Μετά την αναβάθμιση από την Fitch τα καλά νέα συνέχισαν να έρχονται με τα ευνοϊκά για την Ελλάδα κείμενα της Ε.Ε. και της Morgan Stanley.

Αν και απευθύνονται σε διαφορετικό κοινό, τα…κοινά σημεία είναι πολλά. Και τα δύο κείμενα υπογραμμίζουν την εμπιστοσύνη τους στην ελληνική οικονομία, τονίζουν τα σημαντικά επιτεύγματά της, συμφωνούν ως προς την προοπτική της συνεχιζόμενης οικονομικής σταθερότητας και ανάπτυξης και προτρέπουν, για πολλοστή φορά, την ανάγκη να μην οπισθοχωρήσει η χώρα ως προς τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Θα πρέπει να παρατηρηθεί σχετικά, και στον απόηχο των Τεμπών, των ΕΛΤΑ, του ΟΠΕΚΕΠΕ, ότι στις μεταρρυθμίσεις ακριβώς εντοπίζεται ένα κρίσιμο έλλειμμα της ελληνικής διακυβέρνησης που, άσχετα με όσα ισχυρίζεται σήμερα το συνονθύλευμα της αντιπολίτευσης, αφορά και τα τρία κόμματα που έχουν κυβερνήσει.

Ακολουθώντας τα δικά της πρότυπα  η Ε.Ε. δίνει έμφαση στα μακροοικονομικά μεγέθη και είναι μάλιστα λίγο πιο απαισιόδοξη από την  Morgan Stanley ως προς τους ρυθμούς ανάπτυξης. Φυσιολογικά, με αναφορά στο δικό του κοινό, ο χρηματοπιστωτικός οργανισμός ενδιαφέρεται για την εικόνα και την δυναμική των αγορών, οπότε είναι πιο ευαίσθητος (και θεσμικά πιο ελεύθερος από την Ε.Ε.) να αναφερθεί στους κινδύνους που αντιμετωπίζει η χώρα μας.

Και τα δύο κείμενα επικεντρώνονται στο 2026, που κατά πάσα πιθανότητα θα είναι μία καλή χρονιά για την δική μας οικονομία — τουλάχιστον όσον αφορά στα μακροοικονομικά μεγέθη. Για το 2027 οι προβλέψεις είναι, κατά την γνώμη της στήλης, φειδωλές. Και οι δύο οργανισμοί έχουν αίσθηση των κινδύνων—οπότε είναι προσεκτικοί, ιδιαίτερα η Morgan Stanley. Η αντιπολίτευση έχει άραγε την ίδια αίσθηση;

Η εξουσία έχει, βέβαια, την δική της λάμψη. Λάμψη που σε τυφλώνει ως προς τις δυσκολίες διαχείρισης της. Δεν τυχαίο, λοιπόν, το γεγονός ότι σχεδόν κανένα κόμμα της μεταπολίτευσης δεν κατάφερε να εφαρμόσει με συνέπεια και σε βάθος χρόνου το πρόγραμμα με το οποίο εκλέχθηκε. Μεταξύ της Σκύλλας της αντίστασης των οργανωμένων συμφερόντων στις μεταρρυθμίσεις και της Χάρυβδης των απρόβλεπτων γεγονότων, οράματα θόλωσαν, υποσχέσεις, ξεχάστηκαν, προσδοκίες προδόθηκαν.

Καλή είναι η αισιοδοξία – μερικοί πιστεύουν στην αυτοεκπλήρωση της. Η ζωή, όμως, έχει την τάση να είναι αμείλικτη και η ιστορία, μερικές, φορές, να επαναλαμβάνεται –και όχι ως φάρσα. Πως να ερμηνευτεί άραγε η δήλωση του υπουργού άμυνας της Γερμανίας ότι ο πόλεμος με την Ρωσία είναι προ των πυλών και ότι στοπεύει να κτίσει τον ισχυρότερο στρατό της Ευρώπης; Σε άλλες εποχές θα μπορούσε να αποκαλεστεί παραλήρημα. Σήμερα, φτιάχνει πρωτοσέλιδα.

Πως μπορεί να ερμηνευτεί η κατάρρευση της αγοράς των κρυπτονομισμάτων, όταν μάλιστα έχουν γίνει τόσες νομοθετικές προσπάθειες στις ΗΠΑ του Τραμπ να ενθαρρυνθεί η λειτουργία της;  Η προειδοποίηση υπήρχε, καθώς δεν ήταν δύσκολο να αναγνωριστεί απ’ όσους δεν εθελοτυφλούσαν, ότι το κρυπτονόμισμα δεν έχει κανένα απολύτως αντίκρισμα στην  πραγματική οικονομία. Η ζημία δεν έχει φανεί ακόμη.

Πως αντιμετωπίζεται η επαναλαμβανόμενη πρόβλεψη για την οικονομική φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης, όταν οι αγορές κυριολεκτικά αγνοούν τον κίνδυνο, ενώ οικονομολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες ουρλιάζουν γι’ αυτόν;  Έχει άραγε θωρακιστεί τόσο καλά το θεσμικό πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας μετά την κρίση του 2008-10 ώστε κανείς να μην φοβάται; Κι αν υποτίθεται πως είναι έτσι (!)  τότε γιατί οι κεντρικοί τραπεζίτες εξακολουθούν να μάχονται τον πληθωρισμό, οι παγκόσμιοι οικονομικοί οργανισμοί το χρέος και οι συμμαχίες των κρατών την παγκοσμιοποίηση;

Δυστυχώς, οι κίνδυνοι είναι καταγραμμένοι και ορατοί. Όποια κυβέρνηση και να έρθει στην εξουσία στην Ελλάδα του 2027 θα αντιμετωπίσει ένα ανυπότακτο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον – πέρα από την κλιματική κρίση. ΟΙ απαιτήσεις της κοινωνίας από το κράτος θα είναι μεγάλες, πολλές και πολυδιάστατες. Διότι θα ζει το φαινόμενο των πολυκρίσεων. Δεν θα αποτελούμε εξαίρεση. Αλλά, παρά τα πολλά που έχουν επιτευχθεί εξακολουθούμε να είμαστε συγκριτικά ένας αδύναμος κρίκος μέσα στην Ε.Ε. – διότι οι επιπτώσεις της δεκαετίας 2020-2029 δεν εξαφανίζονται δια μαγείας επειδή η χώρα πέτυχε να έχει μία αποτελεσματική (παρά τα λάθη της) κυβέρνηση για επτά χρόνια.

Στην πλειοψηφία της η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη φαίνεται συνειδητοποιημένη για τους κίνδυνους. Δεν μπορεί να λεχθεί το ίδιο για τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Με τα λόγια και τις πράξεις δείχνουν να ζουν στον δικό τους (εικονικό) κόσμο. Λίγη μετριοπάθεια στις κατηγορίες, στις υποσχέσεις, ακόμη και στην φιλοδοξία κατάκτησης της εξουσίας δεν θα έκανε κακό σε κανένα—πρώτα απ’ όλα στα ίδια.  Μεριά σημάδια συνηγορούν με την άποψη ότι το 2028 ίσως να αποτελέσει αντίγραφο καταστάσεων ένα αιώνα πριν και προπομπό του 2030. Αναρωτιέται κανείς τι θα γράφουν τότε οι τεχνοκράτες της Ε.Ε., της Fitch και της  Morgan Stanley;