Τα τελευταία χρόνια η συνεπιμέλεια έχει μετατραπεί σταδιακά στον κανόνα για τη ρύθμιση των σχέσεων γονέων και παιδιών μετά τον χωρισμό, με τη λογική ότι το παιδί πρέπει να μεγαλώνει και με τους δύο γονείς του.

Η αλλαγή αυτή, ωστόσο, έχει δημιουργήσει αρκετά ερωτήματα τόσο ως προς την κατανομή του χρόνου και τις ψυχολογικές ανάγκες του παιδιού για σταθερότητα όσο και ως προς πρακτικές συνιστώσες της συνεργασίας των δύο γονέων που παλαιότερα ήταν απλούστερες. Ένα από τα πιο συνηθισμένα πρακτικά ζητήματα είναι πώς υπολογίζεται πλέον η διατροφή του παιδιού.

1

Στο παραδοσιακό μοντέλο της αποκλειστικής επιμέλειας, η απάντηση ήταν σχεδόν αυτονόητη. Το παιδί ζούσε κυρίως με τον έναν γονέα (συνηθέστερα τη μητέρα) και ο άλλος κατέβαλλε κάθε μήνα ένα ποσό διατροφής, ενώ το έβλεπε δύο Σαββατοκύριακα τον μήνα και ίσως ορισμένα απογεύματα την εβδομάδα. Σήμερα, όμως, όταν το παιδί περνά σημαντικό χρόνο και με τους δύο γονείς, το μοντέλο αυτό δεν μπορεί να εφαρμοστεί μηχανιστικά.

Η διατροφή εξακολουθεί, φυσικά, να υφίσταται ως πρακτική, αλλά ο τρόπος υπολογισμού της γίνεται πιο σύνθετος και πιο εξατομικευμένος, όπως βλέπουμε σε πλήθος δικαστικών αποφάσεων που προσπαθούν να βρουν τη βέλτιστη εξίσωση, ώστε κάθε γονιός να συνεισφέρει πραγματικά ανάλογα με τις δυνάμεις του.

Η υποχρέωση διατροφής των γονέων και η μετάβαση από την αποκλειστική επιμέλεια στη συνεπιμέλεια

Η βασική αρχή του ελληνικού δικαίου δεν έχει αλλάξει. Σύμφωνα με τα άρθρα 1485 επ. του Αστικού Κώδικα, οι γονείς έχουν κοινή υποχρέωση διατροφής απέναντι στο ανήλικο παιδί τους, ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνατότητες.

Η διατροφή περιλαμβάνει ό,τι είναι αναγκαίο για την ανατροφή και ανάπτυξη του παιδιού, όπως στέγη, τροφή, ένδυση, εκπαίδευση, δραστηριότητες, ιατρική φροντίδα και γενικότερα το επίπεδο διαβίωσης που αντιστοιχεί στις δυνατότητες της οικογένειας.

Στο παλαιότερο μοντέλο της αποκλειστικής επιμέλειας, η εφαρμογή της αρχής αυτής ήταν σχετικά απλή. Το παιδί ζούσε κυρίως με τον έναν γονέα, ο οποίος κάλυπτε τις καθημερινές ανάγκες του σε είδος (στέγαση, φαγητό, φροντίδα), οπότε ο άλλος γονέας συμμετείχε κυρίως με χρηματική καταβολή διατροφής, ώστε να συμβάλει στο συνολικό κόστος ανατροφής. Φυσικά, και εδώ υφίσταντο αρκετές παραλλαγές, αν ο γονιός με τον οποίο ζούσε το παιδί είχε μεγαλύτερα εισοδήματα από τον άλλο, όμως γενικά ο υπολογισμός και ο τρόπος καταβολής της διατροφής του ενός γονέα προς τον άλλο ήταν λιγότερο σύνθετος.

Με τη συνεπιμέλεια, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Το παιδί μπορεί να περνά σημαντικό χρόνο και στα δύο σπίτια, γεγονός που σημαίνει ότι και οι δύο γονείς καλύπτουν στην πράξη μέρος των αναγκών του. Για τον λόγο αυτό, η διατροφή δεν υπολογίζεται πλέον μόνο ως ένα ποσό που μεταφέρεται από τον έναν γονέα στον άλλο, αλλά ως αποτέλεσμα μιας πιο περίπλοκης εξίσωσης.

Πώς υπολογίζεται στην πράξη η διατροφή στη συνεπιμέλεια

Στην πράξη, είτε πρόκειται για δικαστική απόφαση είτε για συμφωνία μεταξύ των γονέων, ο υπολογισμός της διατροφής ακολουθεί συνήθως μια συγκεκριμένη λογική.

Το πρώτο βήμα είναι να προσδιοριστούν οι συνολικές ανάγκες του παιδιού. Στην εκτίμηση αυτή λαμβάνονται υπόψη η ηλικία του, το επίπεδο διαβίωσης της οικογένειας πριν από τον χωρισμό, τα έξοδα στέγασης, εκπαίδευσης, μετακινήσεων, δραστηριοτήτων και κάθε άλλη καθημερινή ανάγκη. Η λογική, εν προκειμένω, όπως ισχύει σε κάθε περίπτωση διαζυγίου είναι ότι το παιδί δεν πρέπει να επηρεαστεί ως προς το επίπεδο διαβίωσής του λόγω του χωρισμού των γονέων του.

Στη συνέχεια εξετάζονται τα εισοδήματα και οι οικονομικές δυνατότητες των δύο γονέων. Η συμμετοχή κάθε γονέα στη διατροφή πρέπει να είναι ανάλογη με τη δυνατότητά του να συνεισφέρει. Δεν είναι, επομένως, 50-50, αλλά καθορισμένη επί τη βάσει ενός ανθρώπινου υπολογισμού που λαμβάνει υπόψη την οικονομική δυνατότητα κάθε γονέα. Αυτός είναι, άλλωστε, και ο λόγος που παραδοσιακά έχουμε στο μυαλό μας ότι ο πατέρας – ο οποίος παλαιότερα ήταν δεδομένο ότι κέρδιζε περισσότερα- πλήρωνε και το σύνολο της διατροφής του παιδιού, αν και πλέον σε αρκετές περιπτώσεις οι ρόλοι έχουν εξισωθεί ή και αντιστραφεί.

Ένα κρίσιμο στοιχείο στη συνεπιμέλεια, πάντως, είναι ότι υπολογίζονται και οι παροχές σε είδος. Δηλαδή λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι ένας γονέας μπορεί ήδη να καλύπτει μέρος των αναγκών του παιδιού όταν αυτό διαμένει μαζί του, όπως για παράδειγμα στέγη, φαγητό, μετακινήσεις ή δραστηριότητες. Για παράδειγμα, αν το παιδί περνά τα περισσότερα απογεύματα με τον έναν γονέα, οπότε και πραγματοποιεί περισσότερες δραστηριότητες, το επιπλέον κόστος των μετακινήσεων θα υπολογιστεί ως μέρος της υπό καταβολή διατροφής.

Τέλος, λαμβάνεται υπόψη ο χρόνος που περνά το παιδί με κάθε γονέα. Όσο περισσότερος είναι αυτός ο χρόνος, τόσο μεγαλύτερο είναι το μέρος των εξόδων που καλύπτεται απευθείας από τον συγκεκριμένο γονέα. Οι δαπάνες αυτές αφαιρούνται από τη συνολική υποχρέωση διατροφής, με αποτέλεσμα το τελικό ποσό που καταβάλλεται χρηματικά να μειώνεται ή ακόμη και να μηδενίζεται.

Παραδείγματα υπολογισμού διατροφής στη συνεπιμέλεια

Για να γίνει πιο κατανοητός ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος, αξίζει να δούμε δύο ενδεικτικά παραδείγματα.

Στην πρώτη περίπτωση, το παιδί περνά ίσο χρόνο με τους δύο γονείς (50-50). Ας υποθέσουμε ότι οι συνολικές μηνιαίες ανάγκες του παιδιού υπολογίζονται στα 900 ευρώ. Αν η μητέρα έχει εισόδημα 1.500 ευρώ και ο πατέρας 3.000 ευρώ, είναι προφανές ότι οι οικονομικές δυνατότητες δεν είναι ίδιες.

Παρότι το παιδί ζει τον ίδιο χρόνο και στα δύο σπίτια, ο πατέρας διαθέτει μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα. Συνεπώς θα κριθεί ότι πρέπει να καλύπτει μεγαλύτερο ποσοστό της διατροφής, ώστε το παιδί να απολαμβάνει παρόμοιο επίπεδο διαβίωσης και στα δύο περιβάλλοντα. Έτσι, ενδέχεται να επιδικαστεί ένα περιορισμένο ποσό διατροφής υπέρ της μητέρας, παρά την ισόχρονη διαμονή.

Στη δεύτερη περίπτωση, το παιδί περνά 70% του χρόνου με τη μητέρα και 30% με τον πατέρα, ενώ οι γονείς έχουν περίπου τα ίδια εισοδήματα. Αν οι ανάγκες του παιδιού εκτιμηθούν στα 900 ευρώ, η λογική είναι ότι η μητέρα ήδη καλύπτει μεγαλύτερο μέρος των εξόδων λόγω του αυξημένου χρόνου διαμονής.

Σε αυτή την περίπτωση, ο πατέρας θα πρέπει να συμμετάσχει χρηματικά ώστε να καλυφθεί η διαφορά που δημιουργείται από την άνιση κατανομή του χρόνου. Το ποσό της διατροφής θα αντικατοπτρίζει αυτήν ακριβώς την ανισορροπία.

Τα πρακτικά προβλήματα που δημιουργεί το νέο μοντέλο

Η συνεπιμέλεια, πάντως, παρότι στη θεωρία προωθεί τη συμμετοχή και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού, στην πράξη συχνά συνοδεύεται από περισσότερες τριβές. Άλλωστε, το μοντέλο αυτό λειτουργεί καλύτερα όταν οι γονείς μπορούν να διατηρήσουν έναν στοιχειώδη βαθμό συνεργασίας και επικοινωνίας, ώστε να λαμβάνουν από κοινού αποφάσεις για την καθημερινότητα και τις ανάγκες του παιδιού. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει πάντα, αν και τα δικαστήρια επιλέγουν πλέον σε μεγάλο βαθμό τη λύση της συνεπιμέλειας ως βασικό μοντέλο ρύθμισης των σχέσεων με το παιδί, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η επικοινωνία μεταξύ των γονέων είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Σε τέτοιες συνθήκες, η συνεπιμέλεια μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο συνεχών διαφωνιών. Οι εντάσεις δεν περιορίζονται μόνο στο ποιος γονέας θα έχει το παιδί σε συγκεκριμένες ημέρες ή περιόδους, αλλά επεκτείνονται και στο οικονομικό σκέλος της ανατροφής. Το ζήτημα της διατροφής γίνεται έτσι ένα ακόμη σημείο αντιπαράθεσης: Ποιος καλύπτει ποια έξοδα, ποια δαπάνη θεωρείται αναγκαία για το παιδί και ποιο είναι το δίκαιο ποσό που πρέπει να καταβάλλεται.

Δεν είναι σπάνιο, μάλιστα, η διαφωνία αυτή να οδηγεί σε διαφορετικές κρίσεις από βαθμό σε βαθμό δικαιοδοσίας. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες το πρωτοβάθμιο δικαστήριο καθορίζει έναν συγκεκριμένο τρόπο κατανομής του χρόνου και ένα αντίστοιχο ποσό διατροφής, ενώ στο εφετείο η εικόνα μεταβάλλεται και είτε αλλάζει η αναλογία του χρόνου που περνά το παιδί με κάθε γονέα είτε επαναπροσδιορίζεται το ύψος της διατροφής. Το αποτέλεσμα είναι ότι η οικονομική ισορροπία που είχε αρχικά διαμορφωθεί μπορεί να μεταβληθεί σημαντικά, αναδεικνύοντας πόσο σύνθετη είναι στην πράξη η εφαρμογή της συνεπιμέλειας.

Διαβάστε επίσης:

«Λύγισε» η Όλγα Κεφαλογιάννη: Προσπαθώ να βρω λύση για τα παιδιά μου (βίντεο)

Όλγα Κεφαλογιάννη για συνεπιμέλεια: Ως μητέρα δέχθηκα άδικη κριτική – Η διάταξη ήταν δίκαιη και θεσμικά επεξεργασμένη

Όλγα Κεφαλογιάννη για τη ρύθμιση για συνεπιμέλεια που αποκάλυψε το mononews: Έκανα χρήση γιατί αντιμετωπίζω δύσκολη κατάσταση