Παρ’ ελπίδα και μαθαίνοντας από τις εμφανίσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, ο Νίκος Ανδρουλάκης θα μπορούσε να είχε αποφύγει την διπλή παγίδα της ακατάσχετης παροχολογίας και της καθολικής κριτικής, επικεντρώμενος στο πρώτο μέρος της ομιλίας που επιχείρησε να προσφέρει ένα όραμα στον καθημαγμένο πολίτη. Απέτυχε. Και όχι μόνο απέτυχε. Άνοιξε διάπλατα τις πόρτες για απόλυτα θεμιτή κριτική.

Θα ξεκινήσω από την άγνοια που, χωρίς να το συνειδητοποιεί ελπίζεται, διαλάλησε χωρίς αιδώ. Σε επτά σημεία υπάρχει σαφής επικάλυψη με την κυβερνητική ατζέντα—είτε ως προς το στόχο είτε ως προς την πολιτική: στους περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, στα κίνητρα για να βγουν κλειστά ακίνητα στην αγορά, στο νέο εθνικό απολυτήριο για το λύκειο, στον ανεξάρτητο μηχανισμό ελέγχου της αγοράς (όπου για να είμαστε ακριβείς υπάρχει η διαφορά πως η κυβέρνηση δεν έχει μιλήσει για την απόλυτα ορθή πρόταση της ενίσχυσης της Επιτροπής Ανταγωνισμού) στο πρόγραμμα προληπτικών ελέγχων υγείας, στην αναβάθμιση των υποδομών υγείας και, τέλος, στην αλλαγή του άρθρου 86 του Συντάγματος.

Η αντιγραφή τιμωρείται κ. Ανδρουλάκη.

Θα συνεχίσω με αναφορά σε θέματα όπου η κυβέρνηση έχει κινηθεί προς την κατεύθυνση που υποστηρίζει ο Ανδρουλάκης αλλά δεν έχει υιοθετήσει τα συγκεκριμένα μέτρα που αυτός προτείνει: το στεγαστικό, όπου ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ μιλά για 40.000 κοινωνικές(;) κατοικίες και πλαφόν στις αυξήσεις ενοικίων (μία μορφή ενοικιοστασίου δηλαδή;) ενώ η κυβέρνηση έδωσε περιορισμό στο Airbnb και κίνητρα. Το δημογραφικό με τα 200 ευρώ μηνιαίως ανά παιδί μέχρι 3 ετών και συγκεκριμένη μείωση ΕΝΦΙΑ, ενώ η κυβέρνηση έδωσε φορολογικές ελαφρύνσεις και στεγαστικά/οικογενειακά κίνητρα. Την ενέργεια με δέσμευση για μείωση της κιλοβατώρας κατά 20% μέσα στο 2027  και 30% στο τέλος της τετραετίας – ενώ, μέσα στο αβέβαιο περιβάλλον, η κυβέρνηση επικεντρώθηκε στα δίκτυα, στην ασφάλεια και στην αποθήκευση ως μέσα για την μείωση της τιμής. Την αναπτυξιακή πολιτική όπου πολύ απλά ο Ανδρουλάκης ουσιαστικά μετονομάζει το Υπερταμείο σε Ταμείο Εθνικού Πλούτου και την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα σε…Όμιλο Αναπτυξιακής Τράπεζας.

Η ορολογία δεν αλλάζει την ουσία, και η διαφωνία οφείλει να αιτιολογείται κ. Ανδρουλάκη—αν θέλετε να θεωρείστε εναλλακτικός πόλος εξουσίας.

Στο θέμα του κόστους, το πρόγραμμα Ανδρουλάκη περίπου διατηρεί την δημοσιονομική πειθαρχία εφόσον εφαρμοστεί σταδιακά – χωρίς να διευκρινίζεται τι ακριβώς σημαίνει σε πραγματικούς χρόνους το σταδιακά—και χωρίς να υπολογιστεί το κόστος εξαγγελιών που δεν έχουν αποτιμηθεί. Για να είμαστε σαφείς.

Η κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει μέτρα με δημοσιονομική επίπτωση: 605 εκατ. ευρώ το 2026, 2,2 δισ. το 2027, με σταδιακή άνοδο στα 3,6 δισ. το 2030. Μέτρα που έχουν ήδη θεσμοθετηθεί αλλά δεν έχουν ακόμη αποδώσει πλήρως: 940 εκατ. ευρώ το 2026, 2,8 δισ. το 2027, με άνοδο στα 5,4 δισ. έως το 2030. Άρα το συνολικό ετήσιο δημοσιονομικό κόστος των μέτρων που ακόμη δεν έχουν πλήρως περάσει στην οικονομία είναι 1,55 δισ. το 2026, 5 δισ. το 2027 και 9 δισ. έως το 2030.

Αυτή είναι η βάση σύγκρισης

Για τα μέτρα για τα οποία υπάρχει επαρκής βάση υπολογισμού, το πρόσθετο μόνιμο ετήσιο δημοσιονομικό κόστος έναντι των ήδη ανακοινωμένων κυβερνητικών μέτρων προσεγγίζει, σε πλήρη εφαρμογή, τα €2,2–2,7 δισ. Αυτό είναι το μέγεθος για  σύγκριση.

Υπάρχουν, όμως, τουλάχιστον έντεκα σημαντικές εξαγγελίες που δεν έχουν κοστολογηθεί: αύξηση του ορίου απαλλαγής ΦΠΑ,  μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα, τιμαριθμοποίηση της  φορολογικής κλίμακας, κατάργηση (όχι ελάφρυνση) της τεκμαρτής φορολόγησης ελευθέρων επαγγελματιών, μείωση του ΕΝΦΙΑ για πολύτεκνους, αύξηση ποσοστών αναπλήρωσης συντάξεων από 50% σε 60% στα 40 έτη και από 0,5% σε 2% μετά τα 40 χρόνια, αναλογική ανταποδοτική σύνταξη για όσους έχουν λιγότερες από 4.500 ημέρες ασφάλισης, μείωση κατά 20% της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων, 40.000 νέες κατοικίες, φορολογικά κίνητρα για τετραήμερη εργασία, τα 200 ευρώ το μήνα για τα παιδιά.

Λεφτά δεν υπάρχουν κ. Ανδρουλάκη, κι ας ήταν εκεί ο Γιώργος Παπανδρέου

Μετά την αντιγραφή των μέτρων και την κοστολόγηση του προγράμματος του ΠΑΣΟΚ ερχόμαστε στο θέμα της εξωτερικής πολιτικής όπου ο Νίκος Ανδρουλάκης είχε ξαφνικά σχετική αφωνία.

Ο Ανδρουλάκης ζήτησε δύο πράγματα: ισχυρή ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Τουρκίας και ισχυρή ελληνική αποτροπή. Πιο συγκεκριμένα μίλησε για ένα «νέο Ελσίνκι»: η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ–Τουρκίας να συνδεθεί με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των ελληνικών και κυπριακών κυριαρχικών δικαιωμάτων.  Αυτή είναι μία γενική πολιτική θέση, δεν συνιστά ούτε στρατηγική, ούτε, πολύ περισσότερο, νέα πρόταση.

Ο Μητσοτάκης έχει βασίσει την εξωτερική πολιτική σε τέσσερις άξονες –λαμβάνοντας υπόψιν ότι η Ε.Ε. δεν έχει εξωτερική πολιτική.  Η Γαλλία αποτελεί την άγκυρα: η στρατηγική συμφωνία Ελλάδας–Γαλλίας του 2021 ανανεώθηκε και εμβαθύνθηκε φέτος συνδεόμενη πλέον ρητά με την ευρωπαϊκή άμυνα και το άρθρο 42(7).

Το Ισραήλ, όπου ο ισχυρός άξονας Αθήνας–Ιερουσαλήμ δημιουργεί ένα επιπλέον πλέγμα συμφερόντων — καθώς η ιδιαίτερη ιστορική και στρατηγική δέσμευση της Γερμανίας έναντι του Ισραήλ περιορίζει αντικειμενικά τα περιθώρια μιας μονοδιάστατης γερμανικής προσέγγισης προς την Τουρκία

Η Ιταλία, όπου μέσω των Bergamini δημιουργούνται ιταλικά οικονομικά, αμυντικά και βιομηχανικά συμφέροντα στην Ελλάδα, οπότε δημιουργείται ένα αυξημένο κόστος για την Ρώμη αν επιλέξει μία μονοδιάστατη προσέγγιση προς την Άγκυρα. Επιπλέον, η συμφωνία Ελλάδας–Ιταλίας για τις θαλάσσιες ζώνες απέδειξε ότι η Ελλάδα μπορεί να χρησιμοποιεί το UNCLOS και τις διμερείς συμφωνίες ως πρακτική αντιπαραβολή προς την τουρκική λογική περί θαλασσίων ζωνών.

Τέλος, η ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής ικανότητας αποτελεί τον τέταρτο άξονα μίας ρεαλιστικής στρατηγικής — Rafale, F-35, Belharra/FDI, Bergamini, αναβάθμιση F-16, «Ασπίδα του Αχιλλέα». Ο ίδιος ο Μητσοτάκης στη φετινή ΔΕΘ συνέδεσε ρητά την πολιτική έναντι της Τουρκίας με την πολύ μεγαλύτερη ελληνική αποτρεπτική ικανότητα.  Εδώ, η συμμαχία με τις ΗΠΑ αποτελεί αναγκαία διάσταση, αν όχι για τους εξοπλισμούς και μόνο.

Τι άλλο, δηλαδή, θα μπορούσε να ισχυριστεί ο Νίκος Ανδρουλάκης. Ορθά και δικαιολογημένα( για τον ίδιο) επέλεξε να πει κοινοτυπίες.  Διότι, εδώ προκύπτει ένα σοβαρό θέμα αντιφάσεων που βρίσκεται στον πυρήνα του προβληματισμού του ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη. Το πρόβλημα του είναι ταυτόχρονα αριθμητικό και ιδεολογικό.

Ο Ανδρουλάκης δέχεται ουσιαστικά την ανάγκη υψηλής αμυντικής δαπάνης για την Ελλάδα. Αν όχι να το δηλώσει ευθαρσώς. Αυτόματα δέχεται, λοιπόν, το δημοσιονομικό πλαίσιο της Ευρώπης και την δημοσιονομική πειθαρχία της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Ταυτόχρονα ζητά (και καλά κάνει) ένα ισχυρό (βορειοευρωπαϊκού τύπου ίσως;) κοινωνικό κράτος. Εφόσον δεν αμφισβητεί, όμως, τον κορμό της ισραηλινού τύπου αμυντικής πολιτικής από που θα προκύψει ο δημοσιονομικός χώρος για να χρηματοδοτηθεί το ισχυρό κοινωνικό κράτος;

Το ισχυρό κοινωνικό κράτος και η ισχυρή αμυντική αποτροπή δεν είναι υποχρεωτικά ασύμβατα. Το θέμα είναι οι πηγές χρηματοδότησης. Και το ΠΑΣΟΚ ειδικά του κ. Ανδρουλάκη δεν έχει τολμήσει να αποσαφηνίσει ποιες ακριβώς είναι αυτές οι πηγές. Η υπόσχεση ότι η ανάπτυξη και η πάταξη της φοροδιαφυγής θα δημιουργήσουν τον χώρο δεν αρκεί χωρίς στρατηγικές, τακτικές, χρονοδιαγράμματα, μέσα και αριθμούς.

Τελικά, η πολιτική δεν κρίνεται από το πλήθος των αγαθών που υπόσχεται, αλλά από την ιεράρχηση των επιλογών που τολμά να κάνει, την σαφήνεια των προτάσεων και την ειλικρίνεια στην επισήμανση των επιπτώσεων. Η πολιτική είναι η αναζήτηση του κοινού αγαθού μέσα στον πραγματικό κόσμο των περιορισμών, όχι στον ανέξοδο κόσμο των επιθυμιών. Η σοβαρότητα μιας εναλλακτικής πρότασης εξουσίας αρχίζει ακριβώς εκεί όπου τελειώνουν οι εύκολες υποσχέσεις. Κι αυτό το κατώφλι ο κ.  Ανδρουλάκης δεν το πέρασε στη Θεσσαλονίκη.