Μία από τις πλέον ουσιώδεις –και ταυτόχρονα λιγότερο προβεβλημένες– μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε ο Ν. 5259/2025 στο ελληνικό πτωχευτικό δίκαιο είναι η προσθήκη του άρθρου 198Α στον Ν. 4738/2020 (Πτωχευτικός Κώδικας), μέσω του άρθρου 178 του νέου νόμου. Η νέα αυτή διάταξη καθιερώνει για πρώτη φορά ένα ενιαίο και σαφές καθεστώς αναστολής αλλά και οριστικής εξάλειψης του αξιοποίνου για συγκεκριμένα ποινικά αδικήματα που συνδέονται με οφειλές προς το Δημόσιο και τους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης, σε περίπτωση πτώχευσης του οφειλέτη.

Η ρύθμιση αφορά κατεξοχήν τα αδικήματα της μη καταβολής βεβαιωμένων χρεών προς το Δημόσιο του άρθρου 25 του Ν. 1882/1990 και της μη απόδοσης ή καταβολής ασφαλιστικών εισφορών των παρ. 1, 2 και 7 του άρθρου 1 του α.ν. 86/1967, τα οποία μέχρι σήμερα αποτελούσαν μία από τις συχνότερες πηγές ποινικής έκθεσης για διαχειριστές και νόμιμους εκπροσώπους επιχειρήσεων.

1

Η αυτοδίκαιη αναστολή της ποινικής δίωξης

Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 198Α Ν. 4738/2020, από τη δημοσίευση της απόφασης που κηρύσσει την πτώχευση του οφειλέτη ή διατάσσει την καταχώρισή του στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας (ΗΜΦ), η ποινική δίωξη για τα ανωτέρω αδικήματα αναστέλλεται αυτοδικαίως, ενώ παράλληλα αναβάλλεται και η εκτέλεση τυχόν ήδη επιβληθείσας ποινής.

Πρόκειται για αναστολή ex lege, η οποία δεν εξαρτάται από καμία δικαστική κρίση ή στάθμιση, αλλά επέρχεται αυτομάτως με μόνο γεγονός την κήρυξη της πτώχευσης ή την καταχώριση στο ΗΜΦ.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η πρόβλεψη της παρ. 2 του ίδιου άρθρου, σύμφωνα με την οποία, αν η πτώχευση ή η καταχώριση στο ΗΜΦ λάβει χώρα πριν από την παρέλευση των προθεσμιών υποβολής της μηνυτήριας αναφοράς, τότε δεν υποβάλλεται καν αίτηση για άσκηση ποινικής δίωξης προς τον Εισαγγελέα Πρωτοδικών. Με άλλα λόγια, η ποινική διαδικασία δεν ξεκινά ποτέ.

Από την αναστολή στην οριστική εξάλειψη του αξιοποίνου

Το καίριο όμως στοιχείο της νέας ρύθμισης βρίσκεται στην παρ. 3 του άρθρου 198Α, όπου προβλέπεται ότι, σε περίπτωση που ο οφειλέτης λάβει απαλλαγή από τα χρέη του κατά τα άρθρα 192 και 195 Πτωχευτικού Κώδικα και παρέλθει άπρακτη η προθεσμία ανάκλησης της απαλλαγής ή απορριφθεί σχετική αίτηση, τότε το αξιόποινο για τα ανωτέρω αδικήματα εξαλείφεται οριστικά και διακόπτεται ακόμη και η εκτέλεση ποινής που τυχόν είχε ήδη αρχίσει.

Η ποινική αυτή προστασία δεν είναι απεριόριστη, με σαφείς εξαιρέσεις για τις οφειλές που δεν υπόκεινται σε απαλλαγή κατά το άρθρο 194 Πτωχευτικού Κώδικα καθώς και περιπτώσεις μερικής απαλλαγής, εφόσον τα μη απαλλαγέντα ποσά υπερβαίνουν τα όρια ποινικής ευθύνης.

Επιπλέον, κατά την παρ. 4 του άρθρου 198Α, όσο διαρκεί η αναστολή της δίωξης, αναστέλλεται και η παραγραφή των αδικημάτων, κατά παρέκκλιση του άρθρου 113 ΠΚ, ώστε το Δημόσιο να διατηρεί τη δυνατότητα επανενεργοποίησης της ποινικής διαδικασίας σε περίπτωση ανάκλησης της απαλλαγής.

Πρακτική εφαρμογή

Έστω διαχειριστής ΙΚΕ με:

  • 180.000 ευρώ οφειλή προς ΑΑΔΕ,
  • 95.000 ευρώ οφειλή προς ΕΦΚΑ,
    και ήδη σχηματισμένη δικογραφία για μη καταβολή χρεών.

Αν η εταιρεία κηρυχθεί σε πτώχευση, καταχωριστεί στο ΗΜΦ και, μετά την παρέλευση 24 ή 36 μηνών, χορηγηθεί απαλλαγή χωρίς ανάκληση, τότε η ποινική δίωξη παύει οριστικά και το αξιόποινο εξαλείφεται. 

Όπως αναφέρει η Δικηγόρος Μαρία Μοσχοπούλου, ιδιοκτήτρια του δικηγορικού γραφείου MMLegal, εξειδικευμένη σε θέματα κόκκινων δανείων και πτωχεύσεων: 

“Η εισαγωγή του άρθρου 198Α στον Πτωχευτικό Κώδικα αποτελεί, κατά την άποψή μου, μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις του Έλληνα νομοθέτη στο πεδίο της αφερεγγυότητας. Η πτώχευση δεν αντιμετωπίζεται μόνον ως μηχανισμός αντιμετώπισης του οικονομικού αδιεξόδου αλλά ως θεσμικό εργαλείο πραγματικής επανεκκίνησης. 

Στην πράξη, βλέπουμε καθημερινά επιχειρηματίες και διαχειριστές εταιρειών που δεν έχουν λειτουργήσει δολίως, αλλά εγκλωβίστηκαν σε μία αντικειμενική οικονομική αδυναμία, να οδηγούνται σε πολυετείς ποινικές περιπέτειες για οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία. 

Η νέα ρύθμιση αποκαθιστά μία θεμελιώδη ισορροπία: διαχωρίζει την επιχειρηματική αποτυχία από την ποινική απαξία και δίνει πράγματι τη δυνατότητα στον οφειλέτη, εφόσον κηρυχθεί επιτυχώς στην πτώχευση, να ξεκινήσει από την αρχή”.