Εταιρικές αντιδικίες: Οταν ο αντίδικός σου είναι ο συνέταιρός σου

Οι εταιρικές αντιδικίες είναι, μαζί με τα διαζύγια, από τις σκληρότερες και πιο μακροχρόνιες αντιδικίες που μπορεί να συναντήσει κανείς. Ειδικά στην Ελλάδα όπου το μεγαλύτερο μέρος των επιχειρήσεων είναι οικογενειακού χαρακτήρα. Το «playbook», εξάλλου, του μετόχου πλειοψηφίας είναι λίγο-πολύ γνωστό:

1. Asset/cash flow Tunneling: βασικός μέτοχος και μέλος Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) καταρτίζει σε βάρος της Α.Ε. συμβάσεις με εταιρείες δικών του συμφερόντων, μεταφέροντας κατ’ αυτόν τον τρόπο εταιρικό πλούτο στον εαυτό του (π.χ. πώληση περιουσιακών στοιχείων σε χαμηλότερη της αγοραίας τιμή, μίσθωση ακινήτων της Α.Ε. σε εταιρείες συμφερόντων του με ευνοϊκούς όρους, αγορά από την Α.Ε. περιουσιακών στοιχείων εταιρειών συμφερόντων του σε υψηλότερες της αγοραίας τιμές κοκ).

2. Loan Tunneling: βασικός μέτοχος και μέλος Δ.Σ. αντιμετωπίζει το εταιρικό ταμείο ως δικό του, μεταφέροντας χρηματικά διαθέσιμα στον εαυτό του, χαρακτηρίζοντας ενίοτε τις εν λόγω κινήσεις ως ταμειακές διευκολύνσεις ή άτοκα δάνεια.

3. Equity tunneling: μέτοχος πλειοψηφίας ψηφίζει στη Γ.Σ. περί αύξησης του Μετοχικού Κεφαλαίου της Α.Ε. ενώ οι λοιποί μέτοχοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να συμμετέχουν, με αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού τους. 

4. Μέτοχος πλειοψηφίας συμμετέχοντας στη Γενική Συνέλευση λαμβάνει αποφάσεις περί υψηλών και δυσανάλογων αμοιβών μελών Δ.Σ. συνδεδεμένων με αυτόν (ή του εαυτού του εφόσον είναι και μέλος Δ.Σ.), «αμοιβοποιώντας» κατ’ αυτόν τον τρόπο τα κέρδη της Α.Ε., ώστε να μείνουν ελάχιστα ποσά για διανομή σε λοιπούς μετόχους (οι αμοιβές μελών Δ.Σ. κατ’ αυτόν τον τρόπο βαρύνουν τα έξοδα διοικητικής λειτουργίας της Α.Ε. και εκπίπτουν από τα ακαθάριστα έσοδά της).

5. Μέτοχος πλειοψηφίας ψηφίζει στη Γενική Συνέλευση περί μη διανομής μερίσματος ή περί διανομής μερίσματος μόνο του 10% των κερδών (αφαιρουμένου τακτικού αποθεματικού κοκ) και μεταφοράς των λοιπών κερδών «εις νέον» (αυξάνοντας άρα την καθαρή θέση της εταιρείας). Η περίπτωση αυτή, αν και αυξάνει την αγοραία αξία των μετοχών, θίγει υπό περιπτώσεις τα δικαιώματα της μειοψηφίας, καθότι η τελευταία σε μη εισηγμένες εταιρείες δεν μπορεί να εξέλθει ευχερώς ρευστοποιώντας τους τίτλους της. Με άλλα λόγια, ακόμα και να σωρεύονται κέρδη σε μια Α.Ε. και άρα να αυξάνεται η καθαρή της θέση και η πραγματική αξία των τίτλων των μετόχων μειοψηφίας, οι τελευταίοι δεν έχουν, τις περισσότερες φορές, «αγορά» για να απευθυνθούν.

6. Μέτοχος πλειοψηφίας της Α.Ε. δραστηριοποιείται και μέσω άλλης εταιρείας αποσπώντας πελάτες και έσοδα από την Α.Ε. σε βάρος των λοιπών μετόχων. 

Το ερώτημα δεν είναι αν ο νόμος δίνει όπλα στη μειοψηφία· γιατί δίνει και αρκετά μάλιστα. Είναι αν θα χρησιμοποιηθούν εγκαίρως και με το σωστό τρόπο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα equity tunneling αποτελεί η περίπτωση της εταιρείας Elbisco, που υποχρεώθηκε με απόφαση του Εφετείου Αθηνών σε αποζημίωση περίπου 36,7 εκατ. Ευρώ (πλέον τόκων από το 2006), σε αντιδικία που είχε ξεκινήσει με αγωγή του 2006: το ποσοστό της μειοψηφίας στην Elite/Elbisco απομειώθηκε, μέσω διαδοχικών αυξήσεων κεφαλαίου και εταιρικών μετασχηματισμών, από 29,17% σε 0,139%. Εντός του έτους, μάλιστα, η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου απέρριψε έναν εκ των βασικών λόγων αναίρεσης της εταιρείας και η υπόθεση έχει πλέον αναπεμφθεί στο Α3 Πολιτικό Τμήμα του Αρείου Πάγου για την εξέταση των λοιπών λόγων. Είκοσι χρόνια δικαστικού αγώνα για την αποκατάσταση της ζημίας.

Η σύγκρουση, εξάλλου, δεν παραμένει ενίοτε μόνο εσωτερική υπόθεση των μετόχων. Στην περίπτωση της Creta Farms λ.χ., το 2019 η ρήξη των δύο αδελφών οδήγησε σε δύο αντικρουόμενες Γενικές Συνελεύσεις και δύο διοικητικά συμβούλια, με το Γ.Ε.ΜΗ. να αδυνατεί να προχωρήσει σε καταχώριση. Τον έλεγχο τον πήραν τελικά οι πιστώτριες τράπεζες, με αίτηση διορισμού προσωρινής διοίκησης.

Ενίοτε πάντως, το τέλος μιας εταιρικής αντιδικίας δεν έρχεται με την αμετάκλητη δικαστική απόφαση αλλά με την έξοδο ενός εκ των εταίρων/μετόχων μέσω εξαγοράς του ποσοστού του. Στην Ελλάκτωρ λ.χ., η αντιπαράθεση Reggeborgh – Greenhill το 2021 κινήθηκε γύρω από τις αυξήσεις κεφαλαίου, τα ποσοστά που εξασφάλιζαν δικαίωμα βέτο και, όπως προέκυψε από τα δημοσιευμένα στοιχεία, τη συμμετοχή στη Γ.Σ. ενόψει του ενεχύρου των μετοχών· τα ασφαλιστικά μέτρα απορρίφθηκαν αλλά η διαφορά έκλεισε τελικά με εξαγορά του πακέτου της μειοψηφίας. Αντίστοιχα, στην Κλουκίνας–Λάππας Α.Ε. η αμφισβήτηση της εμπορικής σκοπιμότητας της εκμίσθωσης του καταστήματος της Ερμού οδήγησε σε δικαστικά διαταχθέντα έκτακτο έλεγχο από ορκωτό ελεγκτή, ο οποίος ουδέποτε διενεργήθηκε, καθώς προηγήθηκε η μεταβίβαση των μετοχών από τον μέτοχο που είχε υποβάλει την αίτηση.

Τα εργαλεία, επομένως, υπάρχουν: δικαίωμα πληροφόρησης, έκτακτος έλεγχος μικρής και μεγάλης μειοψηφίας, εταιρική αγωγή και διορισμός ειδικού εκπροσώπου, ακύρωση (καταχρηστικής κτλ) απόφασης Γ.Σ., διορισμός προσωρινής διοίκησης λόγω σύγκρουσης συμφερόντων, παράλληλα δε και η χρήση της ποινικής οδού σε πολλές περιπτώσεις (υποβολή μηνύσεων για απιστία, υπεξαίρεση κοκ). Λειτουργούν, ωστόσο, κυρίως ως μέσο άσκησης πίεσης.

Εξάλλου, μεμονωμένες ενέργειες χωρίς τη σωστή στρατηγική δεν θα οδηγήσουν κάπου. Λ.χ. μια μεμονωμένη αγωγή ακύρωσης απόφασης Γ.Σ. λ.χ., που θα τελεσιδικήσει σε 3-5 χρόνια, θα οδηγήσει κατά κανόνα σε πύρρειο νίκη: στο μεταξύ ο μέτοχος πλειοψηφίας έχει όλο τον χρόνο να προχωρήσει στα επόμενα βήματα του “playbook”. Και φυσικά, η ορθότερη τακτική παραμένει η πρόληψη· ένα καταστατικό και ένα Shareholder Agreement που να προβλέπουν τον τρόπο διαχείρισης της κρίσης πριν αυτή εκδηλωθεί.

Τα παραπάνω, και άλλα πολλά, αναλύουμε διεξοδικά στο τρίτο επεισόδιο του Case Closed μαζί με τον Γιώργο Κεφαλά.

 

* Ο Γιώργος Ψαράκης, ΜΔΕ, LL.M. (LSE), PgCert, είναι δικηγόρος Αθηνών, εταίρος στη δικηγορική εταιρεία «ΨΑΡΑΚΗΣ & ΚΕΦΑΛΑΣ» (www.psarakislegal.com).