Η έστω έμμεση πρόταση του Tom Barrack για δύο διαδρόμους μεταφοράς φυσικού αερίου απλοποιεί την ενεργειακή εικόνα της Ν. Α. Μεσογείου αλλά, ταυτόχρονα, δείχνει πως πέρα από τα όποια προσωπικά συμφέροντα του «υπέρ-πρεσβευτή» και πέρα από τα όποια επιχειρηματικά προωθεί ( π.χ. την σχέση του με την ΙΤ Capital που συμμετέχει στο σχέδιο αποκατάστασης πετρελαϊκού αγωγού Ιράκ–Συρίας, εκτιμώμενου ύψους 15 δισ. δολαρίων) οι ΗΠΑ φαίνεται να εξετάζουν την δημιουργία τριών διαδρόμων, με την συμμετοχή της Τουρκίας σε τουλάχιστον έναν από τους τρεις.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά πρωταρχική σημασία για την Ελλάδα, όχι τόσο ως  παραγωγός –αν οι συμφωνίες με τις Chevron και την Exxon Mobile καταλήξουν σε αξιοποιήσιμα ευρήματα– αλλά ως ώρα υποδοχής LNG, διαμετακόμισης και ενεργειακής σύνδεσης με την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη—οπότε και με σαφή γεωπολιτική σημασία. 

Η στρατηγική των ΗΠΑ αποκτά σταδιακά καλύτερη ορατότητα. Στόχος της είναι ο έλεγχος των ενεργειακών διαδρομών, ο περιορισμός της ρωσικής επιρροής, η υποστήριξη των αμερικανικών επιχειρήσεων και ευρύτερα η ενίσχυση της στρατηγικής παρουσίας των ΗΠΑ. Η διαφοροποίηση των διαδρομών αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής αυτής καθώς μειώνει τους κινδύνους εξάρτησης με την προσφορά εναλλακτικών λύσεων.

Γι’ αυτό έχει σημασία η τοποθέτηση του Barrack στη Doha στις 20/10 όπου υποστήριξε πως περίοδος κατά την οποία οι ΗΠΑ λειτουργούσαν ως εγγυητής της διεθνούς ασφάλειας έχει αλλάξει ριζικά και, επομένως, τα κράτη της περιοχής πρέπει να αναπτύξουν ισχυρότερες μεταξύ τους σχέσεις και μηχανισμούς ασφάλειας. Ο Barrack παρουσίασε τη μεταβολή αυτή ως αναδιάταξη της αμερικανικής παρουσίας, όχι ως αποχώρηση. 

Το σημαντικό σημείο είναι πως εφόσον οι ΗΠΑ επιδιώκουν να περιορίσουν το άμεσο κόστος της περιφερειακής ασφάλειας, αλλά να διατηρήσουν την οικονομική και στρατηγική τους επιρροή, οι ενεργειακοί διάδρομοι προσφέρουν ένα ιδιαίτερα κρίσιμο εργαλείο.

Ο Ελληνικός Κάθετος Διάδρομος είναι έτσι μία από τις τρεις διαδρομές,  όπου το LNG φτάνει στην Ελλάδα με πλοία και με  επέκταση των υποδομών διοχετεύεται στα Βαλκάνια και της Ν. Α. Ευρώπη—όπως εξηγήσαμε και στο άρθρο μας χθες, 25/10, «Το σχέδιο Barrack: η  Ελλάδα στην ουρά, η Τουρκία στην πύλη». Δεν έχει καμία σχέση με το παλαιότερο σχέδιο του EastMed – μία στρατηγικά ελκυστική αλλά εμπορικά δύσκολη και τεχνικά εξαιρετικά απαιτητική λύση, που θα συνέδεε το Ισραήλ με την Κύπρο, την Ελλάδα και την Ιταλία. 

Η στρατηγική της Τουρκίας είναι να εμποδίσει την δημιουργία ενός περιφερειακού ενεργειακού συστήματος που θα την παρακάμπτει, οπότε η διεκδίκηση ευρύτατης θαλάσσιας επιρροής είναι γι’ αυτήν κρίσιμο στοιχείο.

Προκειμένου να αναδειχθεί σε αναντικατάστατο ενεργειακό κόμβο, Τουρκία επιδιώκει να εκμεταλλευτεί τους αγωγούς μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου, όπως ο TurkStream και ο Blue Stream, τον TANAP μέσω του οποίου εισάγει για την ίδια και ταυτόχρονα διοχετεύεται αζερικό αέριο προς την Ευρώπη, τις εγκαταστάσεις της εισαγωγής και επαναεριοποίησης LNG και τις δυνατότητες αποθήκευσης καθώς και την αναπτυσσόμενη παραγωγή από τα δικά της κοιτάσματα στη Μαύρη Θάλασσα. 

Επιδιώκει, δηλαδή, η Τουρκία να κατακτήσει μία διττή θέση – ως σημαντική αγορά φυσικού αερίου και ταυτόχρονα ως χώρα διαμετακόμισης. Στη βάση αυτή θέλει τον  δικό της Κάθετο Διάδρομο προς τα Βαλκάνια και την Ν. Α. Ευρώπη  μέσω Βουλγαρίας (πλήρης ανάλυση στην χθεσινή στήλη)  και ταυτόχρονα να είναι έτοιμη με τις κατάλληλες υποδομές να εκμεταλλευτεί την πλήρη επαναλειτουργία του Κατά ως μεγάλου εξαγωγέα φυσικού αερίου, ενώ θα εξακολουθήσει να μεταφέρει Ρωσικό φυσικό αέριο. 

Ο τρίτος ενεργειακός διάδρομος στηρίζεται στο Ισραήλ και στην Αίγυπτο, κι αυτό εξηγεί την δήλωση προθέσεων για τη δημιουργία του Eastern Mediterranean Energy Center στο Χιούστον, με συμμετοχή του Rice University, στις 11/7/2026 μεταξύ των ΗΠΑ, της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ.

Συγκεκριμένα, στην Αίγυπτο, ο βαθμός εκμετάλλευσης (που είναι διαφορετικός από τα ανακτήσιμα αποθέματα) του κοιτάσματος Zohr –σε συνδυασμό με την μείωση παραγωγής σε άλλα παλαιότερα Αιγυπτιακά κοιτάσματα και διάφορα τεχνικά προβλήματα — δεν επαρκεί για να καλύψει τις διαρκώς αυξανόμενες εγχώριες καταναλώσεις.

Έτσι, το Ισραήλ εξάγει φυσικό αέριο στην Αίγυπτο, κυρίως από τα κοιτάσματα Leviathan και Tamar, ενώ τα κοιτάσματα Karish και Tanin απευθύνονται κυρίως στην δική του εγχώρια αγορά. Σύμφωνα με το ΙΕΑ το 2025 η Αίγυπτος εισήγαγε περίπου 10 bcm ισραηλινού φυσικού αερίου μέσω αγωγών και σχεδόν 13 bcm LNG, κυρίως από τις ΗΠΑ.

Ο ρόλος της Αίγυπτου, όμως, δεν είναι από την πλευρά της παραγωγής αλλά από την πλευρά των εγκαταστάσεων της. Σύμφωνα με το αιγυπτιακό Υπουργείο Πετρελαίου, τον Ιούνιο του 2026 λειτουργούσαν τέσσερις FSRU: τρεις στην Ain Sokhna, στον Κόλπο του Σουέζ και μία στην Damietta, στη Μεσόγειο με συνολική δυναμικότητα επαναεριοποίησης 28 bcm ετησίως, σε πλήρη αξιοποίηση τους.

Η Αίγυπτος εισάγει LNG με ειδικά πλοία. Οι FSRU το παραλαμβάνουν σε υγρή μορφή, το θερμαίνουν ώστε να επανέλθει σε αέρια κατάσταση και το διοχετεύουν στο εθνικό δίκτυο αγωγών.

Η Αίγυπτος, όμως, διαθέτει επίσης δυο εγκαταστάσεις υγροποίησης φυσικού αερίου, τις  Idku και Damietta,  ετήσιας δυναμικότητας 12 εκατ. τόνων LNG,  (περίπου 16 bcm) από τις οποίες το αέριο μπορεί να φορτωθεί σε πλοία και να διοχετευθεί προς ευρωπαϊκές ή άλλες αγορές.

Δημιουργείται έτσι ένα πλέγμα όπου το Ισραηλινό αέριο καλύπτει το έλλειμμα της Αιγυπτιακής εγχώριας αγοράς και σε συνδυασμό με το αέριο των κοιτασμάτων Aphrodite και Cronos  στην Κύπρο (στις 28 Ιουλίου 2026, η Eni και η TotalEnergies έλαβαν την οριστική επενδυτική απόφαση για την ανάπτυξη του κυπριακού κοιτάσματος Cronos)  μαζί τροφοδοτούν τις εγκαταστάσεις Idku και Damietta για τις ευρωπαϊκές αγορές.

Η Αίγυπτος γίνεται έτσι ταυτόχρονα εισαγωγέας και εξαγωγέας φυσικού αερίου και παράλληλα οι ΗΠΑ  αποκτούν ενεργειακή επιρροή στην Αίγυπτο όχι μόνο μέσω των αμερικανικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και ως άμεσος προμηθευτής LNG. 

Οι κινήσεις προς την κατεύθυνση αυτή ήδη γίνονται. Ειδικότερα,  η Κύπρος και η Αίγυπτος έχουν ήδη συμφωνήσει πως το κυπριακό αέριο μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε στην αιγυπτιακή αγορά είτε για υγροποίηση και επανεξαγωγή.

Παράλληλα, τον Ιανουάριο του 2026 η Chevron και οι εταίροι της έλαβαν οριστική επενδυτική απόφαση για την επέκταση του Leviathan. Ο σχεδιασμός προβλέπει αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας του κοιτάσματος σε περίπου 21 bcm ετησίως προς το τέλος της δεκαετίας, έναντι περίπου 12 bcm προηγουμένως.

Για τις ΗΠΑ υπάρχει μερική σύγκρουση συμφερόντων, καθώς θέλουν να αναπτυχθούν τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά όχι αναγκαστικά να αυξηθούν οι εξαγωγές τους προς την Ευρώπη εις βάρος του αμερικανικού LNG.

Στην ουσία υπάρχει σύγκρουση και επιχειρηματικών συμφερόντων καθώς οι αμερικανικές επιχειρήσεις μπορούν να κερδίζουν και ως παραγωγοί και ως εξαγωγείς αμερικανικού αερίου και ως επενδυτές στα κοιτάσματα τρίτων χωρών.

Για την Τουρκία κρίσιμο είναι να μπορεί να επηρεάζει τον σχεδιασμό των ενεργειακών διαδρομών, κι αυτή είναι η πρωταρχικό σημασία του Τουρκολιβυκού Συμφώνου.

Για την Ελλάδα, σημασία έχει καταρχήν να μην θεωρήσει πως η συμμετοχή της στα αμερικανικά ενεργειακά σχέδια συνεπάγεται αυτόματα ότι η Ουάσιγκτον θα υποστηρίξει τις ελληνικές θέσεις σε κάθε αναμέτρηση με την Τουρκία.

Κατά δεύτερο λόγο, να συνειδητοποιήσει πως όσο περισσότερο η αμερικανική πλευρά (αλά Barrack)  επιδιώκει συνεργασία Ελλάδας–Τουρκίας στους ενεργειακούς διαδρόμους, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά το ποιες τουρκικές απαιτήσεις ενδέχεται να τεθούν στο τραπέζι αυτής της συνεργασίας.

Κατά τρίτο λόγο να αξιολογήσει ότι η πραγματική σύγκρουση με την Τουρκία είναι πως η μεν Ελλάδα προσπαθεί να ενισχύσει έναν ενεργειακό ρόλο που βασίζεται πρωτίστως στη γεωγραφία, στις υποδομές και στις διεθνείς συνεργασίες της, η δε Τουρκία επιχειρεί να συνδυάσει τον αντίστοιχο οικονομικό ρόλο με μια ευρύτερη διεκδίκηση γεωπολιτικής επιρροής και θαλάσσιων δικαιωμάτων.

Σ’ αυτήν την βάση η κύρια διακύβευση για την χώρα μας είναι να διασφαλίσει ότι η ενδεχόμενη αμερικανική επιλογή και των δύο διαδρόμων δεν θα συνοδευτεί από πολιτικές διευθετήσεις που θα αντιμετωπίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις ως αναγκαίο αντίτιμο της περιφερειακής ενεργειακής συνεργασίας.

Διότι, αν η στήλη αυτή ήταν υποχρεωμένη να βάλει στοίχημα, αυτό θα ήταν πως θα δούμε την υλοποίηση και των τριών διαδρόμων.

Η Ανατολική Μεσόγειος δεν διαθέτει κοιτάσματα ικανά να ανατρέψουν την ενεργειακή ισορροπία, αλλά η γεωγραφική θέση των κοιτασμάτων και οι εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς τους μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις των ΗΠΑ με την Ευρώπη– και την Ελλάδα–  την Τουρκία, το Ισραήλ και τον Αραβικό Κόσμο. 

Διαβάστε επίσης: 

Grant Thornton: Στρατηγικό πλεονέκτημα για την Ελλάδα και την Νοτιοανατολική Ευρώπη ο Κάθετος Διάδρομος

Εξάρχου (Aktor): «Έρχεται ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη» – Ζητά επιδοτήσεις στο ρεύμα και μείωση του κόστους μεταφοράς φυσικού αερίου

Ιράν: Oικονομικά κίνητρα για όσους εξοικονομούν φυσικό αέριο υπόσχεται η Τεχεράνη