Πτώχευση εταιρείας και προσωπική ευθύνη του εκπροσώπου – Η απαλλαγή από οφειλές και το μωσαϊκό επιλογών του επιχειρηματία

Το άγχος του διοικητή μιας επιχείρησης που βρίσκεται σε δυσχερή οικονομική κατάσταση λίγοι μπορούν να το κατανοήσουν. Τούτο γιατί δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο την πιθανή κατάρρευση της επιχείρησής του, αλλά και τις πιθανές ποινικές ευθύνες για μη καταβολή χρεών σε Δημόσιο και e-ΕΦΚΑ, τις αντιδράσεις των εργαζομένων της επιχείρησης, την πιθανή απώλεια της δικής του προσωπικής περιουσίας για οφειλές για τις οποίες είναι αλληλέγγυα υπεύθυνος (όπως π.χ. ΦΠΑ, ασφαλιστικές εισφορές κοκ) ή για τις οποίες έχει εγγυηθεί προσωπικά (συνήθως τραπεζικά δάνεια). Κι εκεί η πρώτη σκέψη δεν είναι να προχωρήσει σε μείωση θέσεων εργασίας ή περικοπή δαπανών και πώληση παγίων κοκ αλλά να προσπαθήσει να διατηρήσει για όσο χρόνο μπορεί την αναγκαία ρευστότητα ώστε να επανέλθει η κερδοφορία κτλ. Αυτή όμως η πρώτη ενστικτώδης αντίδραση μπορεί να αποτελέσει τελικά και τον λόγο για να βαθύνει η κρίση∙ γιατί δεν λαμβάνονται άμεσα τα απαραίτητα μέτρα αναδιάρθρωσης.

Πέντε βασικά είδη ευθύνης δύναται, κυρίως, να υπέχει ο διοικητής στην περίπτωση που η επιχείρηση βρεθεί σε οικονομική κρίση:

1. Ευθύνη απέναντι στο Δημόσιο και στο e-ΕΦΚΑ για συγκεκριμένες οφειλές, όπως αυτές ορίζονται στο νόμο (κυρίως Φ.Π.Α., φόρο εισοδήματος και ασφαλιστικές εισφορές).
2. Ευθύνη για δόλια πρόκληση της πτώχευσης ή για καθυστερημένη υποβολή της αίτησης πτώχευσης έναντι των εταιρικών δανειστών (ά. 127 ΚΑφ).
3. Ευθύνη απέναντι σε πιστωτικά ιδρύματα εφόσον έχει προσωπικά εγγυηθεί για δάνεια κοκ.
4. Ευθύνη για τυχόν έκδοση ακάλυπτων επιταγών (ποινική και αστική ευθύνη).
5. Ευθύνη για τα ποινικά αδικήματα της μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο, μη καταβολής ασφαλιστικών εισφορών και μη καταβολής δεδουλευμένων.

Άρα, επειδή πράγματι υπάρχει περίπτωση να τεθεί ζήτημα ευθύνης για όλα τα παραπάνω, ο νομοθέτης το 2020 αποφάσισε να κάνει μια τομή στο δίκαιο της αφερεγγυότητας. Θέσπισε την απαλλαγή του διοικητή από τις οφειλές του απέναντι στο Δημόσιο και στον e-ΕΦΚΑ εφόσον αυτές αφορούν τα 2-5 έτη πριν την πτώχευση της εταιρείας (οι φόροι για τους μπορεί να απαλλαγεί είναι κυρίως οι εξής: φόρος εισοδήματος, παρακρατούμενοι φόροι -π.χ. ΦΜΥ-, επιρριπτόμενοι φόροι, ΦΠΑ και ΕΝΦΙΑ). Άρα ο διοικητής έχει κάθε λόγο να μην ρισκάρει την καθυστέρηση υποβολής της αίτησης πτώχευσης, καθότιαν καθυστερήσει δυσανάλογα, τα χρέη πιθανόν να ανάγονται σε χρήσεις πέραν της 5ετίας, όπου δεν μπορεί να επεκταθεί η απαλλαγή. Εξάλλου, αν όντως η καθυστέρηση υποβολής της αίτησης πτώχευσης οφείλεται σε απόπειρα του διοικητή αποφυγής της αφερεγγυότητας μέσω διαπραγματεύσεων κοκ, τότε δεν υφίσταται ευθύνη ούτε για την υπ’ αριθμ. 2 περίπτωση.

Πότε, όμως, έχει νόημα να επιλεγεί η πτώχευση αντί μιας ρύθμισης; Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση επιχείρησης που είχε αναπτύξει σημαντική δραστηριότητα στην πώληση μασκών κατά την πανδημία. Όταν η ζήτηση υποχώρησε, παρέμειναν υψηλές υποχρεώσεις προς το Δημόσιο και τους ασφαλιστικούς φορείς (αρκετών εκατομμυρίων ευρώ), χωρίς, όμως, αξιόλογα πάγια περιουσιακά στοιχεία. Η εταιρεία κηρύχθηκε σε πτώχευση και η δυνατότητα απαλλαγής του εκπροσώπου, βάσει του νέου πτωχευτικού κώδικα, υπήρξε καθοριστική για την επιλογή αυτή.

Από την άλλη πλευρά, σε μια επιχείρηση με αξιόλογες εγκαταστάσεις, βιώσιμη δραστηριότητα και δυνατότητα εξυπηρέτησης ενός σχεδίου αποπληρωμής, η αξιολόγηση μπορεί να οδηγήσει στην επιλογή της εξυγίανσης ή της υπαγωγής στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών.

Πριν επιλεγεί, επομένως, η κατάλληλη διαδικασία αντιμετώπισης του χρέους, χρειάζεται συγκεκριμένη «ακτινογραφία» όλων των εταιρικών/λογιστικών/εμπορικών δεδομένων. Μια ρύθμιση μπορεί να διασώσει μια βιώσιμη επιχείρηση· η πτώχευση μπορεί, σε άλλες περιπτώσεις, να επιτρέψει την απαλλαγή του διοικούντος από υποχρεώσεις που διαφορετικά θα τον ακολουθούσαν για χρόνια.

Τα παραπάνω, μαζί με πρακτικά παραδείγματα και συχνές απορίες επιχειρηματιών, συζητάμε με τον Γιώργο Κεφαλά στο τέταρτο επεισόδιο του Case Closed, με τίτλο «Όσα πρέπει να γνωρίζεις για την πτώχευση μιας εταιρείας».

* Ο Γιώργος Ψαράκης, ΜΔΕ, LL.M. (LSE), PgCert, είναι δικηγόρος Αθηνών, εταίρος στη δικηγορική εταιρεία «ΨΑΡΑΚΗΣ & ΚΕΦΑΛΑΣ» (www.psarakislegal.com).