Υπάρχει μια κατηγορία ανθρώπων που, κάθε φορά που διαπιστώνει ότι χιλιάδες ή ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες τους συγκινούνται από έναν λαϊκό τραγουδιστή, αισθάνεται την ανάγκη να τους κάνει μάθημα πολιτισμού.

Να τους κουνήσει το δάκτυλο. Γιατί πήγες στην κηδεία του Παντελίδη; Γιατί ακούν τον «Μαζώ», γιατί θεοποιείς τον Μητροπάνο ή τον Καζαντζίδη.

Ετσι σαν μια πολιτιστική ή καλλιτεχνική αστυνομία που υπαγορεύει το τι πρέπει να κάνει οποιοσδήποτε σ’ αυτή τη χώρα.

Με αφορμή τη μεγάλη συναυλία του Αντώνη Ρέμου, αλλά και τις εικόνες από το λαϊκό προσκύνημα στη μνήμη του Γιώργου Μαζωνάκη, ξαναείδαμε μπροστά μας τον γνωστό σουσουδισμό.

Το σύνδρομο της Μαντάμ Σουσούς σε όλο του το μεγαλείο: «Μα είναι δυνατόν να ακούτε αυτόν;», «Μα είναι δυνατόν να πηγαίνουν τόσοι άνθρωποι;»,

«Μα αυτό είναι πολιτισμός;». Λες και κάποιοι έχουν διοριστεί από κάποια αόρατη επιτροπή ως θεματοφύλακες του καλού γούστου και έχουν αναλάβει να μας υποδείξουν ποιον θα ακούμε, ποιον θα τιμάμε και ποιον θα απορρίπτουμε.

Λες και ο πολίτης πρέπει να περάσει από εξετάσεις αισθητικής πριν αγοράσει ένα εισιτήριο συναυλίας.

Ας σοβαρευτούμε. Αν 200.000 άνθρωποι πήγαν να ακούσουν τον Ρέμο, αυτό είναι ένα κοινωνικό γεγονός. Μπορεί να αρέσει σε κάποιον, μπορεί να μην του αρέσει, μπορεί να θεωρεί τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη σπουδαίο, μέτριο ή αδιάφορο.

Όλα θεμιτά. Αυτό που δεν είναι θεμιτό είναι να μετατρέπεται η προσωπική αισθητική προτίμηση σε πιστοποιητικό πολιτιστικής ανωτερότητας και να κοιτάζει κάποιος αφ’ υψηλού εκείνον που ακούει διαφορετική μουσική από τη δική του.

Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τον Μαζωνάκη. Αν χιλιάδες άνθρωποι θέλησαν να τον τιμήσουν, να αφήσουν ένα λουλούδι, να σταθούν σε μια ουρά, να αποχαιρετήσουν έναν τραγουδιστή που συνόδευσε με τη φωνή του ένα κομμάτι της ζωής τους, ποιος ακριβώς τους έδωσε την άδεια να το κάνουν ή τους την αφαίρεσε; Ποιος αποφασίζει ποιος «αξίζει» να αγαπηθεί από τον κόσμο;

Ποιος αποφασίζει ποιος εκφράζει καλύτερα το λαϊκό αίσθημα, τα βάσανα, τους έρωτες, τη ζωή την ίδια;

Και γιατί κάποιοι ενοχλήθηκαν ακόμη και από την επιλογή του Σωκράτη Μάλαμα να αφιερώσει τραγούδι στη μνήμη του;

Εδώ ο σουσουδισμός συναντά την ιδεολογική περιχαράκωση. Και δεν μπορώ να καταλάβω επίσης τη σύγκριση που γίνεται αυτές τις ημέρες του θανάτου του Μαζωνάκη με την απώλεια δύο πολύ σημαντικών προσωπικοτήτων της Αριστεράς, του Αλέκου Καλύβη και του Σπύρου Χαλβατζή.

Σπουδαίοι και οι δυο στο χώρο τους, στη δουλειά τους, στην προσφορά τους, αλλά γιατί πρέπει να τους βάζουμε σε σύγκριση με τον Μαζωνάκη;

Δεν χωράνε συγκρίσεις σε αυτά.

Ή γιατί πρέπει να λέμε: «Ντροπή, δεν έχει πάτο η κοινωνία, αυτοί ψηφίζουν», επειδή μαζεύτηκαν 200.000 άνθρωποι στον Ρέμο;

Γιατί για ορισμένους η λαϊκή έκφραση πρέπει να περάσει από ιδεολογικό τελωνείο;

Και ποιος ορίζει αν είναι είναι αρκετά «ποιοτική», αρκετά «κουλτουριάρικη», αρκετά συμβατή με τις δικές τους πολιτικές και αισθητικές αναφορές;

Ο πολιτισμός δεν είναι κλειστό κλαμπ για μυημένους. Είναι και το τραγούδι που ακούστηκε σε ένα αυτοκίνητο τα ξημερώματα, το τραγούδι που συνδέθηκε με έναν έρωτα, έναν χωρισμό, έναν γάμο, μια παρέα, μια ολόκληρη εποχή.

Είναι και η μουσική που μπορεί κάποιος να μην τη θεωρεί υψηλή τέχνη, αλλά για έναν άλλον άνθρωπο να είναι δεμένη με τη μνήμη και τη ζωή του.

Δεν είναι μόνο το έντεχνο, το στρατευμένο, το… καθώς πρέπει που ακούγεται μόνο στις… μουσικές σκηνές κι όχι στα μπουζούκια.

Η διαφορά είναι ότι όλοι οι άνθρωποι δεν είναι ίδιοι.

Αλλοι ακούνε Μαζωνάκη και Ρέμο, άλλοι Μάλαμα και Παπακωνσταντίνου. Δικαίωμα και των δύο και κανείς δεν μπορεί να βάλει ταμπέλα στα γούστα τους.

Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεοποιούμε ούτε τον Ρέμο ούτε τον Μαζωνάκη ούτε οποιονδήποτε άλλο καλλιτέχνη.

Δεν είναι θεοί και δεν είναι υπεράνω κριτικής. Μπορούμε να κρίνουμε τη μουσική τους, τις επιλογές τους, τη δημόσια παρουσία τους και οτιδήποτε άλλο θεωρούμε ότι αξίζει κριτικής.

Άλλο όμως η κριτική και άλλο η περιφρόνηση του κοινού τους. Άλλο να πεις «δεν μου αρέσει ο Ρέμος» και άλλο να θεωρείς ότι όποιος τον ακούει έχει κατώτερο πολιτιστικό επίπεδο.

Άλλο να θεωρείς έναν άλλο δημιουργό σημαντικότερο για την ιστορία του ελληνικού πολιτισμού και άλλο να πιστεύεις ότι ο κόσμος δεν δικαιούται να αγαπά έναν λαϊκό τραγουδιστή.

Μπορούμε να τιμούμε τον Χατζιδάκι, τον Θεοδωράκη, τον Λοΐζο, τον Ξαρχάκο και τόσους άλλους σημαντικούς δημιουργούς και ταυτόχρονα να αποδεχόμαστε ότι εκατομμύρια άνθρωποι έχουν τις δικές τους μουσικές αναφορές, τις δικές τους συγκινήσεις και τις δικές τους επιλογές.

Ξεκάθαρα λοιπόν: Δεν υπάρχει πολιτιστική αστυνομία και δεν υπάρχει δερβέναγας των γούστων μας. Και ευτυχώς.

Η δημοκρατία δεν αφορά μόνο το δικαίωμα να ψηφίζουμε διαφορετικά. Αφορά και το δικαίωμα να ακούμε διαφορετικά, να συγκινούμαστε διαφορετικά, να αγαπάμε διαφορετικά.

Η λαϊκή έκφραση ενός συναισθήματος δεν μπορεί να μπαίνει σε καλούπια ιδεολογικά, κομματικά, κουλτουριάρικα ή δήθεν «σκεπτόμενα».

Δεν χρειάζεται κάποιον να του εξηγήσει ποιον επιτρέπεται να αγαπά και ποιον όχι. Αν θέλει να πάει στον Ρέμο, ας πάει στον Ρέμο.

Αν θέλει να ακούσει Μαζωνάκη, ας ακούσει Μαζωνάκη. Αν θέλει να τιμήσει τη μνήμη του, ας την τιμήσει.

Κι αν κάποιος άλλος προτιμά Μάλαμα, Χατζιδάκι ή Θεοδωράκη, ας τους ακούσει με την ίδια ελευθερία.

Ο πολιτισμός δεν φτωχαίνει επειδή ο διπλανός μας έχει διαφορετικό γούστο.

Φτωχαίνει όταν κάποιοι πιστεύουν ότι έχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να αποφασίζουν ποιο γούστο είναι άξιο σεβασμού και ποιο όχι.

Και αυτό δεν είναι πολιτισμός. Είναι απλώς ο σουσουδισμός της εποχής μας.

Διαβάστε επίσης:

Γιώργος Μαζωνάκης: Ο αυτοκράτορας του λαϊκού τραγουδιού που άλλαξε τις ελληνικές πίστες (video AI)
Μαζωνάκης: «Δεν μπορούσαμε να ξέρουμε για παράνομες πράξεις» – Τι αναφέρει το ΙΚΠΙ για την γιατρό της Stem Cell