Η αύξηση των επιτοκίων κατά  ¼ της ποσοστιαίας μονάδας έγινε δεκτή από τις αγορές με παγερή αδιαφορία. Η απόφαση είχε προεξοφληθεί, οι επιπτώσεις είχαν εκτιμηθεί και ενσωματωθεί στις πράξεις.

Υπάρχουν όμως δύο σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος. Το πρώτο είναι πως δεν αντέδρασαν ούτε οι αγορές των ομολόγων. Το δεύτερο αφορά το μέγεθος της αύξησης – που ήταν πολύ μικρό.

Ως προς τα ομόλογα ισχύει, βέβαια, η προσδοκία κίνησης που επαληθεύτηκε. Οι αγορές ήδη έδιναν 97% πιθανότητα για την συγκεκριμένη αύξηση. Αυτό, όμως, ισχύει για τα βραχυπρόθεσμα και ίσως τα μεσοπρόθεσμα ομόλογα. Για τα μακροχρόνια, η αγορά στην ουσία «απάντησε» πως μπορεί μεν να αυξάνει η κεντρική τράπεζα το επιτόκιο τώρα, αλλά υπάρχει και ο φόβος για επιβράδυνση στο μέλλον. Δεν είναι άγνωστες, εξάλλου, περιπτώσεις όπου η αύξηση των επιτοκίων πιέζει τις βραχυπρόθεσμες αποδόσεις (yields), αλλά συγκρατεί ή ρίχνει τα μακροπρόθεσμα, επειδή μειώνει τις προσδοκίες για μελλοντική ανάπτυξη και πληθωρισμό. Η προοπτική μίας σοβαρής επιβράδυνσης της ανάπτυξης είναι κάτι που απασχολεί τις αγορές.

Το δεύτερο σημείο είναι, ίσως, κατά μία έννοια διαρθρωτικό. Μπορεί, δηλαδή, να σηματοδοτεί  μία αλλαγή στην θεωρητική βάση που χρησιμοποιείται στον σχεδιασμό της οικονομικής πολιτικής. Συγκεκριμένα, να αντανακλά την σαφή αναγνώριση πως ο πληθωρισμός δεν είναι—κατά Friedman– μόνο ένα νομισματικό φαινόμενο. Οπωσδήποτε, εφόσον τυπώνεται χρήμα ο πληθωρισμός τρέφεται. Το κρίσιμο, επομένως, δεν είναι ότι η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια, αλλά ότι τα αύξησε τόσο λίγο. Η κίνηση αυτή δεν ακυρώνει τον ρόλο της νομισματικής πολιτικής.

Δείχνει, όμως, ότι η ίδια η ΕΚΤ αντιλαμβάνεται πλέον τα όριά της όταν οι πληθωριστικές πιέσεις δεν προέρχονται αποκλειστικά από την υπερβάλλουσα ζήτηση. Όταν, δηλαδή, αρχίζει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η διαφορά ανάμεσα στον πληθωρισμό που δημιουργεί η ζήτηση κι αυτόν που δημιουργεί η πλευρά της προσφοράς, τότε στο νεοφιλελεύθερο δόγμα έχει εμφανιστεί πλέον ένα ρήγμα. Η αύξηση επιτοκίων μπορεί να μειώσει τη ζήτηση, αλλά δεν παράγει περισσότερο φυσικό αέριο, δεν μειώνει το κόστος ενέργειας και δεν αποκαθιστά τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Αυτή η πολύ μικρή αύξηση κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες δεν αντικατοπτρίζει, δηλαδή, την έκταση του φόβου για την επιτάχυνση του πληθωρισμού, αλλά την αναγνώριση του γεγονότος ότι η νομισματική πολιτική είναι πολύ λίγο χρήσιμη στην αντιμετώπιση των πληθωριστικών επιπτώσεων που δημιουργούν τα σοκ παραγωγής (supply shock). H EKT, λοιπόν, απλά δίνει σήμα πως συνειδητοποιεί και ανησυχεί μεν για την ισχύ των πληθωριστικών πιέσεων αλλά, ταυτόχρονα, πως δεν μπορεί να τις ελέγξει ούτε σε βάθος ούτε με ουσιαστικό τρόπο.

Ταυτόχρονα, η κίνηση υποδηλώνει, ίσως, πως και η ΕΚΤ θα αρχίσει να λαμβάνει υπόψη της τις κοινωνικές επιπτώσεις των αποφάσεων της—κι ας είναι η εντολή προς αυτήν (mandate) να ασχολείται μόνο  με τον πληθωρισμό. Το συμπέρασμα μπορεί να είναι βιαστικό, αλλά ίσως να βλέπουμε, με αυτήν την συγκεκριμένη, αναμενόμενη και μικρή πράξη, τα πρώτα δειλά βήματα απομάκρυνσης από τον ζουρλομανδύα της γερμανικής οικονομικής ορθοδοξίας.  Είναι αρκετά σαφές πως η ΕΚΤ έκανε μία «αναγκαστική» αύξηση. Το μέλλον θα δείξει αν πρόκειται για την αρχή ενός μεγάλου κύκλου αυξήσεων ή ενός μεγάλου κύκλου αλλαγής στην οικονομική πολιτική, με στροφή προς την πολιτική οικονομία.

Διαβάστε επίσης

Τσίπρας αναβαπτιζόμενος, Σαμαράς εκδικούμενος, Ανδρουλάκης θυμωμένος, Μητσοτάκης πολιορκούμενος