Το μήνυμα από την πλευρά του Eurogroup δεν θα μπορούσε να είναι σαφέστερο. Αποδέχεται προσωρινά και στοχευμένα μέτρα, τα οποία αφορούν πρωτίστως τους ευάλωτους, αλλά βάζει φρένο σε αποφάσεις που συνεπάγονται αύξηση των πρωτογενών δαπανών πέραν όσων έχουν ήδη θεσμοθετηθεί. Τρεις παράγοντες οδηγούν στη χάραξη αυτής της πολιτικής.

Ο πρώτος, και κυριότερος, είναι η κυριαρχία της αβεβαιότητας στο πολεμικό και διπλωματικό περιβάλλον. Η σθεναρή αντίσταση του Ιράν, το άνοιγμα από το Ισραήλ δεύτερου μετώπου στον Λίβανο, οι διαφωνίες στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης (Rubio εναντίον Hegseth), αλλά και οι ασυναρτησίες του Τραμπ, συνθέτουν όχι απλώς ένα τοξικό περιβάλλον, αλλά μια πραγματική κινούμενη άμμο, μέσα στην οποία κινδυνεύει να βυθιστεί η παγκόσμια κοινότητα. Ήδη, το κοινό μέτωπο ΗΠΑ-Ισραήλ δείχνει σημάδια ρήγματος. Ποια άλλη ερμηνεία θα μπορούσε, άλλωστε, να δοθεί στο περίφημο τηλεφώνημα του J.D. Vance με τον Νετανιάχου;

Ο δεύτερος παράγοντας αφορά την παγίδευση του Τραμπ σε μια κατάσταση από την οποία, για προσωπικούς λόγους —την έπαρσή του— αλλά και για πολιτικούς —τις επερχόμενες εκλογές του Νοεμβρίου— δεν μπορεί να αποχωρήσει ως ηττημένος. Δεν πρόκειται μόνο για θέμα προσωπικού γοήτρου, αν και γι’ αυτόν το γόητρο είναι τελικά το άλφα και το ωμέγα. Πρόκειται και για τη συνειδητοποίηση ότι η ισχυρότερη δύναμη στον κόσμο κινδυνεύει να υποστεί μια πρωτοφανή ήττα στο πεδίο της μάχης. Δεν μιλάμε ούτε για ανταρτοπόλεμο, όπως στο Βιετνάμ, ούτε για την εισβολή μιας κολοσσιαίας δύναμης σε μια άλλη χώρα, όπως στο Ιράκ ή στο Αφγανιστάν. Στο Ιράν διεξάγεται σύγχρονος πόλεμος, με σύγχρονα όπλα, και οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιβληθούν.

Είναι σαφές ότι ο Τραμπ αναζητά έξοδο κινδύνου. Δεν θα τη βρει εύκολα. Ούτε το Ισραήλ, πολύ περισσότερο ούτε το Ιράν, έχουν λόγο να του την προσφέρουν. Ο εφιάλτης στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι αυτή η έξοδος θα μεθοδευτεί τελικά μέσα από περαιτέρω κλιμάκωση της κρίσης και μια μεγάλη πράξη «καταστροφής», ικανή να στηρίξει έναν τραμπικό ισχυρισμό της μορφής «νενικήκαμεν», ακόμη κι αν αυτό δεν θα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Ο τρίτος παράγοντας είναι η ίδια η οικονομία. Στις 9/3, με τον τίτλο «Ιράν, Πετρέλαιο και Επιτόκια», η στήλη αυτή είχε επισημάνει τον κίνδυνο επανεμφάνισης του στασιμοπληθωρισμού, ανάλογα με την πολιτική που θα υιοθετούσαν οι κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις. Μόλις χθες, ο ΟΟΣΑ επανήλθε στο θέμα, για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες: το φάντασμα αρχίζει να αποκτά σάρκα και οστά. Με την τεράστια υπερβάλλουσα ρευστότητα που ήδη υπάρχει στην παγκόσμια οικονομία και με την άνοδο του πληθωρισμού να προβάλλει ως απολύτως ρεαλιστική προοπτική, η Ευρώπη αντιλαμβάνεται ότι η προσφυγή στα «helicopter money» —και πολύ περισσότερο στα «Β-52 money» της περιόδου της πανδημίας— δεν αποτελεί ακίνδυνη λύση. Αντίθετα, ενέχει τον κίνδυνο να οδηγήσει σε νέα παγκόσμια ύφεση.

Γι’ αυτό και το Eurogroup επιλέγει τη σύνεση. Υπενθυμίζει ότι έχουν ήδη δοθεί ρήτρες διαφυγής από τον κανόνα που περιορίζει την αύξηση των πρωτογενών δαπανών, λόγω των αμυντικών αναγκών, και υπογραμμίζει ότι, στην παρούσα φάση, πρέπει να αποφευχθούν προσωρινά μέτρα ανακούφισης τα οποία, λόγω της φύσης τους, κινδυνεύουν να μετατραπούν σε μόνιμες παροχές. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη δεν επιλέγει τη σύνεση επειδή αγνοεί τον κίνδυνο, αλλά ακριβώς επειδή βλέπει πόσο μεγάλος είναι.

Η ουσία είναι πως η Ευρώπη δεν κινείται σήμερα με όρους πολιτικής γενναιοδωρίας, αλλά με όρους στρατηγικής αυτοπροστασίας. Βλέπει ότι ο πόλεμος μπορεί να παραταθεί, ότι ο Τραμπ μπορεί να επιχειρήσει μια επικίνδυνη φυγή προς τα εμπρός και ότι ο πληθωρισμός μπορεί να επιστρέψει σε μια οικονομία ήδη φορτωμένη με υπερβάλλουσα ρευστότητα και χαμηλή ανθεκτικότητα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η δημοσιονομική σύνεση δεν είναι ιδεολογική εμμονή· είναι η ελάχιστη άμυνα απέναντι σε μια κρίση που μπορεί πολύ εύκολα να ξεφύγει από κάθε έλεγχο.

Διαβάστε επίσης

Ανδρουλάκης: Μπρος γκρεμός και πίσω Τσίπρας