Τι μας νοιάζει εμάς τι έγινε σε ένα προάστιο του Παρισιού; Η υπόθεση μοιάζει να αφορά αποκλειστικά τη Γαλλία. 

Ένα δημοτικό συμβούλιο σε μια κωμόπολη των παρισινών προαστίων, μια πολιτική αντιπαράθεση για τη μαντήλα και τον σταυρό, ένας δήμαρχος που εξερράγη. Ήταν ένας ακόμη από τους αμέτρητους μικρούς καβγάδες της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής. Κι όμως, όσα συνέβησαν πριν από λίγες ημέρες στο Ivry-sur-Seine ενδιαφέρουν ολόκληρο τον δυτικό κόσμο.

Το ζήτημα δεν έχει να κάνει με τη συνύπαρξη με μουσουλμάνους πολίτες. Εκατομμύρια μουσουλμάνοι ζουν, εργάζονται και συμμετέχουν στις κοινωνίες της Ευρώπης εδώ και αιώνες. Το ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι δυτικές κοινωνίες διαχειρίζονται την αυξανόμενη δημόσια παρουσία του Ισλάμ και τη σχέση της με τις παραδοσιακές αντιλήψεις περί κοσμικού κράτους, θρησκευτικής ελευθερίας και πολιτισμικής ταυτότητας.

Η Γαλλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της συζήτησης. Όχι τυχαία. Αποφάσισαν με τη Γαλλική Επανάσταση ότι η θρησκεία δεν θα ανακατεύεται στη διοίκηση του κράτους. Πρόκειται για τη χώρα που έχει αναγάγει τη λαϊκότητα, την περίφημη laïcité, σε θεμελιώδη αρχή του κράτους. Η γαλλική Δημοκρατία οικοδομήθηκε πάνω στον αυστηρό διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους. Για περισσότερο από δύο αιώνες η αρχή αυτή ήταν αδιαπραγμάτευτη. Ίσχυε όσο είχαν απέναντι την Καθολική Εκκλησία ως κυρίαρχη πίστη.

Οι κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών, η μαζική μετανάστευση και η εμφάνιση νέων θρησκευτικών και πολιτισμικών διεκδικήσεων έχουν μετατρέψει τη λαϊκότητα σε πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.

Σε αυτό το πλαίσιο εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα στο Ivry-sur-Seine, ένα ιστορικά κομμουνιστικό προάστιο του Παρισιού. Κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του δημοτικού συμβουλίου, ένας εκλεγμένος σύμβουλος του Rassemblement National, του κόμματος της Μαρίν Λεπέν, αντέδρασε στην παρουσία αιρετών που φορούσαν ισλαμική μαντήλα. Δεν επιτρέπεται. Πρέπει να είναι όλοι ουδέτεροι. Μια μαντηλοφορούσα δήλωσε περήφανη, ο δήμαρχος είπε ότι δεν θα προτείνει κανένα ψήφισμα επ’αυτού ούτε θα εφαρμόσει τη νομοθεσία της ουδετερότητας.

Λέει λοιπόν ο ακροδεξιός Κεβίν Ναντέρ «εφόσον είστε ενάντια στην λαϊκότητα, θα σας ευλογήσω» και έβγαλε έναν σταυρό από την τσάντα του. Άρχισε μάλιστα να απαγγέλει το Je vous salue Marie, που για τους Καθολικούς είναι σαν το Πάτερ Ημών.

Ο δήμαρχος προσπάθησε να πετάξει έξω τον δημοτικό σύμβουλο, λέγοντας ότι διαπράττει «πολιτικό έγκλημα». Η συνεδρίαση διακόπηκε και το περιστατικό απέκτησε εθνικές διαστάσεις. Ο δήμαρχος Φιλίπ Μπουισού, στέλεχος του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, είπε ότι δεν επρόκειτο για απλή έκφραση χριστιανικής πίστης αλλά για συνειδητή πολιτική πράξη που είχε ως στόχο να προκαλέσει αντιπαράθεση μέσα στο δημοτικό συμβούλιο. Είπε ότι δεν μπορεί να συγχέεται η θρησκευτική ελευθερία με τη χρήση θρησκευτικών συμβόλων και την εργαλειοποίηση της προσευχής.

Από την άλλη πλευρά, ο σύμβουλος της Λεπέν υποστήριξε ότι η πράξη του ήταν διαμαρτυρία απέναντι στην επιλεκτική εφαρμογή των αρχών της γαλλικής λαϊκότητας. Το επιχείρημά του ήταν απλό: αν θεωρείται αποδεκτό να εμφανίζονται αιρετοί με ισλαμικά θρησκευτικά σύμβολα κατά τη διάρκεια επίσημων συνεδριάσεων, θα πρέπει να είναι αποδεκτή και η δημόσια έκφραση της χριστιανικής θρησκευτικής ταυτότητας.

Έτσι, μια τοπική αντιπαράθεση μετατράπηκε σε συμβολική σύγκρουση δύο διαφορετικών αντιλήψεων για την Ευρώπη. Ο δήμαρχος και όσοι συμμερίζονται τη θέση του εκπροσωπούν μια προσέγγιση σύμφωνα με την οποία η μαντήλα αποτελεί προσωπική επιλογή και ατομικό δικαίωμα, ενώ η προσευχή συνιστά πολιτική παρέμβαση. Από την άλλη πλευρά, η γαλλική Δεξιά και ιδιαίτερα οι πολιτικοί χώροι που ανησυχούν για την αυξανόμενη επιρροή του πολιτικού Ισλάμ, θεωρούν ότι η διάκριση αυτή δεν είναι τόσο αυτονόητη όσο παρουσιάζεται.

Παρόμοιοι προβληματισμοί καταγράφονται σήμερα στη Βρετανία, στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Ολλανδία και στις σκανδιναβικές χώρες. Μέχρι ποιο σημείο ένα κράτος οφείλει να επιτρέπει τη δημόσια προβολή θρησκευτικών συμβόλων; Πότε μια θρησκευτική έκφραση αποτελεί ατομικό δικαίωμα και πότε αποκτά πολιτικό χαρακτήρα; Και κυρίως, μπορούν οι ίδιες αρχές να εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις θρησκείες;

Το Ivry-sur-Seine δεν έδωσε απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Αντίθετα, τα ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο.

Διαβάστε επίσης:

Κυριάκος Μητσοτάκης: Γατάκια και αυτοδυναμία