Σε Σαββατιανή σύναξη δύο γνωστοί επιχειρηματίες εξέφραζαν την απλοϊκή άποψη πως « τρία χρόνια ακόμη και μετά τα πράγματα θα επανέλθουν σ’ αυτά που ξέραμε» αναφερόμενοι στις θεμελιακές αλλαγές που τώρα συντελούνται στο παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό.

Η τάση να αποδίδονται αυτές στον Τραμπ είναι ευρύτατη – και ως ένα βαθμό δικαιολογημένη. Ένα παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης δεν καταρρέει, όμως, από την μία στιγμή στην άλλη ούτε καν με την απόφαση μίας υπερδύναμης όπως οι ΗΠΑ αν δεν υπήρχαν εγγενείς αδυναμίες που το υπέσκαπταν.

Σε επίπεδο ψυχρού ρεαλισμού ο πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο άμεσος εκτελεστής ενός συστήματος που αν δεν είχε ήδη καταρριφθεί, είχε τουλάχιστον βαθύτατα απορρυθμιστεί.

Η συμβολή του στην παγκόσμια τάξη ήταν στην καλύτερη περίπτωση οριακή, στην χειρότερη μηδενική. Η ιστορία δεν στηρίζει την αξιοπιστία του, πολύ περισσότερο την αποτελεσματικότητα του.

ΟΙ ΗΠΑ καταδικάστηκαν το 1986 για την υπόθεση της Νικαράγουας, το αποτέλεσμα, ωστόσο, ήταν πολιτικό κενό και απλή διακήρυξη αρχών. Η UNCLOS θεμελιώνει το δίκαιο της θάλασσας – αλλά μόνο για όσους υπογράφουν την συνθήκη—ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Τουρκία ανήκουν σ’ αυτούς. Το Δικαστήριο της Χάγης παρήγαγε νομικά αποτελέσματα σε υποθέσεις όπως της Ρουμανίας, του Μπαγκλαντές, της Κολομβίας αλλά καμία δεν είχε ουσιαστικό γεωπολιτικό αποτύπωμα. Το Ευρωπαϊκό Δίκαιο και το ΕΔΑΔ λειτουργούν με απελπιστικά αργούς ρυθμούς και σοβαρούς γεωγραφικούς και εθνικούς περιορισμούς .

Δεν θα αποκαλούσες το διεθνές δίκαιο «παγκόσμια αστυνομία», αλλά ηθική ρητορεία, καθώς απέναντι του υπερίσχυε κάθε φορά η ισχύς. Ο Τραμπ έβαλε την ταφόπλακα σ’ ένα σύστημα που λειτουργούσε μόνο όταν και εφόσον το επέτρεπαν οι ισχυροί. Με αφορμή τη Βενεζουέλα ο Τραμπ επανάφερε απροκάλυπτα την διεθνή τάξη στο καθεστώς του 19ου αιώνα – τόσο απλά.

Σ’ αυτό το περιβάλλον, η επιλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη να ενισχύσει συστηματικά τους μεταπολεμικούς δεσμούς της χώρας μας με τις ΗΠΑ και του Νίκου Δένδια να ανασυγκροτήσει το αμυντικό δόγμα και να προχωρήσει στον ριζικό εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων αποδεικνύονται διορατικές και απόλυτα συνυφασμένες με το εθνικό συμφέρον.

Ιδίως σε μία περίοδο όπου η ομπρέλα της Ε.Ε. είναι γεωπολιτικά βαθιά ελλειμματική και οικονομικά σε σημαντικό βαθμό ανεπαρκής, η ανάγνωση του νέου συσχετισμού ισχύος δεν είναι ιδεολογική επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Οι ιερεμιάδες με τις δυσοίωνες προειδοποιήσεις για μονομερή εξωτερική πολιτική μάλλον θα βρεθούν τώρα σε καθεστώς αμηχανίας.

Στο νέο παγκόσμιο σύστημα η διακυβέρνηση θα ασκείται με βάση την ισχύ και μόνο. Επιστροφή στην περίοδο 1945-2025 δεν υπάρχει. Άλλωστε, κι εκείνο το σύστημα στηρίχτηκε πρωτίστως στην ισχύ, όσο κι αν τείνουμε να επικαλούμαστε την Διάσκεψη της Γιάλτας χωρίς να εμβαθύνουμε στην «ψυχρή» θεσμική λογική της.

Η ισχύς μεταφράζεται σε συμφέρον και το εθνικό συμφέρον είναι πλέον υπεράνω άλλων αξιών – αυτή είναι η ηθική που θα διέπει τις διακρατικές σχέσεις από εδώ και πέρα.

Κατά μία έννοια η εποχή της αγνότητας και των καλών προθέσεων τελεύτησε. Κατά το περιβάλλον του Τραμπ ο ωμός ρεαλισμός αντικατέστησε την υποκρισία. Μία κρίσιμη παρατήρηση μόνο: οι δύο μεγάλοι κλασσικοί εκπρόσωποι του realpolitik, οι Metternich και Bismark, πάντοτε συμπλήρωναν την ισχύ με συμμαχίες.

Η χώρα μας, και σ’ αυτό το θέμα καλά βαδίζει—κι ας επιμένουν να διαμαρτύρονται μερικοί για επιλογές όπως η στρατηγική σχέση μας με το Ισραήλ.

Διαβάστε επίσης:

Η δήλωση Μητσοτάκη που άνοιξε τη λάθος συζήτηση

Ακρίβεια χωρίς άλλοθι: Η Ελλάδα των ολιγοπωλίων

Το επιτελικό κράτος όφειλε να γνωρίζει – κι όμως στο Ταμείο χάθηκε η καθημερινότητα