Όπως είναι φυσικό σ’ αυτήν την περίοδο, έχουν πληθύνει τα άρθρα για τα εκλογικά σενάρια και τις πιθανές μετεκλογικές συνεργασίες. Οι δημοσκοπήσεις είναι η μία πλευρά της συζήτησης. Τα εκλογικά σχήματα είναι η άλλη.

Αυτό που εντυπωσιάζει είναι η ευκολία με την οποία φαντασιακές πολιτικές κατασκευές στήνονται και αποσυναρμολογούνται, σχεδόν σαν να πρόκειται για παιχνίδι Lego. Ο λόγος είναι απλός: οι συνεργασίες κινούνται πρωτίστως στο πεδίο του φανταστικού. Στην Ελλάδα, του σήμερα αλλά και του χθες, κανένα κόμμα —νέο ή παλαιό— δεν μπορεί αντικειμενικά να συνεργαστεί με κάποιο άλλο, χωρίς να υπονομεύσει είτε την ταυτότητά του είτε τη συνοχή του. Όσες φορές δοκιμάστηκε κάτι τέτοιο, κατέληξε ή πλησίασε να καταλήξει σε πολιτική τραγωδία—διότι η χώρα ουσιαστικά δεν κυβερνήθηκε.

Αυτή η εγγενής αδυναμία του ελληνικού πολιτικού κόσμου μεταφέρει συχνά το φαντασιακό παιχνίδι από το επίπεδο των κομμάτων στο επίπεδο των προσώπων. Εκεί, όμως, η σύγχυση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη: πολιτικές θέσεις, πολιτικοί ρόλοι και προσωπικές φιλοδοξίες αναμειγνύονται σ’ ένα θολό σκηνικό, όπου όλα μοιάζουν πιθανά ακριβώς επειδή τίποτε δεν είναι πραγματικά ώριμο.

Και αυτό, κατά κάποιον τρόπο, είναι φυσιολογικό. Ο πολιτικός κόσμος αντανακλά σε μεγάλο βαθμό την κοινωνία. Τα ΜΜΕ, από την πλευρά τους, όχι μόνο την αντανακλούν αλλά, στη σύγχρονη εποχή, τη διαμορφώνουν κιόλας. Η πανσπερμία κομμάτων, ιδίως στον χώρο της Αριστεράς, δεν δείχνει μόνο μια κοινωνία σε έντονη πολιτική κινητικότητα. Αναδεικνύει επίσης την έκταση των προσωπικών φιλοδοξιών, της μεσσιανικής έπαρσης και της ιδεολογικής σύγχυσης. Κυρίως, όμως, φανερώνει κάτι βαθύτερο: ότι ο πολίτης φοβάται την αβεβαιότητα. Μπροστά της μπερδεύεται. Δεν ξέρει πώς να τη διαχειριστεί. Και μέσα σε αυτήν τη σύγχυση παράγονται, αναπαράγονται και καταναλώνονται τα σενάρια.

Πάρτε ως παράδειγμα την πλέον πρόσφατη δημοσκόπηση. Διόλου αναπάντεχα, ο Αλέξης Τσίπρας έχει πάρει κεφάλι, διαψεύδοντας τη βεβαιότητα του Θυμωμένου Νίκου ότι η πρωτιά ήταν συνδεδεμένη με την ίδρυση της ΕΛΑΣ. Και όχι μόνο αυτό. Ο Τσίπρας της «κολοτούμπας» ανάγεται στον πιο δημοφιλή πρωθυπουργό των μνημονίων, ενώ ο Αντώνης Σαμαράς εμφανίζεται ως ο χειρότερος, καταφέρνοντας να ξεπεράσει ακόμη και τον Γιώργο Παπανδρέου, ο οποίος διαχειρίστηκε το ξέσπασμα της κρίσης με τρόπο βαθιά ελλειμματικό.

Το γεγονός αυτό δείχνει κάτι απλό αλλά καθοριστικό: ο πολίτης αναζητά πρωτίστως κυβερνησιμότητα. Με τον δικό του τρόπο ο Τσίπρας φάνηκε πως την έδωσε ως ένα βαθμό.

Ο πολίτης βεβαίως, υποφέρει οικονομικά. Δικαίως διαμαρτύρεται για τις μεγάλες καθυστερήσεις στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Ενοχλείται από τα σκάνδαλα. Ανυπομονεί για την ανόρθωση του συστήματος υγείας. Καταδικάζει τις εκάστοτε εμβαλωματικές λύσεις στην παιδεία, όπου η ΟΛΜΕ έχει πλέον πάρει τη θέση της παλιάς ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ, ως ένα ισχυρό και ουσιαστικά ανέγγιχτο συνδικάτο.

Πάνω απ’ όλα, όμως, μπροστά στον Χάρο της αβεβαιότητας, ζητά από μια κυβέρνηση στιβαρότητα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης την πρόσφερε άπλετα και αποτελεσματικά στην πρώτη τετραετία. Γι’ αυτό ακριβώς οι πολίτες είναι τόσο αυστηροί κριτές του στη δεύτερη. Δεν τον κρίνουν με βάση τις υποσχέσεις ενός ακόμη πολιτικού. Τον κρίνουν με βάση το μέτρο που ο ίδιος έθεσε.

Υπό αυτήν την έννοια, πολύ σωστά ο πρωθυπουργός έθεσε τον πολίτη μπροστά στο δίλημμα «Μητσοτάκης ή Ανδρουλάκης;». Τώρα, πλέον,  αναπόφευκτα ισχύει και το «Μητσοτάκης ή Τσίπρας;» — έστω κι αν ο πρώην πρωθυπουργός δύσκολα θα θελήσει να σηκώσει πολύ ψηλά τη συγκεκριμένη σημαία.

Σ’ αυτήν τη βάση, είναι κάπως υπερβολικό το σύνθημα ότι «οι εκλογές κρίνονται την πρώτη Κυριακή». Όποιο συνονθύλευμα κομμάτων κι αν προκύψει στον πρώτο γύρο, η σημασία του θα είναι κυρίως διδακτική για την επόμενη κυβέρνηση. Όχι αποφασιστική. Δεν θα είναι τόσο μήνυμα διαμαρτυρίας όσο ένδειξη των φόβων, των απαιτήσεων και των ορίων της κοινωνίας.

Στον δεύτερο γύρο θα υπερισχύσει η κυβερνησιμότητα. Και μαζί της, αναπόφευκτα, η προσωπικότητα του ηγέτη. Η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων, άλλωστε, δεν ψηφίζει απλώς κόμμα. Ψηφίζει πρωθυπουργό.

Διότι ο ηγέτης, στο βάθος, δεν είναι μόνο εκείνος που υπόσχεται λύσεις ούτε εκείνος που εκφράζει διαθέσεις. Είναι εκείνος που μπορεί να σταθεί απέναντι στο χάος χωρίς να το πολλαπλασιάσει. Εκείνος που μετατρέπει τον φόβο σε κατεύθυνση, την αβεβαιότητα σε απόφαση και την εξουσία σε ευθύνη. Σε εποχές ομαλές, οι κοινωνίες μπορούν να ανεχθούν διαχειριστές. Σε εποχές ταραγμένες, αναζητούν ηγέτες. Και η κάλπη, όσο κι αν μεταμφιέζεται σε αριθμητική κομμάτων, στο τέλος γίνεται πάντοτε κρίση προσώπου, χαρακτήρα και βάρους.

Διαβάστε επίσης:

Στα όρια της σύγκρουσης: Οι περιορισμένες επιλογές Μητσοτάκη και Ερντογάν