Μπορεί ένα ελικόπτερο να προσγειωθεί σε παραλία; Το παραθυράκι του νόμου & τι λέει ακριβώς μετά τα περιστατικά σε Σπέτσες και Μήλο

Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, το να προσγειωθεί ένα ιδιωτικό ελικόπτερο εκτός ελικοδρομίου δεν είναι από μόνο του παράνομο.

Η εικόνα ενός ιδιωτικού ελικοπτέρου να κατεβαίνει σε παραλία γεμάτη λουόμενους μοιάζει εκ πρώτης όψεως να μην αφήνει πολλά περιθώρια συζήτησης για το αν είναι νόμιμη ή παράνομη. Κι όμως, η προσγείωση του ελικοπτέρου του εφοπλιστή σε παραλία των Σπετσών, όπου ο χειριστής υποστήριξε ότι επέλεξε τη συγκεκριμένη τοποθεσία για λόγους ασφαλείας, αποδεικνύει ότι το ισχύον πλαίσιο είναι πολύ πιο σύνθετο από όσο θα περίμενε κανείς.

Ο γενικός κανόνας είναι ότι η προσγείωση ελικοπτέρου εκτός αδειοδοτημένου ελικοδρομίου επιτρέπεται καταρχήν στην Ελλάδα, αλλά υπό αυστηρές προϋποθέσεις ασφαλείας. Ο χειριστής αναλαμβάνει την ευθύνη να κρίνει την καταλληλότητα του χώρου, οφείλει να προστατεύει ανθρώπους και περιουσίες, να διατηρεί απόσταση ασφαλείας, να λαμβάνει υπόψη ακόμη και τον κίνδυνο εκτίναξης άμμου και απαγορεύεται να χρησιμοποιήσει ως πεδίο προσγείωσης περιοχή που υπάγεται σε περιβαλλοντική ή άλλη προστασία.

Αυτό σημαίνει ότι η προσγείωση ενός ελικοπτέρου σε μια παραλία δεν είναι αυτομάτως παράνομη μόνο και μόνο επειδή η παραλία δεν είναι αδειοδοτημένο ελικοδρόμιο. Το ερώτημα, λοιπόν, σε κάθε περίπτωση είναι διαφορετικό: Μπορούσε η συγκεκριμένη παραλία, τη συγκεκριμένη ώρα και υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες, με λουόμενους στην περιοχή, να θεωρηθεί ασφαλές και νόμιμο πεδίο προσγείωσης;

Αντίστοιχο ερώτημα είχε ανακύψει προφανώς και για την άλλη προσγείωση ελικοπτέρου στο Σαρακήνικο της Μήλου, αν και τα δύο περιστατικά διαφέρουν θεμελιωδως.

Δεν χρειάζεται πάντα ελικοδρόμιο: Το «πεδίο προσγείωσης»

Το νομικό πλαίσιο βρίσκεται στο π.δ. 19/2009 για την ίδρυση, κατασκευή, λειτουργία και εκμετάλλευση ελικοδρομίων.

Το προεδρικό διάταγμα προβλέπει ρητά ότι μπορεί ένα ελικόπτερο να προσγειωθεί και εκτός αδειοδοτημένου ελικοδρομίου, σε περιοχή κατάλληλη που χρησιμοποιείται εκτάκτως για την εξυπηρέτηση της πτήσης, το λεγόμενο πεδίο προσγείωσης.

Αυτό, βέβαια, δεν μεταφράζεται σε δικαίωμα του χειριστή να προσγειώνεται όπου επιθυμεί, καθώς επιτρέπεται η χρήση πεδίου προσγείωσης μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας και σύμφωνα με τους κανόνες εναέριας κυκλοφορίας. Παράλληλα, ισχύει ένα ολόκληρο πλέγμα προϋποθέσεων, με κοινό παρονομαστή την ασφάλεια της πτήσης και κυρίως των ανθρώπων που βρίσκονται στο έδαφος.

Ο πιλότος αποφασίζει πού θα κατέβει, αλλά παίρνει πάνω του και την ευθύνη

Σε αντίθεση με ένα αδειοδοτημένο ελικοδρόμιο, του οποίου η καταλληλότητα έχει ελεγχθεί εκ των προτέρων από τις αρμόδιες αρχές, στην περίπτωση του πεδίου προσγείωσης ο νόμος μεταφέρει ένα ιδιαίτερα μεγάλο βάρος στον ίδιο τον χειριστή.

Το άρθρο 12 του π.δ. 19/2009 ορίζει ότι ο χειριστής είναι υπεύθυνος για την πτητική λειτουργία του ελικοπτέρου στο πεδίο προσγείωσης και έχει την πλήρη ευθύνη για την καταλληλότητα του χώρου, την οποία καλείται να κρίνει ενώ βρίσκεται ακόμη στον αέρα.

Αυτό είναι πλήρως επεξηγηματικό όσων συνέβησαν στις Σπέτσες. Ακόμη και αν γίνει δεκτός ο ισχυρισμός ότι ο αρχικός χώρος προσγείωσης είχε καταστεί ακατάλληλος εξαιτίας κάποιου εμποδίου, αυτό δεν αρκεί για να καταστήσει αυτομάτως νόμιμη οποιαδήποτε εναλλακτική επιλογή.

Ο κυβερνήτης είχε δικαίωμα, υπό τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας, να αναζητήσει κατάλληλο πεδίο προσγείωσης. Ταυτόχρονα, όμως, είχε την ευθύνη να διαπιστώσει ότι το νέο σημείο πληρούσε αυτοτελώς όλες τις απαιτήσεις ασφαλείας.

Ο νόμος είναι μάλιστα εξαιρετικά συγκεκριμένος ως προς το τι πρέπει να ελέγξει. Μεταξύ άλλων, πρέπει να εξεταστούν οι διαστάσεις και η αντοχή του χώρου, η ύπαρξη και το ύψος εμποδίων κατά την προσέγγιση και την απογείωση, οι επιχειρησιακοί περιορισμοί του συγκεκριμένου ελικοπτέρου και η προστασία της ζωής και της περιουσίας στο έδαφος.

Υπό αυτό το πρίσμα, εγείρει μεγάλη συζήτηση όχι γιατί ο κυβερνήτης δεν προσγείωσε το ελικόπτερο στο αρχικό σημείο, αλλά γιατί, ανάμεσα στις διαθέσιμες εναλλακτικές, κρίθηκε κατάλληλο το συγκεκριμένο σημείο της Ζωγεριάς.

Η άμμος είναι το κλειδί της υπόθεσης

Υπάρχει μία πρόβλεψη του π.δ. 19/2009 που, διαβάζοντάς την μετά το περιστατικό των Σπετσών, μοιάζει σχεδόν να περιγράφει ακριβώς τον κίνδυνο που καταγγέλθηκε από τους λουόμενους.

Κατά την αξιολόγηση του πεδίου προσγείωσης, ο χειριστής πρέπει να λαμβάνει υπόψη την καθαρότητα της περιοχής, ώστε να αποτρέπεται η εκτίναξη σκόνης, άμμου ή άλλων χαλαρών υλικών.

Δεν πρόκειται για μια δευτερεύουσα τεχνική λεπτομέρεια. Οι στροβιλισμοί που προκαλούνται από ένα ελικόπτερο κατά την προσγείωση μπορούν να μετατρέψουν χαλαρά αντικείμενα και υλικά σε σοβαρό κίνδυνο για όσους βρίσκονται κοντά.

Και στις Σπέτσες, οι καταγγελίες που προκάλεσαν την παρέμβαση των αρχών αφορούσαν ακριβώς την άμμο που σηκώθηκε κατά την προσγείωση, ενώ τηλεοπτικό υλικό κατέγραψε πυκνό σύννεφο σκόνης κατά την κάθοδο του ελικοπτέρου.

Ακόμη σημαντικότερη είναι η αμέσως επόμενη απαίτηση του νόμου. Ο χειριστής οφείλει να έχει λάβει πρόνοια για την προστασία της ζωής, της περιουσίας και γενικότερα της ανθρώπινης δραστηριότητας στο έδαφος, ενώ κατά την προσέγγιση, την προσγείωση, την απογείωση και τους σχετικούς ελιγμούς το ελικόπτερο πρέπει να κινείται σε απόσταση ασφαλείας από ανθρώπους, ζώα, κτίρια και οχήματα.

Επομένως, άλλο είναι ένα απομονωμένο και καθαρό τμήμα γης και άλλο μια παραλία τον Αύγουστο στην οποία βρίσκονται λουόμενοι. Η ίδια γεωγραφική θέση αξιολογείται προφανώς διαφορετικά στις έξι το πρωί χωρίς κανέναν άνθρωπο και διαφορετικά στις τρεις το μεσημέρι με κόσμο στην περιοχή.

Η νομιμότητα, δηλαδή, δεν κρίνεται μόνο από το πού προσγειώθηκε το ελικόπτερο, αλλά και από το πότε, πώς και υπό ποιες πραγματικές συνθήκες πραγματοποιήθηκε η προσγείωση.

Η παραλία δεν είναι ιδιωτικό οικόπεδο

Στην εξίσωση προστίθεται και ένα δεύτερο πλέγμα κανόνων, το οποίο δεν προέρχεται από το αεροπορικό δίκαιο, αλλά από τη νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία.

Ο ν. 5092/2024 προβλέπει ότι ο αιγιαλός και η παραλία ανήκουν στη δημόσια κτήση και αποτελούν κοινόχρηστα πράγματα. Κύριος προορισμός τους είναι η ελεύθερη και ακώλυτη πρόσβαση του κοινού και η επικοινωνία της ξηράς με τη θάλασσα.

Επομένως, η παραλία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν ένα οποιοδήποτε ελεύθερο ιδιωτικό οικόπεδο. Όταν το ίδιο το π.δ. 19/2009 κάνει σαφή διάκριση για τους ιδιωτικούς χώρους, προβλέποντας ότι ο χειριστής πρέπει να εξασφαλίζει ότι ο ιδιοκτήτης δεν αντιτίθεται στην προσγείωση, είναι εύλογο να συνάγουμε το συμπέρασμα ότι για τα κοινόχρηστα πράγματα που ανήκουν σε όλους το πλαίσιο είναι ακόμη αυστηρότερο ως προς την έννοια της συναίνεσης για προσγείωση.

Σπέτσες και Σαρακήνικο: Ίδιες εικόνες, διαφορετικό νομικό πρόβλημα

Το περιστατικό των Σπετσών ήρθε λίγες ημέρες μετά την έντονη συζήτηση που προκάλεσε η προσγείωση ιδιωτικού ελικοπτέρου στο Σαρακήνικο της Μήλου στις 7 Αυγούστου. Ωστόσο, η διαφοροποίηση είναι τεράστια.

Στις Σπέτσες, το ερώτημα ήταν αν πληρούνταν οι προϋποθέσεις ασφαλείας για την προσγείωση του ελικοπτέρου στη συγκεκριμένη παραλία. Στο Σαρακήνικο η απαγόρευση είναι πολύ λιγότερο σχετική.

Το προεδρικό διάταγμα είναι κατηγορηματικό ότι δεν επιτρέπεται η λειτουργία πεδίου προσγείωσης σε περιοχές που υπόκεινται σε «περιβαλλοντική ή άλλη προστασία», οπότε όταν μιλάμε για ιδιαίτερο γεώτοπο της Μήλου τα πράγματα είναι πολύ πιο ξεκάθαρα, ακόμη και αν το συγκεκριμένο μέρος δεν βρίσκεται εντός περιοχής Natura 2000.

Ποιος ευθύνεται τελικά: Ο επιβάτης, ο πιλότος ή η εταιρεία;

Το περιστατικό των Σπετσών πήρε μεγάλη δημοσιότητα και λόγω της ταυτότητας ενός από τους επιβαίνοντες, ο οποίος προέρχεται από τον εφοπλιστικό χώρο. Από νομική άποψη, όμως, η ιδιότητα του επιβάτη δεν αρκεί για να του αποδοθεί η ευθύνη για την επιλογή του πεδίου προσγείωσης.

Το νομικό πλαίσιο είναι σαφές ως προς τα πρόσωπα που φέρουν το βάρος συμμόρφωσης με τους κανόνες. Στις προσγειώσεις και απογειώσεις από πεδία προσγείωσης, ο χειριστής και ο εκμεταλλευόμενος το ελικόπτερο είναι αλληλεγγύως υπεύθυνοι για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

Επομένως, το γεγονός ότι ένας επιχειρηματίας ναυλώνει ή επιβαίνει σε ένα ελικόπτερο δεν σημαίνει ότι αποφασίζει ο ίδιος πού και πώς θα προσγειωθεί ούτε ότι φέρει την ευθύνη για τυχόν ζημίες και κυρώσεις που θα υπάρξουν.