H ναυτιλία αποτελεί τον κύριο υπεύθυνο για την μεταφορά του 80% – 90% του παγκόσμιου εμπορίου, διακινώντας ετησίως πάνω από 10 δισεκατομμύρια τόνους φορτίου. Ωστόσο, παρά τα θετικά οικονομικά αποτελέσματα για τις χώρες νηολόγησης και τους πλοιοκτήτες, η αύξηση των θαλάσσιων μεταφορών παρουσιάζει αρνητικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα καθώς η ναυτιλία ευθύνεται για το 3% των παγκόσμιων ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, νούμερο το οποίο πρόκειται να αυξηθεί εκθετικά, αφού η συνολική κατανάλωση καυσίμου προβλέπεται να αυξηθεί κατά 40% σε σχέση με τα επίπεδα κατανάλωσης του 2012, όπως διαπιστώνεται από επιστημονικές μελέτες της τελευταίας τριετίας 2023-2025.

Η επιλογή του τύπου ναυτιλιακού καυσίμου, δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά λειτουργικό κόστος για τις ναυτιλιακές, αλλά κρίσιμο στρατηγικό ενεργειακό παράγοντα χρηματοοικονομικής σταθερότητας και βιωσιμότητας.  Η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού κανονισμού Fuel EU Maritime, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2025 και προβλέπει την μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050, καθώς και η θέση σε ισχύ του Cap and Trade συστήματος EU ETS – σχετικά με την υποχρέωση αγοράς των επιτρεπόμενων εκπομπών μέσω της μετατροπής κάθε τόνου εκπεμπόμενου CO2 σε οικονομική επιβάρυνση, ή σε διαφορετική περίπτωση την πληρωμή προστίμου, –  το οποίο τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2024 και αναμένεται να συμπεριλάβει το 100% της ναυτιλίας για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έως τα τέλη του τρέχοντος έτους, αποτελούν καίριο παράγοντα για την στροφή της ναυτιλίας σε καύσιμα χαμηλής περιεκτικότητας άνθρακα.

Επισημαίνεται δε, ότι η επέκταση των Ειδικών Περιοχών Ελέγχου Εκπομπών (SECAs), στις οποίες από την 1η Μαίου 2025 έχει ενταχθεί και η Μεσόγειος Θάλασσα, αυξάνει τις απαιτήσεις για μείωση των εκπομπών οξειδίων του θείου, επιτρέποντας αποκλειστικά την χρήση καυσίμου με μέγιστη περιεκτικότητα θείου 0,1% κ.β. έναντι μέγιστης περιεκτικότητας 0,5% κ.β. που ίσχυε έως κα την ημερομηνία ένταξης της Μεσογείου.

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες προβλέπουν την σταδιακή μείωση του θείου στα καύσιμα έως και 40% μέχρι το 2030 και την πλήρη αποθείωσή τους έως το 2050, με κύριο συντελεστή την τήρηση των αυστηρών ορίων χαμηλής περιεκτικότητας θείου, μία εμφανώς μεταβατική περίοδο μεταξύ των δύο χρονολογιών-οροσήμων 2030 και 2050, με σκοπό τη συμμόρφωση του στόλου χωρίς την πλήρη τεχνολογική ανατροπή του.

Το 2050 ωστόσο, θα αποτελέσει το καταληκτικό έτος πλήρους αποθείωσης και παράλληλης μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έως και 50% σε σχέση με τα ιστορικά επίπεδα, γεγονός που θα ευνοήσει τις τεχνολογίες μείωσης SOx και CO2  ταυτόχρονα, είτε αυτές αφορούν δέσμευση εκπομπών, είτε την τροποποίηση είτε και τη δημιουργία νέων «πράσινων» καυσίμων.

Επομένως, το καύσιμο δεν αποτελεί πλέον θέμα επιλογής αλλά καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την αποτίμηση κεφαλαίου και τη διαχείριση ρυθμιστικού ρίσκου.

Καθώς η ιδιαιτερότητα του ναυτιλιακού κλάδου οφείλεται στους  μακρούς κύκλους ζωής των πλοίων, μια τεχνολογική επιλογή σήμερα δεσμεύει κεφάλαια για δεκαετίες — και οι περιβαλλοντικοί στόχοι είναι πια ξεκάθαροι, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα που γίνονται σταδιακά αυστηρότερα.

Η Ελλάδα ως Ειδική Περιοχή Ελέγχου Εκπομπών (SECA)

Η Ελλάδα ώς Μεσογειακή χώρα, εντάσσεται αυτοδικαίως στις SECA περιοχές, και τα όρια εκπομπών, κυρίως των οξειδίων του θείου, αυστηροποιούνται σε εναρμονισμό με την υπόλοιπη περιοχή, καθιστώντας την ανάγκη για καύσιμα χαμηλού θειικού αποτυπώματος, καθημερινή υποχρέωση.

Για στόλους με έντονη παρουσία στην περιοχή, η SECA δεν είναι κάποια περιφερειακή ρύθμιση — είναι άμεσος παράγοντας κόστους. Η χρήση συμβατικών καυσίμων υψηλής περιεκτικότητας σε θείο αποτελεί πλέον σαφές οικονομικό μειονέκτημα, είτε λόγω ανάγκης προμήθειας ακριβότερων καυσίμων ώστε να συμμορφώνονται με τους κανονισμούς (υψηλό κόστος αποθείωσης που μεταφέρεται στον τελικό καταναλωτή),  είτε λόγω της υποχρέωσης στη χρήση τεχνικών παρεμβάσεων όπως scrubbers.

Η μεθανόλη ως μεταβατική λύση

Στο πλαίσιο των ρυθμιστικών και περιβαλλοντικών εξελίξεων, η μεθανόλη παρέχει τα εχέγγυα ενός καυσίμου πλήρως προσιτού και συμβατού με τις απαιτήσεις.
Παράγει μηδενικές εκπομπές οξειδίων του θείου καλύπτοντας τις απαιτήσεις SECA και τους στόχους αποθείωσης έως το 2030 και το 2050. Ταυτόχρονα, λόγω της ελάχιστης περιεκτικότητάς της σε άνθρακα, μειώνει σημαντικά τις εκπομπές CO₂ σε σύγκριση με τα συμβατικά καύσιμα, μειώνοντας τη συμμετοχή στο EU ETS.

Η προοπτική μετάβασης σε ανανεώσιμη ή συνθετική μεθανόλη και η δυνατότητα χρήσης της, είτε μεμονωμένα, είτε ως συστατικό σε σταθερά μείγματα και στη μέγιστη δυνατή αναλογία,  είναι κάτι που ενισχύει τη συμβατότητα με τους στόχους βαθιάς απανθρακοποίησης μετά το 2030, χωρίς να οδηγεί σε πρόωρη τεχνολογική απαξίωση.

Κόστος μετασκευών και τεχνολογική ευελιξία

Ένα βασικό πλεονέκτημα της μεθανόλης είναι το σχετικά χαμηλό κόστος μετασκευών των ναυτικών κινητήρων MEΚ και υποδομών αποθήκευσης, ειδικά για χρήση ενιαίων ή μεικτών καυσίμων. Υφιστάμενες μηχανές μπορούν να προσαρμοστούν χωρίς εκτεταμένες παρεμβάσεις, κυρίως για την αντιμετώπιση του χαμηλού ιξώδους και των διαβρωτικών ιδιοτήτων της αλκοόλης,  επιτρέποντας συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες απαιτήσεις, χωρίς την απαίτηση ανανέωσης του στόλου.

Από επενδυτικής άποψης, αυτό σημαίνει μικρότερο κίνδυνο πρόωρης απαξίωσης των πλοίων  και διατήρηση ευελιξίας των ναυτιλιακών εταιρειών,  σε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που συνεχίζει να εξελίσσεται.

ESG κριτήρια, στόλοι και σημαίες

Πέρα από το κανονιστικό πλαίσιο, τα κριτήρια ESG έχουν μπει πλέον δυναμικά στο παιχνίδι, επηρεάζοντας τη χρηματοδότηση, την ασφάλιση και την αποτίμηση των ναυτιλιακών επιχειρήσεων. Παρατηρείται στροφή κεφαλαίων προς στόλους που επενδύουν σε εναλλακτικά καύσιμα και έχουν μετρήσιμη περιβαλλοντική επίδοση, ιδιαίτερα σε νεοαναδυόμενες ναυτιλιακές δυνάμεις με σύγχρονο στόλο όπως η Κίνα. Από την άλλη, στόλοι υπό σημαίες ευκαιρίας, με χαλαρή εποπτεία και περιορισμένη συμμόρφωση, αντιμετωπίζονται πλέον ως αυξημένου ρίσκου.

Συμπέρασμα

EU ETS, FuelEU Maritime, στόχοι μερικής αποθείωσης έως το 2030, πλήρης αποθείωση αλλά και σημαντική απανθρακοποίηση έως το 2050, ένταξη της Ελλάδας σε SECA από τον Μάιο του 2025 — όλα δείχνουν ότι η ναυτιλία μπαίνει σε φάση μη αναστρέψιμης μετάβασης. Το ερώτημα δεν είναι ποιο καύσιμο θα επικρατήσει τελικά, αλλά ποια επιλογή επιτρέπει συμμόρφωση με τα ενδιάμεσα ορόσημα χωρίς δυσανάλογο κόστος.

Η μεθανόλη λειτουργεί ως στρατηγική τοποθέτηση κεφαλαίου: εξασφαλίζει πλήρως την αποθείωση, μειώνει τις εκπομπές CO₂ και επιτρέπει χαμηλού κόστους τεχνολογική προσαρμογή. Για έναν κλάδο με τόσο μακρούς κύκλους ζωής, αυτή η ισορροπία μεταξύ κανονιστικής συμμόρφωσης και επενδυτικής ευελιξίας είναι καθοριστική.

Δρ. Κωνσταντίνος Σπινθηρόπουλος: Αναπληρωτής Καθηγητής Τμ. Δ.Ε.Τ. Σχολής Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας

Δρ. Δημήτριος Παρρής: Διδάκτωρ Τμ. Δ.Ε.Τ. Σχολής Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας

 

Διαβάστε επίσης:

Coca-Cola HBC: Στην τελική ευθεία για το mega deal στην Αφρική – Πώς θα κινηθεί φέτος ο τζίρος

Την Δευτέρα οι υπογραφές με τη Chevron για τις θαλάσσιες περιοχές σε Πελοπόννησο και Κρήτη