Όπως ήταν αναμενόμενο, η ταυτόχρονη επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα και η πολιτική κινητικότητα γύρω από τη Μαρία Καρυστιανού άλλαξαν το σκηνικό. Για την ακρίβεια, άλλαξαν πρωτίστως το σκηνικό της αντιπολίτευσης, δίνοντας μορφή σύγκρουσης σ’ έναν χώρο που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε να υπνοβατεί. Η βελόνα δεν ήταν κολλημένη μόνο στο ΠΑΣΟΚ. Η πολιτική ατμοσφαιρική πίεση παρέμενε σταθερή σχεδόν για όλους — ακόμη και για την κυβερνώσα Ν.Δ. Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, είναι ποιες ανακατατάξεις μπορούν πλέον να προκύψουν στο συνολικό πολιτικό σκηνικό.

Το πρώτο συμπέρασμα είναι πως ο Αλέξης Τσίπρας ήρθε για να μείνει. Παρά τις προσπάθειες να συμβεί το αντίθετο, η ευθύνη για το τραγικό πρώτο εξάμηνο του 2015 έχει διαχυθεί στο σύνολο του πάλαι ποτέ πολιτικού ΣΥΡΙΖΑ. Ταυτόχρονα, η αποχώρηση της ομάδας Κωνσταντοπούλου-Λαφαζάνη-Στρατούλη λειτουργεί και σήμερα, εκ των πραγμάτων, ως μία μορφή άφεσης αμαρτιών για τον ίδιο. Του επιτρέπει δηλαδή να αποδίδει έμμεσα στις συνιστώσες σημαντικό μέρος της ευθύνης για το αχρείαστο τρίτο μνημόνιο. Όσο κι αν υποτιμάται από πολλούς, το rebranding του έχει σε μεγάλο βαθμό πετύχει. Όχι μόνο επειδή σχεδιάστηκε μεθοδικά, αλλά επειδή ο Τσίπρας, ως έξοχος τακτικιστής, καταφέρνει για μία ακόμη φορά να εκφράσει ένα βουβό κύμα αγανάκτησης πολιτών που αισθάνονται ότι πιέζονται και δεν ακούγονται.

Δεν έχει, άλλωστε, ανάγκη να παρουσιάσει στην κοινή γνώμη ένα εκτεταμένο, λεπτομερές και κοστολογημένο πρόγραμμα. Η απήχησή του δεν στηρίζεται εκεί. Στηρίζεται στο πολιτικό υποσυνείδητο του φόβου που προκαλεί η αβεβαιότητα, στις ανισότητες που η κυβέρνηση Μητσοτάκη καθυστέρησε να αντιμετωπίσει και στη νοσταλγία μιας αριστερής βάσης που θεωρεί ότι έχασε μεγάλο μέρος της ηθικής της πρωτοκαθεδρίας.

Με αυτά τα δεδομένα, ο Αλέξης Τσίπρας έχει σοβαρές πιθανότητες να κατακτήσει τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Πολύ περισσότερο τώρα που ο Χάρης Δούκας, με τις νέες του δηλώσεις, ουσιαστικά επιβεβαίωσε την επερχόμενο πολιτικό θάνατο του Νίκου Ανδρουλάκη. Η αρχηγία του «Θυμωμένου Νίκου» τελούσε, έτσι κι αλλιώς,  υπό αίρεση από τη στιγμή που απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο συνεργασίας με τη Ν.Δ. και αυτοεγκλωβίστηκε σε στόχους πολιτικά ανέφικτους. Συγχέοντας την προσωπική του δικαίωση στο ζήτημα των υποκλοπών με συνολική πολιτική πλατφόρμα, και επιτείνοντας τη σύγχυση με τη σκόπιμη εθελοτυφλία του απέναντι στην διαχρονικότητα και την διακομματική διάσταση του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ, περιόρισε δραματικά τα περιθώρια κινήσεών του.

Η παρέμβαση της Άννας Διαμαντοπούλου, αντί να λειτουργήσει πυροσβεστικά, μάλλον έριξε λάδι στην εσωκομματική φωτιά. Ανέδειξε τις βαθιές ρωγμές που διαπερνούν πλέον το πολιτικό — ίσως και το κοινωνικό — ΠΑΣΟΚ, αλλά και την ηγετική ανεπάρκεια του αρχηγού του. Στην Ελλάδα ισχύει, κατ’ αναλογία, αυτό που είχε λεχθεί για τους Άγγλους Φιλελευθέρους τον 19ο αιώνα, όταν ο Gladstone έχασε τις εκλογές από τον Disraeli: όταν δύο ισχυροί πόλοι καταλαμβάνουν τον διαθέσιμο χώρο, ο ενδιάμεσος συμπιέζεται. Με τον Τσίπρα να μετακινείται προς την κεντροαριστερά και τον Μητσοτάκη να κρατά τον χώρο της κεντροδεξιάς, πολύς χώρος για το ΠΑΣΟΚ δεν απομένει — ιδίως όταν ο αρχηγός του δεν διαθέτει πραγματική απήχηση.

Η περίπτωση της Μαρίας Καρυστιανού είναι διαφορετική, αλλά εξίσου περιορισμένη πολιτικά. Πολύ δύσκολα θα μετατρέψει τη συγκινησιακή απήχηση της χαροκαμένης μάνας σε ρεαλιστικά πειστική πολιτική πλατφόρμα. Σ’ ένα πρώτο στάδιο, δηλαδή στον πρώτο γύρο των εκλογών, μπορεί να ανταγωνιστεί τον Αλέξη Τσίπρα για την υποστήριξη όσων φαντασιώνονται τον εαυτό τους ως αντισυστημικό. Θα πρόκειται, κατά κάποιον τρόπο, για τη σύγκρουση των αγανακτισμένων με τους αντισυστημικούς. Όμως, στον δεύτερο γύρο, οι πραγματικά αντισυστημικοί, όχι οι ersatz αντισυστημικοί, είτε θα στραφούν προς μικρότερα γκρουπούσκουλα είτε θα κινηθούν προς την πλευρά, π.χ., Παύλου Πολάκη. Έτσι, η ήδη εμφανής αδυναμία της Καρυστιανού να πείσει για την κυβερνησιμότητά της είναι πιθανότερο να ευνοήσει τελικά τον Τσίπρα στον δεύτερο γύρο, βοηθώντας τον να εξασφαλίσει τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η ίδια θα είναι τυχερή αν διατηρήσει την τέταρτη θέση.

Όλα αυτά δεν πρέπει να προκαλέσουν εφησυχασμό στη Ν.Δ. Ο κοινότοπος πλέον, αλλά απολύτως ορθός, στόχος να φτάσει στον πρώτο γύρο σ’ ένα ποσοστό της τάξης του 30% παραμένει κρίσιμος. Ο δρόμος, όμως, δεν θα είναι εύκολος, ιδίως όσο η δική της βελόνα δείχνει κολλημένη στο 25%-27%. Ούτε η πρωτιά του Κυριάκου Μητσοτάκη στην καταλληλότητα για πρωθυπουργός αρκεί για να κάνει τη διαδρομή ευκολότερη. Αντίθετα, η τάση να υποβαθμίζεται ο Τσίπρας ως αντίπαλος δείχνει υπερβολική αυτοπεποίθηση, στα όρια ενός επικίνδυνου πολιτικού μη ρεαλισμού.

Βεβαίως, μία αυξανόμενη ένταση με την Τουρκία, σε συνδυασμό με μία καθαρή και ανυποχώρητη στάση της Ελλάδας, θα μπορούσε να ευνοήσει τη Ν.Δ. Από εκεί και πέρα, αποφάσεις με έμφαση στο δίδυμο κρίση στέγης και ακρίβεια στην ενέργεια και στα τρόφιμα μπορούν σαφέστατα να επηρεάσουν το εκλογικό αποτέλεσμα. Καλό θα ήταν, όμως, να μη συμπυκνωθούν όλα στη ΔΕΘ, διότι τότε κινδυνεύουν αυτόματα να ερμηνευθούν ως επιπόλαιες προεκλογικές παροχές. Όσο για τις φιλότιμες και φιλόδοξες προσπάθειες του Ευριπίδη Στυλιανίδη για τη συνταγματική αναθεώρηση, πολύ φοβάμαι ότι, και λόγω της κοντόφθαλμης αντίδρασης της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ,  έχουν καταλήξει σε τέτοιο αχταρμά, ώστε δύσκολα μπορούν πλέον να αξιοποιηθούν ως μέσο ανάδειξης του μεταρρυθμιστικού νεωτερισμού της Ν.Δ. απέναντι στον οπισθοδρομισμό του ΠΑΣΟΚ και του ΕΛΑΣ.

Η αντιπολίτευση εμφανίζεται σήμερα περισσότερο ως σύμπτωμα πολιτικής κόπωσης παρά ως εναλλακτική εξουσίας. Ο Τσίπρας διαθέτει ένστικτο εξουσίας αλλά όχι πρόγραμμα. Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει ιστορία αλλά όχι ηγεσία. Η Καρυστιανού διαθέτει συγκινησιακό φορτίο αλλά όχι κυβερνησιμότητα. Η Ν.Δ. δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοήσει αυτές τις μετατοπίσεις, ούτε όμως να αρκεστεί σ’ αυτές. Η δική της απάντηση πρέπει να είναι λιγότερο αμυντική και περισσότερο μεταρρυθμιστική: με πεντακάθαρες προτεραιότητες, ορατή και αυξημένη κοινωνική ευαισθησία και απόλυτα σαφή και πειστική αίσθηση κατεύθυνσης.

Διαβάστε επίσης:

Η πικρή αλήθεια πίσω από τις εκλογικές αυταπάτες

Η έξοδος από τα μνημόνια: Μύθος και προειδοποίηση

Το 2030 αρχίζει σήμερα: Η στρατηγική επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα