Χαρούμενα νέα από τις εαρινές συνόδους του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας: το κράτος επιτρέπεται να υπάρχει.

Όχι μόνο ως γραφειοκρατικό σκηνικό για τη διεκπεραίωση αιτήσεων επιδότησης, αλλά ως ενεργός παράγοντας οικονομικής πολιτικής. Αυτό, βεβαίως, δεν είναι νέο. Είναι απλώς νέο για εκείνους που πέρασαν τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες λέγοντάς μας το αντίθετο.

Ο John Maynard Keynes πέθανε το 1946. Οι ιδέες του επιβίωσαν — άλλοτε στα πανεπιστήμια, άλλοτε στις κυβερνήσεις που δεν είχαν την πολυτέλεια να τις αγνοήσουν, και πάντοτε στην πραγματικότητα, που δεν ρωτά κανέναν πριν επιβληθεί. Τώρα και στα επίσημα κείμενα της Παγκόσμιας Τράπεζας, της οποίας ο επικεφαλής οικονομολόγος παραδέχεται ότι οι παλιές συνταγές «έχουν χάσει τη χρησιμότητά τους».

Ποιες συνταγές; Εκείνες που για τριάντα χρόνια επέβαλλαν στις αναπτυσσόμενες χώρες ιδιωτικοποίηση, απελευθέρωση, λιτότητα — η τριάδα του Washington Consensus — με τη σεμνότητα εκείνου που ξέρει ότι κρατά τα κλειδιά του ταμείου. Χώρες που τόλμησαν να αμφισβητήσουν τη συνταγή κατηγορήθηκαν για λαϊκισμό. Χώρες που την εφάρμοσαν πιστά έμαθαν, με τον σκληρό τρόπο, ότι η αγορά δεν αντιμετωπίζει την ξηρασία, δεν χτίζει γέφυρες σε περιοχές που δεν αποδίδουν κέρδος και δεν εμβολιάζει χωρίς επαρκή ενεργό ζήτηση.

Η Παγκόσμια Τράπεζα μιλά τώρα για «αποστολές». Mission 300 για την ηλεκτροδότηση της Αφρικής. Water Forward για το νερό. Η γλώσσα είναι φιλόδοξη, σχεδόν εμπνευσμένη. Θα ήταν περισσότερο εμπνευσμένη αν αυτές οι αποστολές δεν θύμιζαν λίγο τη λογική που, όταν την εφάρμοζαν άλλοι πριν από δεκαετίες, την αποκαλούσαν «παρέμβαση στην αγορά».

Βεβαίως, η μετάνοια είναι αρετή. Και υπάρχει κάτι αναζωογονητικό στο να βλέπεις θεσμούς που επί δεκαετίες δίδασκαν ότι το κράτος είναι πρόβλημα να ανακαλύπτουν ότι, ίσως, είναι και μέρος της λύσης. Το πρόβλημα δεν είναι η στροφή. Είναι ότι παρουσιάζεται ως καινοτομία, όχι ως διόρθωση σφάλματος.

Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι ακόμα και η νέα προσέγγιση αντιμετωπίζει το κράτος ως εργαλείο επισκευής αποτυχιών, όχι ως φορέα κοινωνικής επιλογής. Η ερώτηση δεν είναι μόνο «πότε επεμβαίνει το κράτος» αλλά «για ποιον και με ποιο σκοπό». Αυτή η ερώτηση δεν απαντάται με τεχνοκρατικές «αποστολές». Απαντάται στην πολιτική — που είναι, φαίνεται, ο χώρος που ο κόσμος εξακολουθεί να θεωρεί ενοχλητικά απρόβλεπτο.

Ο Κέινς, λοιπόν, επέστρεψε. Φορά κουστούμι Παγκόσμιας Τράπεζας και μιλά τη γλώσσα των «αποστολών» και των «επιδόσεων». Λίγο έχει αλλάξει από την εποχή που έγραφε για την «ευθανασία του ραντιέρη». Αλλά, όπως του αποδίδεται — γιατί ούτε οι παρεξηγήσεις δεν ξεφεύγουν από τους νόμους της αγοράς — «όταν αλλάζουν τα γεγονότα, αλλάζω γνώμη. Εσείς τι κάνετε;»

Διαβάστε επίσης

Οι άνδρες, το wellness και η μεγάλη τέχνη του να αργείς