Ο πρωθυπουργός αναμένεται να ανακοινώσει σήμερα (22/4) μέτρα στήριξης για ορισμένες ευάλωτες ομάδες που έχουν πληγεί υπέρμετρα από τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Όλα δείχνουν ότι τα μέτρα θα αφορούν επιδόματα, μεταβιβάσεις, ενισχύσεις, ίσως και ορισμένες φορολογικές διευθετήσεις. Πρόκειται, άλλωστε, για το γνώριμο μείγμα παρεμβάσεων στο οποίο έχει επανειλημμένα καταφύγει η κυβέρνηση μέχρι σήμερα.

Στην οικονομική θεωρία, αυτή η προσέγγιση εντάσσεται σ’ αυτό που συχνά περιγράφεται ως μη συμβατή δημοσιονομική πολιτική (unconventional fiscal policy): μέτρα που, ενώ έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικής επέκτασης, μπορούν υπό ορισμένες συνθήκες να συμβάλουν και στη συγκράτηση του πληθωρισμού. Δεν υπάρχει λόγος να επιβαρυνθούν οι αναγνώστες της στήλης με την τεχνική ανάλυση αυτού του θέματος.

Η κυβέρνηση, βέβαια, κινήθηκε έως τώρα εκ του ασφαλούς, εφαρμόζοντας τέτοιου τύπου παρεμβάσεις χωρίς να πέσει στην παγίδα του περιορισμού της αύξησης των πρωτογενών δαπανών που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρ’ όλα αυτά, τα μέτρα συνιστούσαν δημοσιονομική επέκταση. Και το ερώτημα είναι αν πρέπει και σήμερα να ακολουθηθεί η ίδια γραμμή;

Στην ανάλυση των μέτρων αυτών από οικονομολόγους του ΔΝΤ επισημαίνεται ότι μπορούν να συμβάλουν θετικά στη συγκράτηση του πληθωρισμού κυρίως υπό δύο προϋποθέσεις: πρώτον, η οικονομία να μην βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους απασχόλησης και, δεύτερον, το πρόβλημα από την πλευρά της προσφοράς να μην είναι ούτε μεγάλο ούτε μόνιμο. Στην παρούσα συγκυρία, όμως, η ελληνική οικονομία εμφανίζει θετικό παραγωγικό κενό, ενώ το διεθνές περιβάλλον βρίσκεται αντιμέτωπο με μια σοβαρή ενεργειακή αναταραχή, η οποία επηρεάζει ευρύ φάσμα τιμών — από τα καύσιμα και τα τρόφιμα έως τις μεταφορές και τις πρώτες ύλες — με επιπτώσεις που, κατά γενική ομολογία, δεν θα είναι βραχύβιες. Είναι, λοιπόν, ξανά η πολιτική των μεταβιβάσεων, των επιδοτήσεων και των επιχορηγήσεων η καταλληλότερη απάντηση;

Η κυβέρνηση έχει αποκλείσει με αυστηρό τρόπο τη μείωση του ΦΠΑ και του ΕΦΚ. Ειδικά για τον δεύτερο, είναι καταγεγραμμένη και η αρνητική θέση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα. Οι φόβοι για δημοσιονομικό εκτροχιασμό, σε μια περίοδο κατά την οποία ο εισαγόμενος πληθωρισμός απειλεί να εκτιναχθεί, είναι κατανοητοί. Από την άλλη πλευρά, όμως, ακόμη κι αν δεν υπάρξει συντονισμένη παρέμβαση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η κυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τη ριζική πτώση της αγοραστικής δύναμης μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας — και όχι μόνο όσων, με βάση τα επίσημα στοιχεία, καταγράφονται ως «ευάλωτοι» — με ήπια και περιορισμένα μέτρα. Η παρέκκλιση από τον κανόνα της Ε.Ε. οφείλει να ενταχθεί στο διαθέσιμο οπλοστάσιό της. Άλλωστε, δεν θα είναι η μόνη χώρα που θα κινηθεί σ’ αυτήν την κατεύθυνση.

Ο πολίτης έχει ανάγκη να δει, και κυρίως να αισθανθεί στην τσέπη του, ότι η κυβέρνηση παρεμβαίνει ουσιαστικά. Ένα αναγκαίο μέτρο είναι η μείωση του ΦΠΑ σε συγκεκριμένα τρόφιμα που αποτελούν βασικό πυλώνα του οικογενειακού προϋπολογισμού, και συγκεκριμένα  η μείωση τουλάχιστον στο 5% του συντελεστή στις ομάδες που σήμερα βρίσκονται με συντελεστή 13%. Ιδίως στο κρέας, όπου ήδη διαφαίνεται σοβαρό πρόβλημα, μια τέτοια παρέμβαση είναι επιβεβλημένη.

Το δεύτερο μέτρο που καθίσταται αναγκαίο, από τη στιγμή που απορρίπτεται η μείωση του ΕΦΚ, είναι το πάγωμα των τιμών σε βάρος των διυλιστηρίων, με παρέμβαση στην τιμή πριν από τους φόρους. Αυτό μπορεί να γίνει είτε με πλαφόν στην τιμή πώλησης των διυλιστηρίων προς τις εταιρείες εμπορίας για την εσωτερική αγορά, είτε με πλαφόν στο περιθώριο διύλισης αποκλειστικά για τις εγχώριες πωλήσεις, είτε ακόμη με την επιβολή υποχρεωτικής έκπτωσης σε σύγκριση με την τιμή εξαγωγικής ισοτιμίας (export parity price). Αντίθετα, η επιβολή εισφοράς στα υπερκέρδη των διυλιστηρίων έχει αποδειχθεί αναποτελεσματική ως προς την πραγματική ανακούφιση της κοινωνίας, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, αν όχι με χλευασμό. Το αυτό ισχύει και για το μέτρο που επιβάλει πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα σουπερμάρκετ—κι αυτό το έχει επιβεβαιώσει η Τράπεζα της Ελλάδος.   Όσο για το fuel pass τον λόγο έχουν οι…hackers!

Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι μόνο ποια μέτρα θα ανακοινωθούν, αλλά αν η κυβέρνηση είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει το πραγματικό μέγεθος της κοινωνικής πίεσης. Η ακρίβεια δεν αποτυπώνεται απλώς σε στατιστικούς δείκτες,  αλλά στην καθημερινή αγωνία των νοικοκυριών που βλέπουν το εισόδημά τους να εξανεμίζεται πριν καν τελειώσει ο μήνας. Αυτήν την πραγματικότητα η κυβέρνηση δεν μπορεί να την αγνοήσει πλέον – ούτε στο όνομα της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Δεν μπορεί να προσπεράσει τις αντιδράσεις της κοινωνίας, ούτε να επιμείνει στην ψευδαίσθηση ότι λίγες στοχευμένες ενισχύσεις αρκούν για να απορροφήσουν ένα τόσο βαθύ πλήγμα στην αγοραστική δύναμη. Αν δεν υπάρξουν παρεμβάσεις που να γίνουν άμεσα ορατές και χειροπιαστές για τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία, τότε η φθορά δεν θα είναι μόνο οικονομική– θα είναι και βαθιά πολιτική.

Διαβάστε επίσης

Πολυκρίση: Η νέα κανονικότητα του πλανήτη μας