Διαβάζω με θλίψη τις πολλαπλές, πολύμορφες επικλήσεις στο διεθνές δίκαιο, όχι μόνο για την ολοκληρωτική κατάργηση του αλλά και για την εγκληματική εθελοτυφλία που επιδεικνύει η τραγικά μεγάλη πλειοψηφία των σημερινών ηγετών. Με πρώτη και καλύτερη την ηγεσία της κατ’ όνομα ενωμένης Ευρώπης. 

Η αναφορά δεν είναι, βέβαια, στα Βρετανικά πρακτικά και ιδεολογικά αδιέξοδα που στοχάζεται ο Keir Starmer, μέχρι να μπορέσει να εξηγήσει στον εαυτό του και στο κοινό του ποια είναι η στρατηγική της Βρετανίας τώρα που η Ευρώπη «είναι μακράν», η δε περίφημη  «ειδική σχέση» με τις ΗΠΑ έχει εξοκείλει στα βράχια. Ούτε στο παράδοξο ότι τα εργατικά συνδικάτα που υποτίθεται πως είχε συντρίψει η Margaret Thatcher, αποκτούν σήμερα αποφασιστικό ρόλο τις Βρετανικές πολεμικές επιχειρήσεις.

Εστιάζω το πρόβλημα, για μία ακόμη φορά, στην Ευρώπη.

Και ρωτώ: υπάρχει κανείς που να πιστεύει πως η γραφειοκρατία των Βρυξελλών μπορεί να παράγει στρατηγική αντιμετώπισης κρίσεων και επιβίωσης, πέρα από ανούσια δελτία Τύπου; Υπάρχει πολίτης που να αισθάνεται ασφάλεια για την επόμενη ημέρα μπροστά στις αποσπασματικές πρωτοβουλίες του Emmanuel Macron τους τακτικισμούς της Giorgia  Meloni, την  σιωπή της  Ursula von der Leyen, την θεσμική αμηχανία του Friedrich Merz;

Το θέατρο «διαρρηγνύω τα ιμάτια μου» για την αποδόμηση του κράτους δικαίου που βιαστικά οικοδομήθηκε μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο έχει πλέον ξεπεραστεί. Τώρα γκρεμίζεται μπροστά στα μάτια μας, με τους απόγονους των αρχικών τεκτόνων να πρωτοστατούν στην ολοκλήρωση της κατεδάφισης που, δυστυχώς, είχε ξεκινήσει την επομένη κιόλας της  θεμελίωσης του, είναι πλέον ξεπερασμένο.

Μετά από αιώνες όπου οι σχέσεις κρατών λειτούργησαν με γνώμονα ένα και μόνο κανόνα—αυτόν της επιβολής της θέλησης του ισχυρότερου—ασταμάτητα χύνουμε ποταμούς δακρύων επειδή απέτυχε ένα πείραμα σε μία εξαιρετικά σύντομη ιστορική στιγμή. Επειδή δεν πιστεύω στην έλλειψη ιστορικής γνώσης και ρεαλισμού, υποχρεωτικά συμπεραίνω πως είμαστε θεατές ενός θαυμάσιου θεάτρου –αποκορύφωμα υποκρισίας.

Βέβαια θα τρίζουν τα κόκκαλα των Robert Schuman, Charles de Gaul, Konrad Adenauer μπροστά στην απουσία Ευρωπαϊκού οράματος και την αδυναμία θετικής ανταπόκρισης στις ριζοσπαστικές αλλαγές έχουν πλέον επέλθει σε επίπεδο σχέσεων κρατών, τεχνολογίας και περιβάλλοντος.

Τώρα πλέον, μετά τις λαθεμένες γεωπολιτικές επιλογές της και την πνευματική της αδράνεια, η Ευρώπη έχει να διαλέξει ανάμεσα σε δύο μόνο δρόμους.

Ο πρώτος είναι να κυλήσει ξανά στις κατακερματισμένες εθνικές ενότητες της και έτσι σε μία νέα σύγκρουση ποικίλων συμφερόντων στο εσωτερικό της Γηραιάς Ηπείρου, που πάντως θα είναι υποδεέστερης μίας ευρύτερης ιδεολογικής και γεωπολιτικής διαμάχης. Αυτής της σύγκρουσης ζούμε ήδη το ξέσπασμα. Κι αυτή, στα επόμενα χρόνια, θα εξελιχθεί σε πλήρη σύγκρουση πολιτισμών. Στην περίπτωση αυτή, δεν υπάρχει αμφιβολία πως θα ισχύσει η θυμοσοφία «Όταν μαλώνουν τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια.» Οι μάχες των μεγάλων πάντοτε γράφονται στην πλάτη των μικρών.

Ο δεύτερος δρόμος είναι για την Ευρώπη, έστω και τώρα στην ύστατη στιγμή, καταρχάς να συνειδητοποιήσει πως δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να αναλύει τα προβλήματα της δημοκρατίας. Οφείλει να μεταβεί στο επόμενο στάδιο που με δειλία μέχρι τώρα καθυστερεί: την υιοθέτηση συγκεκριμένων προτάσεων που συνεπάγονται την εξέλιξη της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Είναι από θεαματικό, ίσως και συγκινητικό, να αποτίουμε φόρο τιμής στην Αθηναϊκή Δημοκρατία. Αλλά σχεδόν 2500 χρόνια πρέπει επιτέλους να καταλάβουμε ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία που κληροδότησε η Αγγλία πνέει τα λοίσθια. Τολμηρές προτάσεις από διορατικούς πολιτικούς επιστήμονες υπάρχουν και η υλοποίηση τους διευκολύνεται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Το πρόβλημα δεν είναι οι ιδέες. Το πρόβλημα είναι η πολιτική τόλμη.  

Παράλληλα, η Ευρώπη και τα ιδεώδη της πρέπει να επιβιώσει σ’ έναν κόσμο όπου θα κυριαρχεί ολοένα και περισσότερο ο αυταρχισμός και το δίκαιο του ισχυρότερου. Μπορεί να «ξύλινα τείχη» κάποτε να έσωσαν την Αθήνα. Σήμερα, η Ευρώπη δεν τα διαθέτει καν. Κι αυτή θα είναι η δεύτερη, ίσως και πιο δύσκολη πρόκληση που θα έχει να αντιμετωπίσει: να οικοδομήσει τα δικά της «ξύλινα τείχη» χωρίς να θυσιάσει το ηθικό σύστημα της φιλελεύθερης δημοκρατίας. 

Αν δεν βάρυνε τόσο η σκοτεινή ιστορική μνήμη του Fortress Europe,  θα μπορούσε να λεχθεί πως απαιτείται να δημιουργηθεί ένα «Δημοκρατικό Ευρωπαϊκό Φρούριο», μίας Ευρώπης αρκετά ισχυρής ώστε να προστατέψει  τις αρχές της δημοκρατίας, μέχρι την επόμενη φάση εξέλιξης. Κι αυτή δεν θα καθυστερήσει: η κλιματική κρίση από την μία μεριά και η τεχνητή νοημοσύνη από την  άλλη, θα επιταχύνουν τα γεγονότα και τις επιπτώσεις τους.

Αν κάποιοι αναρωτιόνται πως θα συνυπάρξουν η αμυντικά ισχυρή Ευρώπη με την φιλελεύθερη δημοκρατία, ας δώσουν οι ίδιοι την απάντηση ανατρέχοντας στην ιστορία του Β Παγκοσμίου Πολέμου—στο  μοναδικό φαινόμενο της σύγχρονης ιστορία όπου μία χώρα διεξήγαγε εξαετή πόλεμο μέχρις εσχάτων χωρίς να καταλύσει την δημοκρατία και τους θεσμούς της.

Κέρδισε διότι είχε την πίστη των πολιτών της. Σήμερα, η δημοκρατία αυτό ακριβώς έχει χάσει. Αν δεν το βρει ξανά…

Διαβάστε επίσης:

Μητσοτάκης-Δένδιας προετοιμάζονταν – H αντιπολίτευση απλά διαφωνούσε

Το αέριο της Ευρώπης, το παιγνίδι του TTF, η τιμή του Λονδίνου

Χωρίς σκληρό έλεγχο της αγοράς τώρα, η κρίση γίνεται πολιτική