Οι κυβερνητικές ανακοινώσεις για τα μέτρα ελάφρυνσης των πολιτών απέναντι στην κρίση που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή περιλαμβάνουν παρεμβάσεις που θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν παρουσιαστεί στη ΔΕΘ, τον Σεπτέμβριο.

Τι άλλο εξυπηρετεί, άλλωστε, η ανακοίνωση για την αύξηση του ετήσιου επιδόματος στους συνταξιούχους και η διεύρυνση του πεδίου κάλυψής του αυτή τη στιγμή, πέρα από το να δημιουργήσει μια γενικότερη θετική ατμόσφαιρα και να ενισχύσει το κυβερνητικό αφήγημα; Τι σχέση έχει ο Νοέμβριος με την αγωνία του τώρα;

Πολύ φοβάμαι ότι ενώ το πραγματικό αποτέλεσμα των μέτρων ελάχιστα συμβάλλει στην αναχαίτιση της εξάντλησης της αγοραστικής δύναμης, η πολιτική τους επίδραση είναι κυρίως να εντείνουν τη δυσπιστία των πολιτών. Η μεγάλη πλειοψηφία περίμενε, αν όχι μειώσεις φόρων όπως στον ΕΦΚ και τον ΦΠΑ, τουλάχιστον μια κίνηση που να δείχνει ότι η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται το βάθος της πίεσης στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και την έκταση της ανησυχίας για την ποιότητα ζωής.

Αυτό η κυβέρνηση δεν το έδειξε.

Η κυβέρνηση θα μπορούσε ίσως να κατανοήσει την αστοχία των μέτρων της, έστω όχι μόνο σε οικονομικό αλλά και σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, αν άκουγε προσεκτικά τη δυσαρέσκεια που συμπυκνώνεται στη φράση: «Τι να τα κάνω τα 50 ευρώ του fuel pass όταν η κυβέρνηση δεν φορολογεί τα υπερκέρδη των εταιρειών ενέργειας;». Τα 50 ευρώ είναι ασφαλώς καλοδεχούμενα, αλλά παραμένουν σταγόνα στον ωκεανό της οικονομικής δυσπραγίας και, ταυτόχρονα, μοιάζουν με κοροϊδία όταν συγκρίνονται με τα υπερκέρδη που καταγράφουν οι μεγάλοι παίκτες της αγοράς.

Πράγματι, γιατί η κυβέρνηση αποφεύγει να συγκρουστεί ουσιαστικά με αυτά τα κέρδη; Το 2022 επέβαλε έκτακτη εισφορά 90% στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, με τελική είσπραξη μόλις 375 εκατ. ευρώ. Η επίκληση ότι είχαν ήδη ανακτηθεί 2,4 δισ. ευρώ «στην πηγή» παρέμεινε πολιτικά και κοινωνικά αδύναμη, καθώς δεν απάντησε στο κεντρικό ερώτημα «γιατί οι πολίτες καλούνται συνεχώς να προσαρμοστούν, ενώ οι ισχυροί της αγοράς προστατεύονται;» Το ίδιο ισχύει και για τα διυλιστήρια. Το 2024 ανακοινώθηκε Προσωρινή Εισφορά Αλληλεγγύης στα κέρδη του 2023, αλλά το τελικό αποτέλεσμα περιορίστηκε σε περίπου 300 εκατ. ευρώ. Και πάλι, πολύ λιγότερα από όσα ανέμενε μια κοινωνία που βλέπει τα κέρδη να εκτοξεύονται και το κόστος ζωής να γίνεται ασφυκτικό.

Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι η επαναφορά, υπό όρους, των 72 δόσεων είναι ίσως το μοναδικό πραγματικά θετικό μέτρο που εξαγγέλθηκε. Αλλά και εδώ η κυβέρνηση κινήθηκε με μίζερο και αμυντικό τρόπο. Η επιμονή να μπει κόφτης στο 2023 δεν εξυπηρετεί ούτε πολίτες ούτε επιχειρήσεις που δεν έχουν ακόμη ανακάμψει από την πολυεπίπεδη κρίση των προηγούμενων ετών. Δεν δικαιολογείται ούτε με αναφορά σε κάποιον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό. Άλλωστε, τα ποσά που θεωρείται ότι δεν πρόκειται ποτέ να εισπραχθούν —περίπου το 35% των εκκρεμών— δεν επηρεάζουν ουσιαστικά την πραγματική εικόνα εισπραξιμότητας. Μεγαλύτερη  θα ήταν η ανακούφιση αν είχε συμπεριληφθεί στη ρύθμιση και το 2024.

Απορία προκαλεί, επιπλέον, η παντελής απουσία αναφοράς στις υποχρεώσεις του Δημοσίου προς τον ιδιωτικό τομέα. Αν η κυβέρνηση ήθελε πράγματι να δώσει ανάσα στην αγορά, θα όφειλε να λάβει μέτρα τουλάχιστον για τη μείωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών της προς προμηθευτές και ιδιώτες, οι οποίες ανέρχονται σε περίπου 3 δισ. ευρώ. Το ίδιο ισχύει και για τις εκκρεμείς επιστροφές φόρων, που ξεπερνούν τα 750 εκατ. ευρώ. Αυτά είναι ποσά πραγματικής οικονομίας, ποσά που λείπουν από επιχειρήσεις, επαγγελματίες και νοικοκυριά. Και αφορούν, μάλιστα, στοιχεία έως το τέλος του 2025.

Είναι σαφές ότι τα μέτρα ανακοινώθηκαν βιαστικά, με την κυβέρνηση να κινείται υπό το βάρος του φόβου ότι η κρίση μπορεί να παραταθεί ή και να επιδεινωθεί, γι’ αυτό και επιλέγει να κρατά εφεδρείες. Για τον πολίτη, όμως, που πιέζεται σήμερα, που μετρά καθημερινά τις αντοχές του απέναντι σε λογαριασμούς, καύσιμα, τρόφιμα και ενοίκια, αυτή η λογική δεν λέει απολύτως τίποτα. Πολύ φοβάμαι ότι, πολιτικά, για την κυβέρνηση θα ήταν ίσως προτιμότερο να μην είχε ανακοινώσει τίποτα, παρά να εκτεθεί με τέτοια μέτρα στη δοκιμασία της κοινωνικής πραγματικότητας και της αρνητικής κοινής γνώμης.

Τελικά, το πρόβλημα αυτών των μέτρων δεν είναι μόνο ότι είναι μισά. Είναι ότι εκπέμπουν μια βαθύτερη πολιτική επιλογή—που αναφέρεται πλέον κατά κόρο:  επιδόματα για τους πολλούς, ανοχή για τους ισχυρούς, αναβολές για τις πραγματικές λύσεις. Κι όταν μια κυβέρνηση δείχνει μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στο να προστατεύει τα δημοσιονομικά της περιθώρια παρά την κοινωνική συνοχή, τότε δεν χάνει μόνο την επαφή της με την κοινωνία — χάνει και το ηθικό δικαίωμα να ζητά κατανόηση από τους πολίτες.

Διαβάστε επίσης

Η κοινωνία δεν αντέχει άλλα ημίμετρα