Ο κύβος ερρίφθη. Η απόφαση του Τραμπ να επιβάλει το τέλος του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας αγνοώντας την Ευρώπη φαίνεται πως αποτέλεσε «το άχυρο που λύγισε την πλάτη της καμήλας». Η Ευρώπη επιδιώκει πλέον την αύξηση των αμυντικών δαπανών της σε επίπεδα που πριν από μόλις δύο (2) χρόνια θα θεωρούνταν ως μη ρεαλιστικά.

Η εικόνα δεν είναι απόλυτα σαφής, αλλά η τάση είναι. Ήδη, το πρόγραμμα SAFE προβλέπει πρόσθετη δαπάνη 150 δισ. ευρώ σε βάθος πενταετίας. Δεν υπάρχει στέλεχος στις Βρυξέλλες που να θεωρεί πως αυτό δεν είναι παρά η ελάχιστη βάση εκκίνησης. Το επικρατέστερο σενάριο βλέπει την κινητοποίηση κοινοτικών πόρων της τάξης των 250-350 δισ. ευρώ με την συμμετοχή περίπου είκοσι κρατών σε διάφορα κοινά σχήματα. Οι εκτιμήσεις δεν σταματούν εδώ, όμως. Μία πιο επιθετική πολιτική, που είναι και ταυτόχρονα πιο ρεαλιστική με αναφορά στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, συνεπάγεται την κινητοποίηση πρόσθετων πόρων της τάξης των 500 – 800 δισ. ευρώ.

Στους κοινοτικούς πόρους θα πρέπει να προσθέσουμε τους εθνικούς. Σήμερα ανέρχονται σε περίπου 345 δισ. ευρώ. Μόνο στο 2025 θα αυξηθούν στα 380 δισ. ευρώ. Σε βάθος πενταετίας η ελάχιστη αύξηση είναι της τάξης των 150-200 δισ., η σήμερα επικρατέστερη προβλέπει αύξηση κατά 350-400 δισ. και η (κατά τους ρεαλιστές ορθή) φτάνει τα 700 – 900 δισ.

Συνδυάζοντας τις δύο πηγές, η απόλυτα ελάχιστη δαπάνη στην επόμενη πενταετία θα είναι της τάξης των 2,1 τρις. ευρώ, η σχεδόν βέβαια φτάνει τα 2,6-2,6 τρις. και η πιθανή είναι ύψους 3,1-3,8 τρις. ευρώ. Στις Βρυξέλλες, η ελάχιστη βάση έχει ήδη χαρακτηριστεί ως το σενάριο της αδράνειας—διότι δεν αλλάζει την αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής άμυνας, δεν παράγεται στρατηγικό βάθος. Αποτελεί, δηλαδή, απλά ένα πρώτο βήμα, την προθάλαμο εισόδου σε μία νέα εποχή όπου η πολεμική βιομηχανία θα αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης. Οι σκληρά ρεαλιστές θα έλεγαν πως έτσι κι αλλιώς η Ευρώπη ουσιαστικά δεν διαθέτει εναλλακτικές λύσεις—αν θέλει να πετύχει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Η ιστορία έχει δείξει ότι η ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας συνεισφέρει στην τεχνολογική καινοτομία, στην μεταφορά τεχνογνωσίας, στην βελτίωση της ποιότητας των ανθρώπινων πόρων. Δημιουργεί συνέργειες –ιδιαίτερα σε κλάδους όπως η μεταλλουργία, η ηλεκτρονική, η πληροφορική, η εξόρυξη, οι κατασκευές — και νέες θέσεις εργασίας. Μπορεί να αμβλύνει τις ανισότητες και να ενισχύσει τις εξαγωγές.

Πίσω από τα νούμερα και τις θεωρίες, υψώνεται η πραγματικότητα των επώδυνων επιλογών. Είναι σαφές ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει την Ρωσία ως αναθεωρητική δύναμη και αναγνωρίζει πως στην ίδια εναπόκειται να αντιδράσει. Μερικές πρώτες ενδείξεις συνηγορούν με την άποψη ότι η Ουκρανία θα αντιμετωπιστεί πλέον ως μία ήττα και ταυτόχρονα ως έναυσμα για νέο ξεκίνημα. Αν τώρα η Ευρώπη μείνει στο πρώτο σενάριο της πολιτικής της αδράνειας, τότε θα πάψει η ίδια να συγκαταλέγεται στους γεωπολιτικούς παίκτες—με ότι αυτό συνεπάγεται για την ασφάλεια της. Αν, αντίθετα, αποφασίσει πως θα λύσει το παζλ των 27 διαφορετικών αμυντικών συστημάτων, των 180 μονάδων παραγωγής αμυντικού εξοπλισμού και του δημοσιονομικού μωσαϊκού, τότε αφενός μεν θα έχει κάνει ένα σημαντικό στρατηγικό βήμα, αφετέρου δε θα οφείλει να διασφαλίσει πως μέρος του μερίσματος που θα δημιουργεί η πολεμική βιομηχανία θα κατευθύνεται εν τοις πράγμασι στην χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους.

Η γεωπολιτική επιλογή αποτελεί στην ουσία επιλογή υπεράσπισης συγκεκριμένου τρόπου ζωής. Σταδιακά, στις τελευταίες δεκαετίες, η Ευρώπη παγιδεύτηκε σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, θυσίασε το κράτος πρόνοιας και, τώρα, έδειξε ανίκανη να διασφαλίσει την ειρήνη. Η γραφειοκρατία των Βρυξελλών έγινε μισητή, η Commission ποτέ δεν απέκτησε λαϊκό έρεισμα και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θεωρείται πως δεν έχει αποκτήσει την αποφασιστική λαϊκή ισχύ.

Η Ευρώπη μπορεί να ξαναβρεί ταχύρρυθμη ανάπτυξη, εξ’ ανάγκης μοχλεύοντας την αμυντική βιομηχανία. Για να έχει η συγκεκριμένη επιλογή την στήριξη του ευρωπαίου πολίτη, θα πρέπει να υπάρξει η πολιτική βούληση και η θέση σε λειτουργία μηχανισμών ελέγχου που θα εγγυηθούν την ουσιαστική αναβάθμιση του κοινωνικού κράτους. Τότε, και μόνο τότε, οι ευρωπαίοι πολίτες θα ανακτήσουν την εμπιστοσύνη τους στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στο ευρωπαϊκό όραμα.

Διαβάστε επίσης

ΣΣΕ: Η κυβέρνηση αλλάζει το παιχνίδι — αλλά μπορεί να το διαιτητεύσει;