Ένα από τα πιο σύνθετα και αδιαφανή κομμάτια της ελληνικής οικονομίας εισέρχεται σε μια νέα εποχή, με το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών να εισάγει ένα εργαλείο που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διακινούνται τα κόκκινα δάνεια: μια οργανωμένη ψηφιακή πλατφόρμα συναλλαγών που αναδιαμορφώνει ριζικά το τοπίο της δευτερογενούς αγοράς απαιτήσεων.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πώς θα λειτουργήσει αυτό το ιδιότυπο marketplace, αλλά και ποιοι είναι οι όροι υπό τους οποίους θα γίνει αποδεκτή από την αγορά. Δικηγόροι, πάντως, και από τις δύο πλευρές, τόσο των οφειλετών όσο και των δανειστών εκφράζουν αρκετές επιφυλάξεις, αν και δεν λείπει και μια συγκρατημένη αισιοδοξία.

1

Τι ακριβώς θα είναι η πλατφόρμα για τα NPLs

Στο επίκεντρο της νέας ρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία της «Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας Συναλλαγών Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων», η οποία θα λειτουργεί υπό τη Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.

Η πλατφόρμα αυτή θα αποτελεί έναν κεντρικό κόμβο συγκέντρωσης και διάθεσης πληροφοριών για χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων, διευκολύνοντας τη σύναψη συναλλαγών μεταξύ πωλητών – κυρίως τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης – και επενδυτών.

Με λίγα λόγια, επιχειρεί να μετατρέψει μια αγορά που μέχρι σήμερα λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό μέσω διμερών διαπραγματεύσεων, σε μια πιο οργανωμένη και, θεωρητικά τουλάχιστον, διαφανή διαδικασία.

Πώς θα λειτουργεί στην πράξη

Στην πράξη, η πλατφόρμα θα λειτουργεί ως ένας ψηφιακός χώρος στον οποίο θα συγκεντρώνονται δεδομένα για χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων και θα καθίστανται προσβάσιμα σε ενδιαφερόμενους επενδυτές.

Θα μπαίνουν, δηλαδή, οι τράπεζες και οι servicers στην πλατφόρμα και θα εισάγουν τις πληροφορίες του δανείου σε τυποποιημένη μορφή, επιτρέποντας στους επενδυτές να αξιολογούν τα χαρτοφυλάκια με συγκρίσιμα κριτήρια.

Η εισαγωγή αυτής της τυποποίησης αποτελεί το πιο φιλόδοξο στοιχείο της μεταρρύθμισης, αφού προσπαθεί να μετατρέψει ετερογενή, σύνθετα και αδιαφανή assets σε δομημένα δεδομένα που μπορούν να αξιολογηθούν μαζικά.

Τι θα αλλάξει στην αγορά των κόκκινων δανείων

Η δημιουργία ενός τέτοιου μηχανισμού αναμένεται να επηρεάσει ουσιαστικά τη λειτουργία της αγοράς μη εξυπηρετούμενων δανείων, με στόχο αυτά να διακινηθούν ταχύτερα.

Η λογική είναι ότι λόγω της τυποποίησης θα ενισχυθεί η διαφάνεια και η ταχύτητα των συναλλαγών, ενώ θα μειωθεί το κόστος της διαπραγμάτευσης. Κάτι που του Υπουργείο Οικονομικών ελπίζει ότι θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη συμμετοχή διεθνών επενδυτών, οι οποίοι απαιτούν σαφή και συγκρίσιμα στοιχεία πριν εισέλθουν σε μια αγορά.

Ωστόσο, το κατά πόσο η αγορά θα κινηθεί προς μια πιο ανταγωνιστική και αποτελεσματική κατεύθυνση ή προς μια υπεραπλουστευμένη αποτίμηση σύνθετων απαιτήσεων παραμένει ανοικτό. Και βέβαια, τίθεται το ζήτημα της διαχείρισης όλων των κρίσιμων νομικών ζητημάτων που γεννιούνται από μια τόσο ριζοσπαστική μεταρρύθμιση.

Νομικά ζητήματα και αντιδράσεις: Τι φοβάται η αγορά

Παρά τη φιλοδοξία για μεγαλύτερη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, η αγορά δεν υποδέχεται ομοιόμορφα το νέο εργαλείο. Οι προβληματισμοί διαφοροποιούνται έντονα, ανάλογα με τη θέση κάθε πλευράς στο οικοσύστημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Από την πλευρά των δικηγόρων που εκπροσωπούν οφειλέτες, εκφράζονται ανησυχίες για την περαιτέρω «αποπροσωποποίηση» της σχέσης δανειστή – δανειολήπτη. Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά, «υπάρχει ο κίνδυνος ο οφειλέτης να μετατραπεί σε ένα απλό data set, αποκομμένο από τις ιδιαιτερότητες της περίπτωσής του». Στο ίδιο πλαίσιο, τονίζεται ότι η ενίσχυση της δευτερογενούς αγοράς μπορεί να οδηγήσει σε πιο επιθετικές πρακτικές διαχείρισης απαιτήσεων, επηρεάζοντας την ισορροπία των συμβαλλομένων, κάτι που άλλωστε είδαμε και με τη μαζική πώληση των χαρτοφυλακίων των τραπεζών στα funds κατά την κρίση.

Στον αντίποδα, κύκλοι της αγοράς κεφαλαίων και νομικοί σύμβουλοι με εμπειρία σε συναλλαγές NPLs βλέπουν τη μεταρρύθμιση ως ένα βήμα προς την ωρίμανση της αγοράς, χωρίς όμως να παραγνωρίζουν τους κινδύνους. Όπως επισημαίνουν, «η τυποποίηση μπορεί να ενισχύσει τη ρευστότητα, αλλά ενέχει τον κίνδυνο υπεραπλούστευσης ιδιαίτερα σύνθετων χαρτοφυλακίων». Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ποιότητα των δεδομένων και στην ανάγκη σαφούς κατανομής ευθύνης σε περίπτωση ελλιπούς ή ανακριβούς πληροφόρησης, ζήτημα που συνδέεται άμεσα με το στάδιο του νομικού και οικονομικού ελέγχου (due diligence). Καθώς η αξία ενός χαρτοφυλακίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ακρίβεια και την πληρότητα των δεδομένων που το συνοδεύουν ένα καίριο ερώτημα είναι ποιος θα φέρει την ευθύνη όταν αυτά τα δεδομένα αποδειχθούν ελλιπή ή παραπλανητικά.

Σε ένα περιβάλλον πλατφόρμας, όπου τα δεδομένα τυποποιούνται και διακινούνται μαζικά, η παραδοσιακή διαδικασία due diligence ενδέχεται να μεταβληθεί. Αντί για εξατομικευμένο έλεγχο κάθε συναλλαγής, οι επενδυτές θα βασίζονται σε προ-δομημένα datasets, γεγονός που ενισχύει την ταχύτητα, αλλά ταυτόχρονα περιορίζει τη δυνατότητα εις βάθος επαλήθευσης. Σε αυτό το πλαίσιο, ανακύπτει το ερώτημα κατά πόσο η ευθύνη παραμένει στον πωλητή του χαρτοφυλακίου, μεταφέρεται στον φορέα που τροφοδοτεί την πλατφόρμα ή επεκτείνεται και στον διαχειριστή της ίδιας της πλατφόρμας.

Παράλληλα, τίθεται ζήτημα ως προς το περιεχόμενο των δηλώσεων και εγγυήσεων (representations & warranties) που θα συνοδεύουν τις συναλλαγές. «Αν η αγορά μετακινηθεί προς πιο αυτοματοποιημένες διαδικασίες, θα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί και το εύρος των συμβατικών διασφαλίσεων», σημειώνεται χαρακτηριστικά, με έμφαση στον κίνδυνο δημιουργίας διαφορών σε μεταγενέστερο στάδιο.

Μεγάλος προβληματισμός εντοπίζεται, πάντως, στα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων. DPOs αναφέρουν ότι ακόμη και σε περιβάλλον ανωνυμοποίησης, «ο κίνδυνος επαναταυτοποίησης δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως, ιδίως όταν τα δεδομένα είναι εκτεταμένα και διασταυρώσιμα». Ανακύπτουν έτσι κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τον χαρακτηρισμό των εμπλεκόμενων φορέων ως υπευθύνων ή εκτελούντων την επεξεργασία, τη νομιμότητα της πρόσβασης των επενδυτών, καθώς και τη διάρκεια τήρησης των δεδομένων, καθιστώντας αναγκαία την εφαρμογή αυστηρών μηχανισμών συμμόρφωσης και εκτίμησης αντικτύπου.

Πέραν των καθαρά νομικών θεμάτων, πάντως, μένει να δούμε και αν θα λειτουργήσει στην πράξη το νέο marketplace ή θα παραμείνει ένα θεσμικό εργαλείο με περιορισμένη χρήση. Θα προσελκύσει διεθνείς επενδυτές ή θα παραμείνει μια σχετικά κλειστή αγορά; Και, τελικά, πόσο πρόθυμοι θα είναι οι ίδιοι οι διαχειριστές να μοιραστούν δεδομένα που μέχρι σήμερα αποτελούσαν βασικό ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα;

Πρόκειται σίγουρα για ένα φιλόδοξο εγχείρημα που μπορεί να αποτελέσει το σημείο μετάβασης σε ένα πιο ώριμο, διαφανές και διεθνοποιημένο περιβάλλον συναλλαγών. Αν όμως οι ανησυχίες που ήδη διατυπώνονται επιβεβαιωθούν στην πράξη, η πλατφόρμα κινδυνεύει να παραμείνει ένα εργαλείο με περιορισμένη επιρροή, σε μια αγορά που εξακολουθεί να βασίζεται στην πληροφόρηση, την εξειδίκευση και την εμπιστοσύνη.

Διαβάστε επίσης:

Daily Mail: Οι δαπάνες των 90,000 δολαρίων της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην Αθήνα – Το γήπεδο μπάσκετ και ο φωτογράφος

Κώστας Τσιάρας: Βοήθησε αγρότη με νόμιμη ενίσχυση 190€ και «πλήρωσε» το τίμημα
Γιατί ο Μητσοτάκης δεν τόλμησε ευρύ ανασχηματισμό- Οι λογικές επιλογές και τα προβλήματα – Άμεση ανάλυση