Δεν γνωρίζω αν έχει αυξηθεί η παραβατικότητα ή αν οι εποπτικοί μηχανισμοί είναι πιο αποτελεσματικοί ή αν οι εντυπώσεις για διάχυτη διαφθορά ενισχύονται πέρα από την πραγματικότητα λόγω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Είναι γεγονός, όμως,  πως η αποκάλυψη «καραμπινάτων» σκανδάλων δεν μπορεί να μην συνδέεται με τους τρόπους εντοπισμού τους:  καταγγελίες, συνεργασία υπηρεσιών, ψηφιακά ίχνη, έλεγχος λογισμικού, παρακολούθηση συναλλαγών. Αυτά μπορούν να αυξήσουν τις αποκαλύψεις ακόμη κι αν η πραγματική συχνότητα των αδικημάτων δεν έχει μεταβληθεί στον ίδιο βαθμό. Χωρίς υπερβολή ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης αναδεικνύεται στον πιο αποτελεσματικό υπουργό Προστασίας του Πολίτη που έχει γνωρίσει η Γ’ Ελληνική Δημοκρατία. Μαζί με την ΑΑΔΕ, τη μόνη μεγάλη μεταρρύθμιση των μνημονίων που πέτυχε, με επικεφαλής τον  Γιώργο Πιτσιλή, καθώς και την Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες με επικεφαλής τον Χαράλαμπο Βουρλιώτη, προσφέρουν στη χώρα απτά δείγματα μιας κρατικής λειτουργίας της μορφής που συναντάται στις οργανωμένες ευρωπαϊκές κοινωνίες. 

Πλήρη και πρόσφατα στοιχεία δεν υπάρχουν. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει αύξηση των διαπραχθέντων αδικημάτων από 191.224 το 2020 σε 250.808 το 2024. Δεν πρόκειται, βέβαια, για  ασφαλή μέτρηση όλης της πραγματικής εγκληματικότητας. Η σύγκριση ξεκινά, άλλωστε, από το 2020, έτος πανδημίας και περιορισμών, και οι κατηγορίες αδικημάτων δεν κινούνται όλες γραμμικά. Η ίδια η Eurostat προειδοποιεί, εξάλλου, ότι τα αστυνομικά δεδομένα δεν ταυτίζονται με την πραγματική έκταση του εγκλήματος: πολλά περιστατικά δεν καταγγέλλονται, ενώ οι καταγραφές επηρεάζονται από τις προτεραιότητες, τις πρακτικές και τις δυνατότητες των αρχών. Γι’ αυτό η αύξηση των καταγεγραμμένων υποθέσεων μπορεί να σημαίνει περισσότερη παραβατικότητα, καλύτερο εντοπισμό ή μεγαλύτερη προθυμία καταγγελίας— το πιθανότερο, έναν συνδυασμό και των τριών. 

Με την ρηχή και κοντόφθαλμη τάση που εν πολλοίς χαρακτηρίζει τον τρόπο με τον οποίο η αντιπολίτευση αντιμετωπίζει κάθε εξέλιξη, το φαινόμενο της παραβατικότητας έχει και θετικά και αρνητικά αποτελέσματα για την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Το θετικό είναι η εμφανής αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου κρατικού μηχανισμού. Το αρνητικό είναι πως δίνεται λαβή στην αντιπολίτευση να προωθήσει την εντύπωση πως πρόκειται για ένα ελληνικό φαινόμενο για το οποίο, βεβαίως-βεβαίως, …φταίει η κυβέρνηση. 

Η μετατόπιση προς οικονομικά, ψηφιακά και οργανωμένα εγκλήματα είναι, όμως,  ευρωπαϊκή τάση. Η Europol περιγράφει πώς οι τεχνολογικές αλλαγές και οι νέες δυνατότητες επικοινωνίας μεταβάλλουν τη μορφή οικονομικών και χρηματοπιστωτικών εγκλημάτων. Η χρήση ψηφιακών εργαλείων δεν σημαίνει αυτομάτως περισσότερα αδικήματα, Σημαίνει, όμως, πως μπορούν να διευρύνονται τα όρια,  να είναι δυνατή η επίτευξη μεγαλύτερης κλίμακας απάτης, να είναι εφικτές  πιο σύνθετες μέθοδοι δράσης. 

Οι επικεφαλείς των δύο κομμάτων που συνθέτουν την κοινοβουλευτική και έξω-κοινοβουλευτική αντιπολίτευση, οι κκ. Ανδρουλάκης και Τσίπρας,  αγνοώντας αυτές τις επισημάνσεις, εκμεταλλεύονται την εγκληματικότητα κάθε μορφής και προέλευσης και μεταφέρουν το θέμα στο ευρύτερο επίπεδο της παραβίασης κανόνων γύρω από την εξουσία και το δημόσιο χρήμα— διαφθορά, πελατειακές διευκολύνσεις, απευθείας αναθέσεις, αδιαφανείς δαπάνες, εξασθένηση ελέγχων και ατιμωρησία. Η κυβέρνηση, κατά την αντιπολιτευτική τους αφήγηση, δεν ευθύνεται επειδή προκαλεί κάθε ιδιωτική παρανομία, αλλά επειδή αφήνει ή δημιουργεί συνθήκες επιλεκτικής εφαρμογής των κανόνων.  

Ειδικότερα, ο Νίκος Ανδρουλάκης  καταγγέλλει συγκέντρωση εξουσίας στο ΜΜ, προνομιακή πρόσβαση και μεταχείριση για μερικούς, και ανεπαρκή ανεξαρτησία των θεσμών σε συνδυασμό με ελλειμματικό προληπτικό έλεγχο. Η κριτική του, ωστόσο, διατυπώνεται με εμφανές προσωπικό κίνητρο.

Ο Αλέξης Τσίπρας, με ρητορική που συχνά κινείται στα όρια του ανεύθυνου λαϊκισμού, θεωρεί την παραβατικότητα ως σύμπτωμα ενός διεφθαρμένου μοντέλου διακυβέρνησης, με τα σκάνδαλα και την συγκάλυψη τους να σχηματίζουν ένα ενιαίο μοτίβο. Ταυτόχρονα, συνδέει την διαφθορά με την διεύρυνση των ανισοτήτων και την σπάταλη διαχείριση των δημοσίων πόρων. 

Στην ουσία, και οι δύο «μεταφράζουν» την παραβατικότητα σε καθαρά κομματικούς όρους και μιλούν πολιτικά πλέον  για ένα κράτος που, όπως ισχυρίζονται, δεν εφαρμόζει με την ίδια αυστηρότητα τους κανόνες τόσο στους ισχυρούς όσο και στους απλούς πολίτες. 

Η θεσμική καταγγελία τους είναι αποδεκτή εφόσον, όμως,  δεν μετατρέπει κάθε υπόθεση σε απόδειξη ότι η αντίπαλη παράταξη είναι συνολικά διεφθαρμένη και ότι μόνο η «δική τους» επικράτηση μπορεί να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη. Αυτό δεν είναι ούτε κριτική ούτε αθώωση της κυβέρνησης. Είναι προτροπή σε διχασμό.

Με τον δικό τους τρόπο, η κοινωνία χωρίζεται σε δύο ηθικά στρατόπεδα: από τη μία οι έντιμοι πολίτες και οι πολιτικές δυνάμεις που υποτίθεται ότι τους εκπροσωπούν, από την άλλη οι ισχυροί, οι προνομιούχοι και όσοι προστατεύονται από την εξουσία. Βέβαια, οι υπαρκτές αδικίες και οι άνισοι έλεγχοι είναι πραγματικότητα – και όχι μόνο στην χώρα μας.  Όταν, όμως,  η ευθύνη αποδίδεται συλλογικά και η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται σύγκρουση ανάμεσα σε «έντιμους» και «διεφθαρμένους», τότε περιορίζεται δραματικά και ο χώρος για κοινή διάγνωση και κοινές λύσεις.

Έτσι, η «ένωση» που προτείνουν ο Ανδρουλάκης και ο Τσίπρας κινδυνεύει να σημαίνει κυρίως συσπείρωση γύρω από τους δικούς τους όρους και ορισμούς: ποιος είναι διεφθαρμένος, ποιος ευθύνεται και ποια πολιτική αλλαγή θα αποκαταστήσει την ηθική τάξη. Η κοινωνική ενότητα, όμως,  δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην απομάκρυνση του αντιπάλου. Χρειάζεται συμφωνία για κανόνες και εγγυήσεις που θα δεσμεύουν εξίσου όσους κυβερνούν και όσους τους αντικαθιστούν.

Τελικά, η πολιτική διακύβευση είναι αν η καταγγελία αυτής της μορφής οδηγεί σε κοινά αποδεκτούς θεσμούς ή αν ενισχύει την αντιπαράθεση των στρατοπέδων; Ας είμαστε τουλάχιστον ρεαλιστές.  Για να ξαναχτιστεί η αναγκαία για το αύριο κοινωνική συνοχή, το αίτημα πρέπει να μετακινηθεί από το «να φύγουν οι άλλοι για να υπάρξει δικαιοσύνη» στο «οι κανόνες θα ισχύουν για όλους και η Δικαιοσύνη θα λειτουργεί ανεξάρτητα από το ποιος κερδίζει».

Διαβάστε επίσης 

Τρεις οι διάδρομοι φυσικού αερίου: Ποιος πληρώνει το αντάλλαγμα;

Το σχέδιο Barrack: Η  Ελλάδα στην ουρά, η Τουρκία στην πύλη

Από τη Βεγγάζη στην Κρήτη: Η απάντηση κραυγάζει