Με τις θριαμβολογίες για τα υπερπλεονάσματα, η κυβέρνηση υπονομεύει την πολιτική της αξιοπιστία. Ο πολίτης δυσκολεύεται να κατανοήσει πώς είναι δυνατόν να υπάρχουν υπερπλεονάσματα και, ταυτόχρονα, η κυβέρνηση να μην προχωρεί σε μεγαλύτερες παροχές. Η έννοια του «δημοσιονομικού χώρου», όσο κι αν αρχίζει να κατακτά σημαντική θέση στον δημόσιο διάλογο, εξακολουθεί να είναι δυσνόητη για τους πολλούς.

Έχοντας μάθει από τα μνημόνια τη σημασία του πρωτογενούς πλεονάσματος, οι πολίτες δεν μπορούν πάντα να αντιληφθούν τη σημασία του νέου ευρωπαϊκού «κόφτη» στον ρυθμό αύξησης των πρωτογενών δαπανών: 3,7% το 2025, 3,6% το 2026, 3,1% το 2027 και 3,0% το 2028.

Πέρα όμως από το επικοινωνιακό πρόβλημα, υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής, το οποίο επίσης δύσκολα γίνεται κατανοητό. Τα υπερπλεονάσματα δημιουργούνται εν μέρει από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής, αλλά σε μεγάλο βαθμό και από τον πληθωρισμό. Όλοι έχουν ζήσει «στο πετσί τους» την εμπειρία να αυξάνεται το ονομαστικό εισόδημα, αλλά να μη βελτιώνεται αντίστοιχα το διαθέσιμο, λόγω της φορολογικής κλίμακας — το λεγόμενο fiscal drag.

Το πρώτο ερώτημα, λοιπόν, στο μυαλό πολλών πολιτών είναι απλό: εφόσον η κυβέρνηση δεν μπορεί, λόγω του ευρωπαϊκού «κόφτη», να αυξήσει σημαντικά τις δαπάνες της, γιατί δεν αναπροσαρμόζει τη φορολογική κλίμακα, ώστε οι πολίτες να δουν αύξηση στο διαθέσιμο και όχι μόνο στο ονομαστικό τους εισόδημα;

Το πρόβλημα είναι ότι, αν η φορολογία μειωθεί μόνιμα, ο ευρωπαϊκός κανόνας το μετρά ως δημοσιονομική επέκταση. Δεν πρόκειται ακριβώς για δαπάνη, αλλά έχει το ίδιο αποτέλεσμα στο δημοσιονομικό ισοζύγιο: μειώνει τα έσοδα. Άρα μια ουσιαστική αναμόρφωση της φορολογικής κλίμακας θα έπρεπε να χωρέσει μέσα στο ίδιο ανώτατο όριο δημοσιονομικής επέκτασης.

Βεβαίως, το δημοσιονομικό πακέτο του 2026 περιλαμβάνει, θεωρητικά τουλάχιστον, μειώσεις στον φόρο εισοδήματος, στον φόρο περιουσίας και στον ΦΠΑ, μαζί με στοχευμένες αυξήσεις σε συντάξεις και μισθούς του Δημοσίου. Σύμφωνα με το σχέδιο που έχει κατατεθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και έχει εγκριθεί, καθώς είναι εναρμονισμένο με τον ευρωπαϊκό «κόφτη», το κόστος του πακέτου εκτιμάται σε 0,6% του ΑΕΠ το 2026 και 0,8% το 2027.

Στην ουσία, η κυβέρνηση έχει επιλέξει πολιτικά να διαθέσει μέρος του δημοσιονομικού χώρου σε πολλές διαφορετικές παρεμβάσεις. Το πακέτο του 2026 δεν αφορά μόνο τη φορολογία εισοδήματος. Περιλαμβάνει επίσης ρυθμίσεις για τις συντάξεις, τα μισθολόγια των ένστολων, τον ΕΝΦΙΑ σε μικρούς οικισμούς, τα τεκμήρια, τον ΦΠΑ σε νησιά και άλλες παρεμβάσεις. Στον πίνακα του Draft Budgetary Plan, η μεταρρύθμιση της φορολογικής κλίμακας κοστίζει 1,218 δισ. ευρώ το 2026, ενώ το συνολικό πακέτο μόνιμων παρεμβάσεων είναι πολύ μεγαλύτερο.

Στην πράξη, ό,τι δεν μετατρέπεται σε δαπάνη ή φοροελάφρυνση κατευθύνεται κυρίως σε δύο κατευθύνσεις: στη μείωση του νέου δανεισμού ή του δημόσιου χρέους και στη διατήρηση ή αύξηση του ταμειακού αποθέματος, του λεγόμενου «μαξιλαριού» ρευστότητας. Με αυτόν τον τρόπο βελτιώνονται οι δείκτες χρέους και οι προοπτικές για τα μελλοντικά επιτόκια. Η εικόνα της χώρας στις διεθνείς αγορές παραμένει ευνοϊκή κι αυτό της επιτρέπει να δανείζεται με χαμηλότερο κόστος από ό,τι στο παρελθόν — και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με χαμηλότερα επιτόκια από άλλες χώρες. Αυτό έχει σημασία, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται κάθε χρόνο νέο δανεισμό για την αναχρηματοδότηση παλαιότερων υποχρεώσεων.

Το συμπέρασμα είναι ότι η κυβέρνηση είναι παγιδευμένη στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. Αυτοί οι κανόνες, παρά τη μερική βελτίωσή τους —λιγότερη έμφαση στο πρωτογενές πλεόνασμα και μεγαλύτερη έμφαση σε έναν στοχευμένο ρυθμό αύξησης των δαπανών για κάθε χώρα ξεχωριστά, αντί για οριζόντιους κανόνες— εξακολουθούν να αντανακλούν τη γερμανική δημοσιονομική ιδεολογία.

Εδώ, όμως, προκύπτει ένα ακόμη ερώτημα. Από τη στιγμή που πολλές χώρες ήδη υπερβαίνουν τον κανόνα, γιατί η ελληνική κυβέρνηση δεν υιοθετεί κι αυτή μια γραμμή απόκλισης — έστω μερικής, έστω προσωρινής; Ιδίως όταν η τεράστια πλειονότητα των πολιτών είναι πιθανό να αντιμετωπίσει στο άμεσο μέλλον ακόμη μεγαλύτερη οικονομική πίεση από αυτήν που ήδη βιώνει.

Γιατί, για παράδειγμα, να μη μειώσει το ύψος του «μαξιλαριού» ρευστότητας —το οποίο δεν λογίζεται ως δαπάνη— και, αντί να κατευθύνει το υπερπλεόνασμα κυρίως στην ετήσια μείωση του χρέους, να επιδιώξει μια ουσιαστικότερη αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος—έστω και με μικρή απόκλιση από τον «κόφτη»; Έτσι, διατηρεί την αξιοπιστία της στις αγορές και ταυτόχρονα βοηθά τους πολίτες.

Διαβάστε επίσης:

Ο Σκέρτσος, ο Βορίδης ο Μητσοτάκης και τα όρια της εξουσίας

Οι αγορές δεν φοβούνται τον πόλεμο — μόνο τη ζημιά στα κέρδη

Όταν η ακρίβεια θερίζει και η κυβέρνηση απλώς σκηνοθετεί ανακούφιση