Η επιλογή της κυβέρνησης ως προς τα μέτρα ανακούφισης από τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν είναι σαφής: επέλεξε τον πιο συντηρητικό δρόμο δημοσιονομικά και τον πιο επικίνδυνο πολιτικά.

Η δομή των μέτρων (επιδοματική στην ουσία), η διάχυσή τους (περιορισμένη, με εισοδηματικά κριτήρια) και η διάρκειά τους (δίμηνη) οδηγούν σε τρία συμπεράσματα: πρώτο, ότι η κυβέρνηση ήδη ανησυχεί για την πορεία της οικονομίας με βάση τα μέχρι σήμερα γεγονότα. Δεύτερο, φοβάται πως θα υπάρξουν χειρότερες εξελίξεις σε βάθος χρόνου και, τρίτο, δεν υπολογίζει σε αυτό το στάδιο το πολιτικό κόστος.

Είναι, επίσης, σαφές ότι ο πολίτης θα προτιμούσε να δει την επίπτωση των μέτρων απευθείας στην τσέπη του και γι’ αυτό η πρόταση που προβάλλει η αντιπολίτευση για προσωρινή μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης ή του ΦΠΑ βρίσκει απήχηση. Είναι απλή, κατανοητή και άμεση.  Το επιχείρημα του κυβερνητικού εκπροσώπου, Παύλου Μαρινάκη, με τις συγκριτικές τιμές («αν κάναμε αυτό θα ήταν τόσο το όφελος, ενώ με τον δικό μας συγκεκριμένο είναι τόσο μεγαλύτερο»), όσο κι αν είναι θεωρητικά ορθό, δεν γίνεται κατανοητό από σημαντική μερίδα των πολιτών — ο πολίτης θέλει απλές και κατανοητές λύσεις.

Στον δημόσιο λόγο της, η κυβερνητική ανησυχία επικεντρώνεται στο δημοσιονομικό πρόβλημα. Στην πράξη, όμως, πέρα από αυτό, η κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να προβληματίζεται και για την εξωτερική θέση της χώρας — δηλαδή για το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και την καθαρή επενδυτική θέση μας, δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στα περιουσιακά στοιχεία που έχουν οι Έλληνες κάτοικοι στο εξωτερικό και στις υποχρεώσεις της χώρας προς το εξωτερικό. Όταν αυτή είναι αρνητική, σημαίνει ότι οι ξένοι έχουν στην Ελλάδα περισσότερες απαιτήσεις και τοποθετήσεις από όσες έχουν οι Έλληνες στο εξωτερικό. Δηλαδή, η χώρα είναι καθαρός οφειλέτης έναντι του εξωτερικού.

Η χώρα μας έχει μόνιμα αρνητική θέση, της τάξης των 330-340 δισ. ευρώ, σε όλη την περίοδο μετά την πανδημία, και η τάση είναι ανοδική. Χρηματοδοτούμαστε, δηλαδή, σταθερά από αποταμιεύσεις του εξωτερικού, ενώ, παράλληλα, μέρος του εισοδήματος που παράγεται στο εσωτερικό φεύγει προς τα έξω ως τόκοι, μερίσματα και κέρδη. Το 2025 η αρνητική θέση έφτασε τα 338 δισ. ευρώ, με συνολικό ακαθάριστο χρέος της χώρας στα 584 δισ. (3ο τρίμηνο 2025) και χρέος Γενικής Κυβέρνησης — αυτό δηλαδή που πρέπει να εξυπηρετείται — στα 285 δισ.

Αυτή την εικόνα της εξάρτησης από το εξωτερικό συμπληρώνει έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών που έφτασε το 7,3% του ΑΕΠ το 2024 και συγκρατήθηκε στο 5,8% του ΑΕΠ το 2025. Αν δεν ήταν η δημοσιονομική πολιτική σφιχτή, αν δεν υπήρχε το ταμείο των περίπου 35 δισ. και αν δεν είχε ακολουθηθεί μία διορατική πολιτική διαχείρισης του εξωτερικού χρέους — δηλαδή των 285 δισ., που ορθότατα περιλαμβάνει τις προπληρωμές ακριβών δανείων — το έλλειμμα του 2024 θα είχε χτυπήσει καμπανάκι στο ΔΝΤ και στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.

Η κυβέρνηση φαίνεται πως είναι διατεθειμένη να πληρώσει σήμερα το πολιτικό κόστος των μέτρων που έλαβε — και θα της κοστίσουν, όσο κι αν προσπαθεί να προβάλει άλλη εικόνα — προκειμένου να προφυλάξει τη χώρα από μία πολύ πιο επικίνδυνη περιπέτεια, αν η κρίση του πολέμου συνεχιστεί. Λαμβάνοντας υπόψη τη σχεδόν απόλυτη αβεβαιότητα που δημιουργεί ο Τραμπ, την εμμονή των μουλάδων να καταστρέψουν τα πάντα προκειμένου να υπερασπιστούν το θεοκρατικό καθεστώς τους και την αδυναμία της Ευρώπης να παρέμβει, η εξαιρετικά συντηρητική θέση της κυβέρνησης και εξηγείται και δικαιολογείται.

Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε τις δημοσκοπήσεις που θα ακολουθήσουν –αλλά και τις αντιδράσεις συγκεκριμένα του Αντώνη Σαμαρά και του Αλέξη Τσίπρα. Ο πρώτος διότι θα αντιμετωπίζει δίλημμα, ο δεύτερος διότι θα έχει την έφεση της υπερβολής.  Ως έναν βαθμό, οι εξελίξεις θα κρίνουν την πολιτική ωριμότητα της κοινωνίας μας — αν και, όταν η τσέπη πονά, η ωριμότητα περνά σε δευτερεύουσα θέση. Είναι βέβαιο ότι σύσσωμη η αντιπολίτευση –με πρώτο και καλύτερο το Νίκο Ανδρουλάκη που θα εκμεταλλευτεί το θέμα και καθαρά κομματικά λόγω συνεδρίου—θα επιτίθεται στην κυβέρνηση. Η ουσιαστική επιλογή είναι από την μία μεριά η εικόνα που θα προβάλει η αντιπολίτευση (υποκλοπές-ΟΠΕΚΕΠΕ-Τέμπη) και από την άλλη μία κυβέρνηση που δείχνει να σκέφτεται εθνικά και πάντως γνωρίζει πω να διαχειρίζεται τις κρίσεις.

Διαβάστε επίσης

Ο Τραμπ, οι «κατσαρίδες» και το Τρίγωνο των Βερμούδων