Η πολιτική ειδησεογραφία από τη Γερμανία προκαλεί ένα περίεργο αίσθημα ιστορικού dejavu.

Η είδηση ότι η Zάρα Βάγκενκνεχτ, ηγέτιδα της αριστερής και, για ορισμένους, λαϊκιστικής συμμαχίας BSW, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας στρατηγικής συνεργασίας με την ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) στα ανατολικά κρατίδια, προκάλεσε πολιτική αναταραχή στο Βερολίνο.

Αναλυτές έσπευσαν να ξεσκονίσουν θεωρίες από το χρονοντούλαπο της ιστορίας. Η συζήτηση επιστρέφει στη δεκαετία του 1930, στις σκοτεινές μέρες της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και την άνοδο του Ναζισμού, τότε που επινοήθηκε η περίφημη «θεωρία του πετάλου». Η ιδέα ότι η σκληρή αριστερά και η ακροδεξιά δεν βρίσκονται στα δύο αντίθετα άκρα μιας ευθείας γραμμής, αλλά λυγίζουν σαν πέταλο αλόγου μέχρι που σχεδόν να ενωθούν, έγινε ξανά trend στα πολιτικά πηγαδάκια.

Από την άλλη πλευρά, οι επικριτές αυτής της θεωρίας αντέτειναν το μοντέλο της «πολιτικής πυξίδας». Υποστηρίζουν ότι η γεωμετρία του πετάλου είναι υπεραπλουστευτική και ότι χρειαζόμαστε δύο άξονες —έναν οικονομικό και έναν κοινωνικό— για να καταλάβουμε ότι αυτό που ενώνει την Βάγκενκνεχτ με την AfD δεν είναι οι ιδεολογικοί τους στόχοι, αλλά ο αυταρχισμός και ο αντισυστημικός τους χαρακτήρας.

Και κάπου εδώ αναδύεται η μεγάλη, θλιβερή ειρωνεία. Είναι σαν η πολιτική συζήτηση στην καρδιά της Ευρώπης να χάνει την επαφή με την πραγματικότητα. Όταν τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι 14,2 εκατομμύρια Γερμανοί —σχεδόν το 17% του πληθυσμού— ζουν πλέον κάτω από το όριο της φτώχειας, το να αναλύουμε αν η Ζάρα Βάγκενκνεχτ και η AfD συναντιούνται στο «πέταλο» ή στην «πυξίδα» αγγίζει τα όρια του πολιτικού αυτισμού.

Το πιο εξοργιστικό είναι η διάρκεια του φαινομένου: πριν από δέκα χρόνια, το ποσοστό αυτό βρισκόταν ήδη στο 15,7%. Σε μια δεκαετία κατά την οποία η Γερμανία διαφήμιζε την οικονομική της ανάπτυξη, πλούτιζε και παρουσιαζόταν ως η ατμομηχανή της Ευρώπης, το μόνο πραγματικά σταθερό και ακλόνητο πράγμα μέσα στη χώρα, παρέμενε η φτώχεια.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η θεωρητική συζήτηση είναι άχρηστη. Σημαίνει μάλλον ότι εξαντλείται γρήγορα όταν δεν συνοδεύεται από κάτι άλλο — από την ερώτηση γιατί ένα 17% παραμένει σταθερά φτωχό και στατιστικά ανθεκτικό σε μια δεκαετία που η χώρα παρουσίαζε εαυτόν ως επιτυχία. Το «παρήγορο»  στην υπόθεση είναι ότι η Γερμανία έχει ένα δομημένο και σχετικά δυναμικό όριο φτώχειας, που δεν είναι δεδομένο στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Η πιθανότητα σύγκλισης BSW και AfD δεν θα είναι ένα εργαστηριακό πείραμα πολιτικής θεωρίας αλλά σύμπτωμα μιας κοινωνίας που νιώθει απροστάτευτη. Όταν το «Κέντρο» δεν μπορεί να δώσει απλές απαντήσεις στην καθημερινότητα, οι πολίτες θα ψάξουν απαντήσεις στα άκρα, αδιαφορώντας για το αν οι επιστήμονες θα ονομάσουν την επιλογή τους πέταλο ή πυξίδα. Είτε συμφωνεί, είτε διαφωνεί κάποιος, είναι ένα μοτίβο που έχει επαναληφθεί αρκετές φορές, σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους και πολλές χώρες.

Όσο η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την ορολογία και όχι γύρω από τους ανθρώπους, το μόνο βέβαιο είναι ότι το πολιτικό σύστημα θα συνεχίσει να εξετάζει τη συστημική γεωμετρία, αφήνοντας στο σκοτάδι την κοινωνική γεωγραφία της δυσαρέσκειας.

Διαβάστε επίσης

Γαλλία, Βρετανία και Γερμανία ζήτησαν εμπλοκή της Ρωσίας στις διαπραγματεύσεις για το ουκρανικό

Γερμανία: Σε ιστορικό υψηλό η φτώχεια – 13,3 εκατ. άνθρωποι σε οικονομική ασφυξία

Γερμανία: «Καμπανάκι» Σταϊνμάιερ για την εξάπλωση απολυταρχικών τάσεων παγκοσμίως