομία, την ενέργεια και την κοινωνική συνοχή της χώρας μια τέτοια αποσταθεροποίηση, επιλέγει τον γνώριμο δρόμο της μικροκομματικής αυτάρκειας. Ιδίως το ΠΑΣΟΚ δείχνει να πιστεύει πως η ιστορία μπορεί να περιμένει μέχρι να λυθούν οι εσωτερικές του ανασφάλειες και μέχρι να παγιωθεί προσωπικά ο «θυμωμένος Νίκος». Πρόκειται για στάση όχι απλώς κατώτερη των περιστάσεων, αλλά πολιτικά ανεύθυνη και εθνικά ελλειμματική.

Σε περιόδους γεωπολιτικής θύελλας δεν δικαιούσαι να μετατρέπεις το Κοινοβούλιο σε σκηνή εσωτερικής κατανάλωσης, ούτε να αντιμετωπίζεις την εξωτερική αστάθεια ως φόντο για κομματικές ασκήσεις νεύρων. Όταν ο κόσμος μπαίνει σε φάση συστημικής αναμέτρησης, η απαίτηση δεν είναι να σωθούν οι κομματικοί συσχετισμοί, αλλά να προστατευθεί η χώρα. Αυτό προϋποθέτει εθνική επίγνωση, πρόνοια, σοβαρότητα και τουλάχιστον στοιχειώδη ομόνοια. Όποιος, αντί γι’ αυτά, επενδύει στην πόλωση, στον τακτικισμό και στη φθηνή εσωτερική φασαρία, δεν αποδεικνύεται απλώς λίγος. Αποδεικνύεται επικίνδυνος. Και όταν η πολιτική ανεπάρκεια συμπίπτει με ιστορικά κρίσιμες ώρες, τότε παύει να είναι απλώς κομματικό ελάττωμα: γίνεται πρόβλημα εθνικής ευθύνης.

Διαβάστε επίσης

ΠΑΣΟΚ: Συνέδριο μηχανισμού, όχι εξουσίας