Λειτουργούν τελικά οι «έξυπνες» κάμερες στους ελληνικούς δρόμους; Ή μήπως το αφήγημα περί αυτόματης επιβολής προστίμων για κινητό, ζώνη και κράνος είναι –τουλάχιστον προς το παρόν– περισσότερο επικοινωνιακό παρά πραγματικό;

Ή μήπως ακόμη χειρότερα, το σύστημα λειτουργεί χωρίς να έχουν τηρηθεί οι βασικές νομικές προϋποθέσεις;

1

Έρευνα της Homo Digitalis, οργάνωσης που δραστηριοποιείται στην προστασία των ψηφιακών δικαιωμάτων είναι αποκαλυπτική. Οι κάμερες που έχουν τοποθετηθεί σε Συγγρού, Παραλιακή, Βασιλίσσης Σοφίας και άλλες κομβικές αρτηρίες, έχοντας ήδη συμμορφώσει τους οδηγούς που δεν ξεπερνούν ούτε για λίγα χιλιόμετρα το όριο, πιθανώς να είναι μόνο διακοσμητικές ή να λειτουργούν με βαριές νομικές παραβάσεις.

Μέσα από αιτήματα πρόσβασης σε έγγραφα και καταγγελίες προς αρμόδιες αρχές, η οργάνωση χαρτογραφεί ένα τοπίο όπου το νέο σύστημα καταγραφής παραβάσεων φαίνεται να κινείται μεταξύ θεσμικής αβεβαιότητας και ελλιπούς συμμόρφωσης.

Το νέο σύστημα ΑΙ για τον έλεγχο κυκλοφορίας και το αυστηρό ρυθμιστικό του πλαίσιο που προς το παρόν δεν τηρείται

Το Ενιαίο Ηλεκτρονικό Σύστημα καταγραφής και διαχείρισης παραβάσεων Κ.Ο.Κ. (Ε.Η.Σ.) θεσπίστηκε με τον νόμο 5256/2025, με στόχο την αυτοματοποιημένη καταγραφή παραβάσεων και την επιβολή προστίμων μέσω καμερών και αλγοριθμικών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.

Ωστόσο, ο ίδιος ο νόμος δεν επιτρέπει μια άμεση και ανεξέλεγκτη λειτουργία του συστήματος. Αντιθέτως, θέτει ένα πλέγμα προϋποθέσεων που πρέπει να πληρωθούν πριν αυτό τεθεί ολοκληρωτικά σε ισχύ. Στο άρθρο 23 προβλέπεται η έκδοση κοινών υπουργικών αποφάσεων που ρυθμίζουν κρίσιμα τεχνικά και οργανωτικά ζητήματα, ιδίως σε σχέση με την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Παράλληλα, το άρθρο 16 αποτελεί τον βασικό οδικό χάρτη για το ποιος συλλέγει, ποιος επεξεργάζεται και για πόσο χρόνο διατηρούνται τα στοιχεία των πολιτών. Με λίγα λόγια, το σύστημα δεν είναι απλώς κάμερες που καταγράφουν παραβάσεις, αλλά ένα αυστηρά ρυθμισμένο πλαίσιο επεξεργασίας δεδομένων, γεγονός που καθιστά κρίσιμο το αν αυτές οι εγγυήσεις εφαρμόζονται στην πράξη.

Στο ίδιο πλαίσιο ενσωματώνονται και υποχρεώσεις που απορρέουν από το ευρύτερο δίκαιο της τεχνητής νοημοσύνης και της προστασίας δεδομένων. Ο νόμος 4961/2022 απαιτεί, μεταξύ άλλων, τη διενέργεια αλγοριθμικής εκτίμησης αντικτύπου πριν από τη λειτουργία συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στον δημόσιο τομέα, καθώς και την τήρηση υποχρεώσεων διαφάνειας ως προς τον τρόπο λειτουργίας τους. Αντίστοιχα, το ευρωπαϊκό πλαίσιο, και ιδίως ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR) σε συνδυασμό με τον Νόμος 4624/2019, επιβάλλει τη διενέργεια εκτίμησης αντικτύπου (DPIA), σαφή ενημέρωση των πολιτών και καθορισμό νόμιμης βάσης επεξεργασίας.

Οπότε, το σύστημα δεν είναι απλώς μια τεχνολογική υποδομή. Είναι ένα ολόκληρο κανονιστικό οικοδόμημα που απαιτεί πλήρη θεσμική ενεργοποίηση πριν αρχίσει να παράγει έννομα αποτελέσματα.

Και όπως φαίνεται, αυτή δεν έχει επέλθει.

Τα κρίσιμα κενά: Προηγείται η εφαρμογή της συμμόρφωσης;

Σύμφωνα με την έρευνα, κατατέθηκαν αιτήματα πρόσβασης σε κρίσιμα έγγραφα προς τους αρμόδιους φορείς, όπως το Υπουργείο Μεταφορών, η Ελληνική Αστυνομία και η Εθνική Αρχή Διαφάνειας σχετικά με την εκτίμηση αντικτύπου, τις κανονιστικές πράξεις και τον επίσημο χρόνο έναρξης λειτουργίας του συστήματος, χωρίς όμως τα αιτήματα αυτά να ικανοποιηθούν.

Από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προκύπτει ότι μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί η διαπιστωτική πράξη που θα επιβεβαίωνε ότι το σύστημα είναι πλήρως επιχειρησιακό, ένα κομβικό βήμα, καθώς χωρίς αυτήν δεν τεκμηριώνεται θεσμικά ότι το σύστημα έχει τεθεί σε κανονική λειτουργία. Την ίδια στιγμή, δεν έχουν εκδοθεί όλες οι αναγκαίες υπουργικές αποφάσεις που εξειδικεύουν τον τρόπο λειτουργίας του, ενώ δεν είναι σαφές αν έχουν ολοκληρωθεί οι διαδικασίες που αφορούν την προστασία δεδομένων και τη χρήση αλγορίθμων, όπως απαιτεί η νομοθεσία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εμπλοκή της Εθνική Αρχή Διαφάνειας, η οποία, εξετάζοντας τη σχετική καταγγελία, επιβεβαίωσε ότι δεν έχει ακόμη εκδοθεί η προβλεπόμενη απόφαση που να διαπιστώνει την πλήρη λειτουργία του συστήματος.

Με λίγα λόγια, παραμένει ασαφές πότε (και αν) ξεκίνησε η λειτουργία του συστήματος, ποια τεχνολογία χρησιμοποιείται σε κάθε σημείο και, κυρίως, ποια δεδομένα συλλέγονται και πώς αξιοποιούνται. Η έλλειψη αυτών των πληροφοριών, σε συνδυασμό με τη σιωπή των αρμόδιων υπηρεσιών, μετατρέπει ένα τεχνικό έργο οδικής ασφάλειας σε ζήτημα διαφάνειας και θεσμικής λογοδοσίας.

Νόμιμο σύστημα που απλώς δεν λειτουργεί ή παράνομο εργαλείο;

Το ερώτημα, πάντως, δεν είναι καθόλου ασαφές, καθώς υπό αυτά τα δεδομένα δύο τινά συμβαίνουν. Είτε οι κάμερες δεν έχουν τεθεί σε λειτουργεία και είναι αβέβαια πότε αυτό θα συμβεί και ας έχει διακινηθεί παντού επικοινωνιακά με τυμπανοκρουσίες ότι ήδη κόβονται πρόστιμα.

Είτε -εξόχως πιο ανησυχητικά- το σύστημα λειτουργεί, έστω και πιλοτικά ή αποσπασματικά, χωρίς όμως να έχουν τηρηθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες, οπότε τίθεται ζήτημα νομιμότητας της ίδιας της επεξεργασίας δεδομένων και, κατ’ επέκταση, της εγκυρότητας των πράξεων που βασίζονται σε αυτή.

Σε μια τέτοια περίπτωση, τα πρόστιμα που τυχόν επιβάλλονται θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπα με σοβαρές νομικές αμφισβητήσεις, ενώ το Δημόσιο ενδέχεται να εκτεθεί σε προσφυγές και αξιώσεις αποζημίωσης.

Μεγάλη συζήτηση όχι μόνο για την εν λόγω γκρίζα ζώνη νομιμότητας, αλλά και για ολόκληρο το ελπιδοφόρο πεδίο ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης στις διαδικασίες του Δημοσίου και ειδικότερα την αντιμετώπιση της παραβατικότητας, όπου όμως η επιτήρηση των προσωπικών δεδομένων και η διαφύλαξη των θεσμικών εγγυήσεων είναι η μόνη δικλείδα ασφαλείας απέναντι σε δυστοπικά σενάρια.

Διαβάστε επίσης:

Ξένοι οίκοι για Πειραιώς, Εθνική και Eurobank: Οι τιμές στόχοι έως €17, τα σενάρια ανόδου και το μεγάλο στοίχημα των τραπεζών

ΔΕΗ: Ανεβαίνει το επενδυτικό θερμόμετρο ενόψει της αύξησης – Συνωστισμός στα road shows του Στάσση σε Λονδίνο και Νέα Υόρκη

ΤτΕ: Που οφείλεται το στεγαστικό ζήτημα, οι κρίσιμοι παράγοντες στην προσφορά και ζήτηση κατοικίας